Yì hosọ lẹ ji

Yì hosọ flinflin lẹ ji

Yì todowhinnu hosọ lẹ tọn ji

Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ

Gungbe

ATỌ̀HỌ̀-NUHIHỌ́ LỌ TỌN (ZINJẸGBONU OPLỌN TỌN) AVRIL 2014

 OTÀN GBẸZAN TỌN

Fie Lizọnyizọn Whenu-Gigọ́ Tọn Ko Hẹn Mi Jẹ

Fie Lizọnyizọn Whenu-Gigọ́ Tọn Ko Hẹn Mi Jẹ

Eyin n’lẹnnupọndo owhe 65 he n’yizan to lizọnyizọn whenu-gigọ́ tọn mẹ lẹ ji, na nugbo tọn, n’sọgan dọ dọ gbẹzan ṣie gọ́ na ayajẹ. Enẹ ma zẹẹmẹdo dọ n’ma tindo ojlẹ awubla tọn po gbigbọjọ tọn lẹ po gba. (Ps. 34:12; 94:19) Ṣigba to bladopọ mẹ, gbẹzan ṣie tindo lẹndai bosọ hẹn dona susu wá na mi.

TO 7 septembre 1950, n’lẹzun hagbẹ whẹndo Bẹtẹli he tin to Brooklyn tọn. To ojlẹ enẹ mẹ, whẹndo Bẹtẹli tọn bẹ mẹmẹsunnu po mẹmẹyọnnu 355 po he wá sọn otò voovo mẹ bo tin to gblagbla owhe 19 jẹ 80 tọn mẹ hẹn. Susu yetọn wẹ yin Klistiani yiamisisadode lẹ.

LEHE N’JẸ JEHOVAH SẸ̀N JI DO

Owhe 10 wẹ n’tindo to whenue n’yí baptẹm

Onọ̀ ṣie wẹ plọn mi nado jẹ “Jiwheyẹwhe ayajẹnọ” mítọn sẹ̀n ji. (1 Tim. 1:11) Ewọ jẹ Jehovah sẹ̀n ji to whenue n’gbẹ́ yin jọja de. To 1er juillet 1939, to whenue n’tindo owhe ao, n’yí baptẹm to plidopọ lẹdo tọn de whenu, ehe yin bibasi to tòdaho Columbus tọn mẹ, Nebraska to États-unis. Nudi mí omẹ kanweko wẹ pli to ohọ̀ he yin hihaya de mẹ nado dotoaina hodidọ yidokanji Joseph Rutherford tọn he hosọ etọn yin “Tonudidọ Aṣẹglanglan Panamẹ tọn kavi Mẹdekannujẹ tọn.” To whenue hodidọ lọ jẹ daglamẹ, gbẹtọgun zingidinọ de wá pli do gbonu ohọ̀ pẹvi he mẹ mí pli te lọ tọn. Yé biọ ohọ̀ lọ mẹ gánnugánnu bo doalọtena opli lọ bosọ yàn mí sọn tòdaho lọ mẹ. Mí pli to owhé mẹmẹsunnu de tọn gbè, ehe ma dẹn do tòdaho lọ mẹ bo dotoaina pipotọ tito-to-whinnu lọ tọn. Dile a sọgan mọ do, n’ma wọn azán he gbè n’yí baptẹm te pọ́n gbede!

Onọ̀ ṣie yí sọwhiwhe do plọn mi whẹ́n to nugbo lọ mẹ. Dile etlẹ yindọ otọ́ ṣie yin omẹ dagbe podọ otọ́ dagbe de, e ma tindo ojlo sọmọ to sinsẹ̀n po dagbemẹninọ ṣie to gbigbọ-liho po mẹ. Onọ̀ ṣie po Kunnudetọ devo lẹ po to agun Omaha tọn mẹ na mi tuli he n’tindo nuhudo etọn.

