Yì hosọ lẹ ji

Yì hosọ flinflin lẹ ji

Yì todowhinnu hosọ lẹ tọn ji

Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ

Gungbe

Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ lọ Tọn—Zinjẹgbonu Oplọn Tọn  |  Janvier 2014

Nọ Sẹ̀n Jehovah, Ahọlu Madopodo Lọ

Nọ Sẹ̀n Jehovah, Ahọlu Madopodo Lọ

“Gbégbò po gigo po ni tin hlan Ahọlu madopodo . . . lọ kakadoi.”—1 TIM. 1:17.

1, 2. (a) Mẹnu wẹ “Ahọlu madopodo” lọ, podọ naegbọn tẹnmẹ-yinkọ enẹ do sọgbe? (Pọ́n yẹdide he tin to bẹjẹeji hosọ lọ tọn.) (b) Naegbọn gandudu Jehovah tọn nọ dọ̀n mí sẹpọ ẹ?

AHỌLU SOBHUZA II Swaziland tọn dugán na nudi owhe 61. To egbehe, e ma yá bọ gbẹtọvi de nado dugán dẹn sọmọ. Nugbo wẹ dọ owhe he Ahọlu Sobhuza dugán na sù taun, ṣigba ahọlu de tin he gliwhiwhe gbẹzan gbẹtọvi tọn ma nọ doalọtena gandudu etọn. Biblu ylọ Ahọlu enẹ dọ “Ahọlu madopodo” lọ. (1 Tim. 1:17) Psalm-kantọ de dọ yinkọ Nupojipetọ enẹ tọn, to whenue e lá dọmọ: ‘Jehovah wẹ Ahọlu kakadoi.’—Ps. 10:16.

2 Tedidi gandudu Jiwheyẹwhe tọn zọ́n bọ ahọluduta etọn gbọnvona gbẹtọvi devo depope tọn. Etomọṣo, aliho he mẹ Jehovah nọ dugán te wẹ nọ dọ̀n mí sẹpọ ẹ. Ahọlu de he dugán do Islaeli hohowhenu tọn ji na owhe 40 pà Jiwheyẹwhe po hogbe ehelẹ po dọmọ: “Lẹblanunọ, dagbenọ wẹ OKLUNỌ, e whleawu nado sadi, podọ susunọ to dagbewanyi mẹ. OKLUNỌ ko hẹn ofìn etọn lodo to olọn lẹ mẹ; ahọludu etọn dugán to onú popo ji.” (Ps. 103:8, 19) Jehovah ma yin Ahọlu mítọn kẹdẹ gba, ṣigba e sọ yin Otọ́ mítọn—yèdọ Otọ́ owanyinọ mítọn he to olọn mẹ. Ehe fọ́n kanbiọ awe dote: Aliho tẹ mẹ wẹ Jehovah ko yinuwa taidi Otọ́ de te? Podọ nawẹ Jehovah ko yí gandudu etọn zan sọn atẹṣiṣi Edẹni mẹ tọn godo gbọn? Gblọndo kanbiọ ehelẹ tọn na whàn mí  nado dọnsẹpọ Jehovah dogọ bo nọ sẹ̀n ẹn po ahun mítọn lẹpo po.

AHỌLU MADOPODO LỌ WLEAWUNA WHẸNDO DE

3. Mẹnu wẹ yin didá jẹnukọn to whẹndo Jehovah tọn mẹ, podọ mẹdevo tẹlẹ wẹ yin didá bo yin yiylọdọ “visunnu” Jiwheyẹwhe tọn lẹ?

3 Lehe homẹ Jehovah tọn dona ko hùn do sọ to whenue e dá Visunnu detọ́n dopo akàn etọn! Jiwheyẹwhe ma yinuwa hẹ viplọnji etọn taidi mẹjidugando tata de poun gba. Kakatimọ, e yiwanna ẹn taidi Visunnu de bo basi oylọna ẹn nado duvivi ayajẹ he mẹjidugando pipé devo lẹ didá na hẹnwa tọn. (Kọl. 1:15-17) Mẹjidugando pipé ehelẹ wá bẹ angẹli fọtọ́n susu lẹ hẹn. Angẹli Jiwheyẹwhe tọn lẹ yin zẹẹmẹ basina taidi “devizọnwatọ etọn lẹ, he to homẹ hùnnú etọn wà lẹ” bo nọ sẹ̀n ẹn po ayajẹ po, podọ ewọ doyẹyigona yé gbọn yiylọ yé dọ “visunnu” etọn lẹ dali. Yé yin apadewhe whẹndo Jehovah tọn.—Ps. 103:20-22; Job 38:7.

4. Nawẹ gbẹtọvi lẹ wá lẹzun apadewhe whẹndo Jiwheyẹwhe tọn gbọn?

4 To whenue Jehovah ko dá olọn yinukundomọ lẹ po aigba po godo, e hẹn whẹndo etọn gblodeji. Jehovah wleawuna aigba taidi nọtẹn whanpẹnọ de he nọ to ede vọjlado, podọ e dotana azọ́n aigba ji tọn etọn gbọn sunnu tintan lọ, Adam didá to apajlẹ Edetiti tọn mẹ dali. (Gẹn. 1:26-28) Taidi Mẹdatọ lọ, Jehovah tindo jlọjẹ lọ nado donukun dọ Adam ni setonu. Taidi Otọ́ de, Jehovah yí owanyi po homẹdagbe po do na anademẹ etọn lẹpo. Anademẹ enẹlẹ ma hò mẹdekannujẹ gbẹtọvi lẹ tọn yí sọn yé si to aliho depope mẹ.—Hia Gẹnẹsisi 2:15-17.

5. Tito tẹwẹ Jiwheyẹwhe basi na ovi etọn he yin gbẹtọvi lẹ nido gọ́ aigba ji?

5 To vogbingbọn mẹ na gandutọ aigba ji tọn lẹ, homẹ Jehovah tọn nọ hùn nado deazọ́nna mẹjidugando etọn lẹ bo nọ yinuwa hẹ yé taidi hagbẹ whẹndo etọn tọn he go e dejido lẹ. Di apajlẹ, e na aṣẹ Adam nado dugán do nutogbẹ̀ devo lẹ ji bo tlẹ sọ deazọ́nna ẹn nado do yinkọ na kanlin lẹ, yèdọ azọ́n awuvivi tọn he ma bọawu de. (Gẹn. 1:26; 2:19, 20) Kakati Jiwheyẹwhe ni dá gbẹtọvi pipé livi susu lẹ gọ́ aigba ji, e de nado dá alọgọtọ pipé de na Adam—yèdọ Evi. (Gẹn. 2:21, 22) Enẹgodo, e na dotẹnmẹ asu po asi ehe nado jivi gọ́ aigba ji. To ninọmẹ pipé ehelẹ mẹ, gbẹtọvi lẹ sọgan dlẹnkanna Paladisi lọ vudevude lẹdo aihọn pé. Yé sọgan sẹ̀n Jehovah kakadoi taidi apadewhe whẹndo etọn tọn, to kọndopọ mẹ hẹ angẹli he tin to olọn mẹ lẹ. Todido jiawu nankọ die! Podọ owanyi nankọ die Jehovah dohia taidi otọ́ de!

OVI ATẸṢITỌ LẸ GBẸ́ GANDUDU JIWHEYẸWHE TỌN DAI

6. (a) Nawẹ atẹṣiṣi bẹjẹeji to whẹndo Jiwheyẹwhe tọn mẹ gbọn? (b) Naegbọn atẹṣiṣi he wá aimẹ lọ ma dohia dọ Jehovah ma sọgan deanana nulẹ?