NUHE N’NA YÍ GBẸZAN ṢIE DO WÀ

To whenue n’ko dibla fó wehọmẹ daho, n’dona basi nudide gando nuhe n’jlo na yí gbẹzan ṣie do wà go. To gbọjẹ alunlun tọn dopodopo whenu, n’nọ sẹ̀n taidi gbehosọnalitọ alọgọtọ tọn to pọmẹ hẹ mẹdevo lẹ he tin to ohá ṣie ji.

Mẹmẹsunnu jọja tlẹnnọ awe he ṣẹṣẹ mọ gbedewema yí sọn klasi ṣinawetọ Wehọmẹ Giliadi tọn, yèdọ John Chimiklis po Ted Jaracz po, yin azọ́ndena nado sẹ̀n to lẹdo mítọn mẹ taidi nugopọntọ tomẹyitọ. E paṣa mi nado sè dọ yé ma tlẹ ko tindo owhe 25. To whenẹnu, n’tindo owhe 18 bo na fó wehọmẹ daho to madẹnmẹ. N’gbẹ́ sọgan flin whenue Mẹmẹsunnu Chimiklis kàn nuhe n’na yí gbẹzan ṣie do wà sè mi. To whenue n’na ẹn gblọndo, e dotuhomẹna mi dọmọ: “Eyọn, bẹ lizọnyizọn  whenu-gigọ́ tọn jẹeji to afọdopolọji. Hiẹ ma gán yọ́n fie e sọgan hẹn we jẹ.” Ayinamẹ enẹ po apajlẹ he mẹmẹsunnu enẹlẹ zedai po yinuwado ji e sisosiso. Enẹwutu, to whenue n’fó wehọmẹ daho, n’bẹ gbehosọnalitọ jẹeji to 1948.

LEHE N’WÁ BẸTẸLI DO

To juillet 1950, yẹn po mẹjitọ ṣie lẹ po zingbejizọnlin yì plidopọ akọjọpli tọn he yin bibasi to Yankee Stadium to New York City. To plidopọ lọ ji, n’yì opli he nọ yin bibasi hẹ mẹhe tindo ojlo to sinsẹ̀nzọn Bẹtẹli tọn mẹ lẹ. N’kanwe gọ́ alọdowemẹwe de mẹ bo ze e jo nado dohia dọ homẹ ṣie na hùn nado sẹ̀n to finẹ.

Dile etlẹ yindọ otọ́ ṣie ma jẹagọdo dọ ma yin gbehosọnalitọ bo nọ nọ̀ whégbè, e mọdọ n’dona nọ sú akuẹ kleun de na ohọ̀ he mẹ n’te po núdùdù po. Enẹwutu, to bẹjẹeji août tọn to whenue n’jei azọ́n dín gbé to gbèdopo, n’zẹ̀ gbọn fie yè nọ ze wekanhlanmẹ he wá na mí lẹ do. To finẹ, n’mọ wekanhlanmẹ de he wá na mi sọn Brooklyn. Nathan H. Knorr wẹ kàn wekanhlanmẹ lọ bo dọmọ: “N’mọ alọdowemẹ towe na sinsẹ̀nzọn Bẹtẹli tọn. N’mọnukunnujẹemẹ dọ a yigbe nado gbọṣi Bẹtẹli na pipotọ gbẹzan towe tọn. Enẹwutu, e na jlo mi dọ a ni wá Bẹtẹli to 124 Columbia Heights, Brooklyn, New York to 7 septembre 1950.”

To whenue otọ́ ṣie lẹkọ sọn azọ́nmẹ to gbenẹgbe, n’dọna ẹn dọ n’ko mọ azọ́n. E dọ dọ, “Eyọn, fie wẹ a mọ azọ́n te?” N’gblọn dọmọ: “Bẹtẹli to Brooklyn, bo na nọ dù dọla 10 to sunmẹsunmẹ.” Enẹ paṣa ẹ taun, ṣigba e dọ dọ eyin enẹ wẹ yin dide ṣie, n’dona dovivẹnu nado tindo kọdetọn dagbe to e mẹ. Ojlẹ vude to enẹgodo, to plidopọ he yin bibasi to Yankee Stadium to 1953 whenu, ewọ yí baptẹm!