6 E blawu dọ Adam po Evi po ma tindo pekọ dọ Jehovah yin Nupojipetọ yetọn. Kakatimọ, yé de nado hodo visunnu gbigbọmẹ tọn Jiwheyẹwhe tọn atẹṣitọ de, yèdọ Satani. (Gẹn. 3:1-6) Yede didesọn gandudu Jiwheyẹwhe tọn glọ hẹn awufiẹsa, yajiji po okú po wá na yewlẹ po kúnkan yetọn po. (Gẹn. 3:16-19; Lom. 5:12) Gbọnmọ dali, Jiwheyẹwhe masọ tindo mẹjidugando tonusetọ de to aigba ji ba. Be ehe dohia dọ ewọ ma sọgan deanana nulẹ ba bo ko gbẹkọ nupojipetọ-yinyin etọn do aigba lọ po gbẹtọvi lẹ po ji go wẹ ya? Paali! E yí aṣẹpipa etọn zan gbọn sunnu lọ po yọnnu lọ po yinyan sọn jipa Edẹni tọn lọ mẹ dali, podọ nado glọnalina yé ma nado lẹkọwa, e deazọ́nna kelubimi lẹ nado ṣọ́ họntonu etọn. (Gẹn. 3:23, 24) To ojlẹ dopolọ mẹ, Jiwheyẹwhe zinnudeji dọ lẹndai etọn nado wleawuna whẹndo he bẹ visunnu gbigbọmẹ tọn etọn nugbonọ lẹ po gbẹtọvi lẹ po hẹn na mọ hẹndi bo gbọnmọ dali do owanyi otọ́ tọn nkọ etọn hia. E dopagbe “okún” de tọn he  na và Satani sudo bo vọ́ nuhe ylando Adam tọn hẹngble lẹ jlado.—Hia Gẹnẹsisi 3:15.

7, 8. (a) Nawẹ nulẹ ylan sọ to ojlẹ Noa tọn mẹ? (b) Tito tẹlẹ wẹ Jehovah basi nado klọ aigba wé bo whlá whẹndo gbẹtọvi tọn?

7 To owhe kanweko he bọdego lẹ mẹ, mẹdelẹ de nado yin nugbonọ na Jehovah. Delẹ to yé mẹ wẹ Abẹli po Enọku po. Ṣigba, suhugan gbẹtọvi lẹ tọn ma kẹalọyi Jehovah taidi Otọ́ podọ Ahọlu yetọn. To ojlẹ Noa tọn mẹ, aigba ko ‘gọ́ na danuwiwa.’ (Gẹn. 6:11) Be ehe dohia dọ Jehovah ma sọgan sọ deanana whẹho aigba ji tọn lẹ ba wẹ ya? Etẹwẹ whenuho dohia?

8 Mí ni pọ́n apajlẹ Noa tọn. Nado whlẹn ewọ po whẹndo etọn po, Jehovah na ẹn nudọnamẹ gigọ́ lẹ gando yẹdide aki blibata de tọn po lehe e na gbá ẹ do po go. Jiwheyẹwhe sọ do owanyi daho hia whẹndo gbẹtọvi tọn etọn blebu to whenue e deazọ́nna Noa nado yin “yẹwhehodọtọ dodo tọn” de. (2 Pita 2:5) Matin ayihaawe, owẹ̀n he Noa lá bẹ oylọ-basinamẹ lọ nado lẹnvọjọ bo setonuna avase gando vasudo he to unklẹn lọ go, ṣigba e taidi osin bibà do pápá nẹgbé. Noa po whẹndo etọn po nọgbẹ̀ to aihọn he gọ́ na gbẹtọvi danuwatọ he gblezọn taun lẹ ṣẹnṣẹn na owhe susu. Taidi Otọ́ mẹtọnhopọntọ de, Jehovah basi hihọ́na omẹ nugbonọ ṣinatọ̀n enẹlẹ bosọ dona yé. Jehovah yí aṣẹpipa etọn zan do gbẹtọvi atẹṣitọ lẹ po angẹli ylankan lẹ po ji gbọn Singigọ lẹdo aihọn pé de hinhẹnwa dali. Mọwẹ, e họnwun dọ Jehovah to anadena nulẹ.—Gẹn. 7:17-24.

Jehovah nọ yí gandudu etọn zan to whepoponu (Pọ́n hukan 6, 8, 10, 12, 17)

GANDUDU JEHOVAH TỌN TO SINGIGỌ LỌ GODO

9. Dotẹnmẹ tẹwẹ Jehovah na gbẹtọvi lẹ to Singigọ lọ godo?

9 Dile Noa po whẹndo etọn po tọ́n sọn aki lọ mẹ bo gbọ fìn in to aigba he yin kiklọ́we lọ ji, ayihaawe ma tin dọ ahun yetọn na ko gọ́ na pinpẹn-nutọn-yinyọnẹn na Jehovah, na nukunpedomẹgo po hihọ́ etọn po. To afọdopolọji, Noa do agbà de ai bo basi avọ́sinsan lẹ nado sẹ̀n Jehovah. Jiwheyẹwhe dona Noa po whẹndo etọn po bo na yé anademẹ lẹ nado “yin sinsẹ́nnọ, bo sù gege, bosọ gọ́ aigba” ji. (Gẹn. 8:20–9:1) Whladopo dogọ, dotẹnmẹ hundote na gbẹtọvi lẹ nado basi sinsẹ̀n to kọndopọ mẹ bo gọ́ aigba ji.

10. (a) To Singigọ lọ godo, fie wẹ atẹṣiṣi sọta Jehovah bẹjẹeji te, podọ gbọnna? (b) Etẹwẹ Jehovah wà nado hẹn ẹn diun dọ ojlo etọn yin wiwà?

10 Ṣigba, Singigọ lọ ma plọ́ mape sọyi, podọ gbẹtọ lẹ gbẹ́ dona diahi hẹ nuyiwadomẹji mayinukundomọ Satani po angẹli atẹṣitọ lẹ po tọn. E ma dẹn bọ atẹṣiṣi sọta gandudu dagbe Jehovah tọn vọ́ bẹjẹeji. Di apajlẹ, ovivi-vivi Noa tọn de he nọ yin Nimlọdi diọnukunsọ gandudu Jehovah tọn sinsinyẹn. Nimlọdi yin yiylọdọ ‘gbéyantọ asuka he jẹagọdo Jehovah.’ E do tòdaho-gbó lẹ ai, taidi Babẹli, bo hẹn ede zun ahọlu de “to aigba Ṣinali tọn ji.” (Gẹn. 10:8-12) Etẹwẹ Ahọlu madopodo lọ na wà sọta ahọlu atẹṣitọ ehe po vivẹnudido etọn nado glọnalina lẹndai Jiwheyẹwhe tọn dọ gbẹtọ lẹ ni “gọ́ aigba” ji po? Jiwheyẹwhe wlu ogbè gbẹtọ lẹ tọn, bo gbọnmọ dali hẹn mẹjidugando Nimlọdi tọn he jẹflumẹ lẹ nado vúnvún pé “yì nukunmẹ aigba lẹpo tọn.” Yé bẹ sinsẹ̀n lalo yetọn po aṣa gandudu gbẹtọvi tọn yetọn po sọyi.—Gẹn. 11:1-9.

11. Nawẹ Jehovah do nugbonọ-yinyin etọn hia họntọn etọn Ablaham gbọn?

11 Dile etlẹ yindọ mẹsusu to yẹwhe lalo lẹ sẹ̀n to Singigọ lọ godo, omẹ nugbonọ delẹ zindonukọn nado nọ gbògbéna Jehovah. Dopo to yé mẹ wẹ Ablaham, mẹhe gbọn tonusise dali jo gbẹzan fẹẹmẹninọ tọn do to tòdaho etọn Uli mẹ bo nọ gòhọ lẹ mẹ na owhe susu. (Gẹn. 11:31; Heb. 11:8, 9) To ojlẹ he mẹ Ablaham to yìyì sọn fide jẹ fide, e nọ saba dukosọ hẹ ahọlu lẹ, he suhugan yetọn nọ nọ̀ tòdaho he yè do adó lẹdo lẹ mẹ. Ṣigba, Jehovah basi hihọ́na Ablaham po whẹndo etọn po. Gando hihọ́ he Jehovah basina yé taidi otọ́ de go, Psalm-kantọ  de dọmọ: “[Jiwheyẹwhe] ma dike omẹ de bianukunna yé: nugbo, e wọhẹ ahọlu lẹ na yetọn wutu.” (Ps. 105:13, 14) Na Jehovah yin nugbonọ na họntọn etọn Ablaham wutu, e dopà na ẹn dọmọ: “Ahọlu lẹ nasọ nọ tọ́n sọn ogo we.”—Gẹn. 17:6; Jak. 2:23.