Yẹn po gbehosọnalitọ-gbẹ́ ṣie Alfred Nussrallah po

Homẹ ṣie hùn dọ gbehosọnalitọ-gbẹ́ ṣie Alfred Nussrallah yin oylọ-basina nado wá Bẹtẹli to ojlẹ dopolọ mẹ, podọ mí zingbejizọnlin yì finẹ to pọmẹ. E wlealọ to nukọn mẹ, podọ ewọ po asi etọn Joan po yì Wehọmẹ Giliadi tọn bo yin azọ́ndena taidi mẹdehlan lẹ to Liban, podọ to enẹgodo yé lẹkọwa États-unis taidi nugopọntọ tomẹyitọ.

AZỌ́NDENAMẸ ṢIE LẸ TO BẸTẸLI

Azọ́ndenamẹ ṣie tintan to Bẹtẹli wẹ nado nọ blá owe lẹ dopọ, enẹ wẹ nado nọ tọ̀ owe lẹ dopọ. Owe tintan he go n’wazọ́n te wẹ La religion a-t-elle servi l’humanité? To whenue n’ko wazọ́n to finẹ na osun ṣinatọ̀n godo, n’yin azọ́ndena yì Azọ́nwatẹn Sinsẹ̀nzọn tọn nado wazọ́n to anademẹ Mẹmẹsunnu Thomas J. Sullivan tọn glọ. Homẹ ṣie nọ hùn nado wazọ́n hẹ ẹ podọ nado mọaleyi sọn nuyọnẹn gbigbọmẹ tọn po wuntuntun he e tindo to owhe susu he e ko yizan to titobasinanu lọ mẹ po lẹ gblamẹ.

To whenue n’ko yí nudi owhe atọ̀n zan to Azọ́nwatẹn Sinsẹ̀nzọn tọn godo, Max Larson he yin anadenanutọ wezintẹn tọn, dọna mi dọ Mẹmẹsunnu Knorr jlo na mọ mi. N’lẹndọ n’sọgan ko ṣì nude wà. Ayiha ṣie jai to whenue Mẹmẹsunnu Knorr dọ dọ emi jlo na yọnẹn eyin vlavo n’to tito basi nado tọ́n sọn Bẹtẹli to nukọn mẹ. E tindo nuhudo mẹde tọn he na wazọ́n to azọ́nwatẹn etọn na ojlẹ de, podọ e sọ jlo na yọnẹn eyin n’sọgan penukundo azọ́ndenamẹ lọ go. N’dọna ẹn dọ n’ma basi tito nado tọ́n sọn Bẹtẹli. Dile e wá yido, n’tindo lẹblanulọkẹyi lọ nado sẹ̀n to azọ́nwatẹn etọn na owhe 20 he bọdego lẹ.

N’nọ saba dọ dọ n’ma sọgan suahọ gbede na azọ́nplọnmẹ he n’mọyi to whenue n’wazọ́n to pọmẹ hẹ Mẹmẹsunnu Sullivan po Knorr po, gọna mẹdevo lẹ to Bẹtẹli taidi Milton Henschel, Klaus Jensen, Max Larson, Hugo Riemer, po Grant Suiter po. *

Mẹmẹsunnu he n’wazọ́n hẹ lẹ nọ nọ̀ titoji taun na nuhe dù azọ́n he yé nọ wà to titobasinanu lọ mẹ. Mẹmẹsunnu Knorr nọ wazọ́n sinsinyẹn na e jlo dọ azọ́n  Ahọluduta lọ tọn ni zindonukọn jẹ adà he gblo hugan mẹ dile e na yọnbasi do. Mẹhe nọ wazọ́n hẹ ẹ lẹ nọ mọdọ e bọawu nado nọ dọho hẹ ẹ. Eyin mí ma tlẹ tindo pọndohlan dopolọ do whẹho de ji, mí nọ dọ numọtolanmẹ mítọn lẹ po awuvivo po, ṣogan e gbẹ́ nọ dejido mí go.