12. Nawẹ Jehovah do nupojipetọ-yinyin etọn hia Egipti gbọn, podọ nawẹ ehe yinuwado akọta dide etọn ji gbọn?

12 Jiwheyẹwhe vọ́ opagbe etọn do na visunnu Ablaham tọn Isaki po ovivi Ablaham tọn Jakọbu po nado dona yé, ehe bẹ ahọlu lẹ didesọn kúnkan yetọn mẹ hẹn. (Gẹn. 26:3-5; 35:11) Ṣigba, to ojlẹ de mẹ, kúnkan Jakọbu tọn wá lẹzun kanlinmọ to Egipti. Be ehe dohia dọ Jehovah ma na hẹn opagbe etọn di kavi ko gbẹkọ nupojipetọ-yinyin etọn do aigba lọ ji go wẹ ya? Paali! To ojlẹ sisọ etọn mẹ, Jehovah yí huhlọn daho etọn zan bo do nupojipetọ-yinyin etọn hia Falo tasinyẹntọ lọ. Islaelivi he tin to kanlinmọgbenu lẹ do yise hia to Jehovah mẹ, mẹhe tún yé dote to aliho jiawu de mẹ gbọn Ohù Vẹẹ mẹ. E họnwun dọ to ojlẹ enẹ mẹ, Jehovah gbẹ́ yin Nupojipetọ Wẹkẹ lọ tọn, podọ taidi Otọ́ mẹtọnhopọntọ de, e yí huhlọn daho etọn zan nado basi hihọ́na omẹ etọn lẹ.—Hia Eksọdusi 14:13, 14.

JEHOVAH LẸZUN AHỌLU NA ISLAELI

13, 14. (a) To ohàn de mẹ, etẹwẹ Islaelivi lẹ lá gando gandudu Jehovah tọn go? (b) Opagbe gandudu tọn tẹwẹ Jiwheyẹwhe do na Davidi?

13 Tlolo he Islaelivi lẹ yin tuntundote sọn Egipti to azọ́njiawu-liho, yé jihàn awhàngbigba tọn de nado pà Jehovah. Ohàn enẹ he yin kinkandai to Eksọdusi 15 mẹ bẹ hogbe ehelẹ hẹn to wefọ 18tọ mẹ dọmọ: “OKLUNỌ na to ahọludu kakadoi.” Na nugbo tọn, Jehovah ko lẹzun Ahọlu do akọta yọyọ lọ ji. (Deut. 33:5) Etomọṣo, akọta lọ ma tindo pekọ dọ Jehovah yin Gandutọ mayinukundomọ yetọn. Nudi owhe 400 to whenue yé tọ́n sọn Egipti godo, yé biọ dọ Jiwheyẹwhe ni de gbẹtọvi de do yé ji taidi ahọlu, kẹdẹdi akọta kosi he lẹdo yé lẹ. (1 Sam. 8:5) Mahopọnna enẹ, Jehovah gbẹ́ yin Ahọlu, podọ nugbo ehe họnwun to gandudu Davidi tọn whenu, yèdọ gbẹtọvi awetọ he duahọlu do Islaeli ji.

14 Davidi hẹn apotin alẹnu tọn wiwe lọ wá Jelusalẹm. To nujijọ ayajẹ tọn ehe whenu, Levinu lẹ jihàn pipà tọn de he bẹ hogbe ayidego tọn delẹ hẹn, he tin to 1 Otannugbo lẹ 16:31 mẹ dọmọ: ‘Yé ni to didọ to kosi lẹ ṣẹnṣẹn dọ, Jehovah lẹzun Ahọlu.’ Mẹde  sọgan kanse dọ, ‘To whenuena e yindọ Jehovah wẹ Ahọlu madopodo lọ, linlẹn tẹ mẹ wẹ ewọ lẹzun Ahọlu to ojlẹ enẹ mẹ te?’ Jehovah lẹzun Ahọlu to linlẹn lọ mẹ dọ e yí aṣẹpipa etọn zan kavi deazọ́nna mẹde nado ze afọ etọn dai to ojlẹ tangan de mẹ kavi nado didẹ ninọmẹ tangan de. Adà gandudu Jehovah tọn ehe tindo zẹẹmẹ he gbloada taun. Jẹnukọnna okú Davidi tọn, Jehovah dopagbe na ẹn dọ ahọludu etọn na zindonukọn kakadoi dọmọ: “Yẹn na ze okún towe daga to godo towe, he na tọ́n sọn vidọ̀ towe lẹ mẹ jẹgbonu, yẹn nasọ hẹn ahọludu etọn lodo.” (2 Sam. 7:12, 13) To godo mẹ, “okún” Davidi tọn ehe wá sọawuhia to owhe 1 000 linlán godo. Mẹnu wẹ okún ehe, podọ whetẹnu wẹ e na lẹzun Ahọlu?