To nujijọ de whenu, Mẹmẹsunnu Knorr dọhona mi do nuhudo lọ ji nado nọ ylọ nuhe sọgan taidi onú pẹvi lẹ dọ nujọnu. Nado do enẹ hia, e dọna mi dọ to whenue emi yin nugopọntọ wezintẹn tọn, Mẹmẹsunnu Rutherford nọ ylọ emi to alokan ji bo nọ dọmọ: “Mẹmẹsunnu Knorr, eyin a tọ́n sọn wezintẹn nado wá dùnú to whèmẹ, hẹn gọmu he yè do nọ súnsún nukinkan delẹ wá na mi. N’tindo nuhudo yetọn to tafo ṣie ji.” Mẹmẹsunnu Knorr dọ dọ onú tintan he emi nọ wà wẹ nado yì fie yè nọ bẹ onú mọnkọtọn lẹ do bo nọ yí gọmu lọ lẹ do apò emitọn mẹ. Podọ to whèmẹ, emi nọ bẹ yé yì azọ́nwatẹn Mẹmẹsunnu Rutherford tọn. E sọgan taidi onú pẹvi de, ṣigba e yọ́n-na-yizan na Mẹmẹsunnu Rutherford. Enẹgodo, Mẹmẹsunnu Knorr dọna mi dọmọ: “N’jlo na nọ mọ wekantin he ko yin pipà lẹ to tafo ṣie ji. Enẹwutu, jaale bo nọ hẹn ẹn diun dọ yé tin to finẹ to afọnnu lẹpo.” Na owhe susu lẹ, n’nọ hẹn ẹn diun dọ wekantin etọn lẹ yin pipà.

Mẹmẹsunnu Knorr nọ saba dọhodo nuhudo lọ ji nado nọ dotoai po sọwhiwhe po to whenue yè biọ to mí si nado wà azọ́n tangan de. To gbèdopo, e na mi anademẹ he họnwun gando lehe n’sọgan penukundo whẹho de go do, n’ma dotoaina ẹn ganji. Taidi kọdetọn de, enẹ hẹn nuhahun susu wá na ẹn. Ehe hẹn yẹnlọsu jẹflumẹ sinsinyẹn, enẹwutu n’kanwe kleun de nado dohia ẹ dọ nuhe n’wà lọ vẹna mi sisosiso bo mọdọ e na yọ́n hugan dọ yè ni sẹtẹnna mi sọn azọ́nwatẹn etọn. To ojlẹ kleun de godo to afọnnu enẹ, Mẹmẹsunnu Knorr wá tafo ṣie kọ̀n. E dọmọ: “Robert, n’mọ wekanhlanmẹ towe. Nugbo wẹ dọ a ṣinuwa. N’ko dọhona we gandego, podọ n’yọnẹn dọ bẹsọn din a na nọ dotoai po sọwhiwhe po. Todin, gbọ mí ni zindonukọn to azọ́n mítọn mẹ.” N’yọ́n pinpẹn mẹtọnhopọn owanyinọ etọn tọn taun.

N’WÁ TINDO OJLO NADO WLEALỌ

To whenue n’ko sẹ̀n to Bẹtẹli na owhe ṣinatọ̀n godo, n’masọ tindo tito devo de hugan dọ ma zindonukọn to sinsẹ̀nzọn ṣie mẹ to Bẹtẹli. Ṣigba, tito enẹ diọ. To whenue plidopọ akọjọpli tọn de yin bibasi to Yankee Stadium po Polo Grounds po to 1958, n’mọ Lorraine Brookes he n’dukosọ hẹ to 1955 to whenue e to gbehosọnalitọ basi to Montréal, Canada. Pọndohlan he e tindo gando sinsẹ̀nzọn whenu-gigọ́ tọn po ojlo he e tindo nado sẹ̀n to fidepope he titobasinanu Jehovah tọn sọgan do e hlan po go yinuwado ji e taun. Yanwle Lorraine tọn wẹ nado yì Wehọmẹ Giliadi tọn. To 1956, to whenue e tindo owhe 22, e yin oylọ-basina nado yì klasi 27tọ Wehọmẹ Giliadi tọn. To whenue e mọ gbedewema yí godo, e yin azọ́ndena yì Brésil taidi mẹdehlan. To 1958, yẹn po Lorraine po vọ́ haṣinṣan mítọn bẹjẹeji, podọ e yigbe nado wlealọ hẹ mi. Mí basi tito nado wlealọ to owhe he bọdego mẹ po lẹndai lọ po nado biọ sinsẹ̀nzọn mẹdehlan tọn mẹ to pọmẹ.

To whenue n’dọ linlẹn ṣie lẹ na Mẹmẹsunnu Knorr, e na mi ayinamẹ nado nọtena owhe atọ̀n  whẹpo do wlealọ, bo na tindo lẹblanulọkẹyi lọ nado sẹ̀n to Bẹtẹli to Brooklyn. To ojlẹ enẹ mẹ, eyin asu po asi po de na gbọṣi Bẹtẹli to whenue yé wlealọ godo, dopo to yé mẹ dona ko sẹ̀n to Bẹtẹli na owhe ao kavi humọ bọ omẹ awetọ na e whè gbau owhe atọ̀n. Enẹwutu, Lorraine yigbe nado sẹ̀n na owhe awe to Bẹtẹli Brésil tọn podọ na owhe dopo to Bẹtẹli Brooklyn tọn whẹpo mí nido wlealọ.

To owhe awe tintan he mí yizan to họntọn mẹ lẹ whenu, wekanhlanmẹ lẹ kẹdẹ gblamẹ wẹ mí nọ dọho gbọn. To ojlẹ enẹlẹ mẹ, nado dọho hẹ mẹde gbọn alokan ji nọ vẹahi, podọ wekanhlanmẹ Intẹnẹt ji tọn ma tin. To whenue mí wlealọ to 16 septembre 1961, Mẹmẹsunnu Knorr lọsu wẹ na hodidọ alọwle mítọn tọn. Nado dọ nugbo, owhe kleun he mí do nọte enẹlẹ dẹn to nukun mítọn mẹ taun. Ṣigba todin, eyin mí lẹnnupọndo owhe 50 he mí ko yizan taidi asu po asi po ji, mí nọ mọdọ mí tindo pekọ po ayajẹ po, podọ mí sọ nọ mọdọ onú dagbe wẹ mí wà nado nọte!

Alọwle-zan mítọn gbè. Sọn amiyọnwhé: Nathan H. Knorr, Patricia Brookes (nọviyọnnu Lorraine tọn), yẹn po Lorraine po, Curtis Johnson, Faye po Roy Wallen po (mẹjitọ ṣie lẹ)

LẸBLANULỌKẸYI SINSẸ̀NZỌN TỌN LẸ

To 1964, n’tindo lẹblanulọkẹyi nado nọ dla otò devo lẹ pọ́n taidi nugopọntọ pọnla tọn. To ojlẹ lọ mẹ, asi lẹ ma nọ tindo lẹblanulọkẹyi nado hodo asu yetọn lẹ to gbejizọnlin mọnkọtọn lẹ whenu. To 1977, vọjlado yin bibasi bọ asi lẹ nọ hodo asu yetọn yì. To owhe enẹ mẹ, yẹn po Lorraine po to pọmẹ hẹ Grant po Edith Suiter po yì dla alahọ Allemagne, Autriche, Grèce, Chypre, Turquie po Israël po tọn lẹ pọ́n. Otò voovo 70 wẹ n’dlapọn lẹdo aihọn pé.

To gbejizọnlin mọnkọtọn de whenu yì Brésil to 1980, mí gbọn Belém, yèdọ tòdaho de fie Lorraine sẹ̀n taidi mẹdehlan te. Mí sọ nọte to Manaus nado dla mẹmẹsunnu lẹ pọ́n. To hodidọ he yin nina to aihundatẹn de whenu, mí mọ pipli de sinai to pọmẹ bo ma hodo aṣa Brésil-nu lẹ tọn he mẹ yọnnu lẹ nọ donùnùgo na ode awetọ bọ sunnu lẹ nọ na alọ ode awetọ te. Etẹwutu?

Mẹmẹsunnu vivẹ́ mítọn he to pòzọ̀n jẹ bo wá sọn zungbo Amazone tọn mẹ lẹ wẹ. Na yé nikaa bẹ azọ̀n plá mẹdevo lẹ wutu, yé ma nọ yinuwa dopọ hẹ mẹplidopọ he pò lẹ. Ṣigba, yé yinuwado ahun mítọn ji taun, podọ mí ma sọgan wọn ayajẹ he sọawuhia to nukun yetọn lẹ ji pọ́n gbede! Nugbo wẹ hogbe Isaia tọn ehelẹ: “Devi ṣie lẹ na jihàn na homẹvivi ayiha tọn.”—Isa. 65:14.

GBẸZAN DE HE TINDO LẸNDAI BOSỌ HẸN DONA WÁ

Yẹn po Lorraine po nọ saba lẹnnupọndo owhe 60 linlán he mí ko yizan to sinsẹ̀nzọn Jehovah tọn mẹ ji. Homẹ mítọn hùn taun gando aliho he mẹ mí yin didona te go na mí ko na dotẹnmẹ Jehovah nado deanana mí gbọn titobasinanu etọn gblamẹ. Dile etlẹ yindọ n’masọ penugo nado nọ basi dlapọn lẹdo aihọn pé dile n’nọ wà do to owhe delẹ die wayi, n’penugo nado to azọ́ndenamẹ ṣie egbesọegbesọ tọn hẹndi taidi alọgọtọ na Hagbẹ Anademẹtọ lọ, bo nọ wazọ́n hẹ Wedegbẹ́ Anadenanutọ lẹ tọn po Wedegbẹ́ Sinsẹ̀nzọn tọn po. N’yọ́n pinpẹn lẹblanulọkẹyi he n’tindo tọn taun nado nọ yí adà pẹvide wà to aliho ehe mẹ nado gọalọna mẹmẹsunnu lẹ lẹdo aihọn pé. E nọ jiawu na mí nado mọdọ jọja sunnu po yọnnu susu po wẹ nọ biọ sinsẹ̀nzọn whenu-gigọ́ tọn mẹ, na yé tindo pọndohlan Isaia tọn nkọ, mẹhe dọmọ: “Yẹn die; do mi hlan.” (Isa. 6:8) Jọja susu ehelẹ yinuwa to kọndopọ mẹ hẹ nuhe nugopọntọ lẹdo tọn de dọna mi to owhe susu lẹ die wayi dọmọ: “Bẹ lizọnyizọn whenu-gigọ́ tọn jẹeji to afọdopolọji. Hiẹ ma gán yọ́n fie e sọgan hẹn we jẹ.”

^ huk. 20 Nado mọ otàn gbẹzan mẹmẹsunnu ehelẹ tọn, pọ́n Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ lọ Tọn [Flansegbe] he bọdego ehelẹ: Thomas J. Sullivan (1er octobre 1966); Klaus Jensen (1er septembre 1971); Max Larson (1er septembre 1989); Hugo Riemer (15 juin 1965); po Grant Suiter po (1er décembre 1983).