JEHOVAH DE AHỌLU YỌYỌ DE

15, 16. Whetẹnu wẹ Jesu yin dide taidi Ahọlu sọgodo tọn lọ, podọ to whenue e tin to aigba ji, tito tẹlẹ wẹ Jesu basi gando gandudu etọn go?

15 To owhe 29 W.M., Johanu Baptizitọ lọ jẹ yẹwhehodọ ji dọ “ahọluduta olọn tọn ko dọnsẹpọ.” (Mat. 3:2) To whenue Jesu yin bibaptizi gbọn Johanu dali, Jehovah de Jesu taidi Mẹsia dopagbe lọ podọ Ahọlu sọgodo tọn Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn. Jehovah do owanyi otọ́ tọn nkọ hia Jesu to whenuena e dọmọ: “Ehe wẹ Visunnu ṣie, mẹyiwanna lọ, mẹhe yẹn ko kẹalọyi.”—Mat. 3:17.

16 To lizọnyizọn etọn blebu whenu, Jesu pagigona Otọ́ etọn. (Joh. 17:4) E wàmọ gbọn yẹwhehodidọ gando Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn go dali. (Luku 4:43) E tlẹ plọn hodotọ etọn lẹ nado nọ hodẹ̀ dọ Ahọluduta enẹ ni wá. (Mat. 6:10) Taidi Ahọlu Dide, Jesu tin to otẹn dagbe mẹ nado dọna nukundiọsọmẹtọ etọn lẹ dọmọ: “Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn tin to mì ṣẹnṣẹn.” (Luku 17:21) Enẹgodo, to ozán he jẹnukọnna okú etọn mẹ, Jesu basi “alẹnu ahọluduta tọn de” hẹ hodotọ etọn lẹ. E gbọnmọ dali hùn dotẹnmẹ dote na delẹ to devi nugbonọ etọn lẹ mẹ nado kọnawudopọ hẹ ẹ taidi ahọlu lẹ to Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn mẹ.—Hia Luku 22:28-30.

17. Linlẹn tẹ mẹ wẹ Jesu jẹ gandu ji to owhe kanweko tintan whenu te, ṣigba etẹwẹ e dona nọtepọn?

17 Whetẹnu wẹ Jesu na jẹ gandu ji taidi Ahọlu Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn? E ma yin to afọdopolọji. Na to whèmẹ he bọdego tlolo, Jesu yin hùhù bọ hodotọ etọn lẹ gbàdo. (Joh. 16:32) Etomọṣo, Jehovah gbẹ́ pò to anadena nulẹ dile e ko nọ wà do. To azán atọ̀ntọ gbè, e fọ́n Visunnu etọn sọnku, podọ to azán Pẹntikọsti 33 W.M. gbè, Jesu ze ahọluduta gbigbọmẹ tọn de dai do agun Klistiani tọn he bẹ mẹmẹsunnu yiamisisadode etọn lẹ hẹn ji. (Kọl. 1:13) Ṣogan, Jesu gbẹ́ dona nọte whẹpo aṣẹ nido yin nina ẹn to gigọ́ mẹ nado duahọlu do aigba ji taidi “okún” dopagbe lọ. Jehovah dọna Visunnu etọn dọmọ: “Sinai to adusilọ ṣie mẹ, kaka yẹn na yí kẹntọ towe lẹ do basi tokloafọligbe towe.”—Ps. 110:1.

NỌ SẸ̀N AHỌLU MADOPODO LỌ

18, 19. Etẹwẹ mí yin whinwhàn nado wà, podọ etẹwẹ mí na plọn to hosọ he bọdego mẹ?

18 Na owhe fọtọ́n fọtọ́n lẹ, gandudu Jehovah tọn ko yin avùnnukundiọsọ to olọn mẹ podọ to aigba ji. Etomọṣo, Jehovah ma gbẹkọ nupojipetọ-yinyin etọn go gbede; ewọ gbẹ́ pò to anadena nulẹ. Taidi Otọ́ owanyinọ de, ewọ basi hihọ́na mẹjidugando nugbonọ etọn delẹ taidi Noa, Ablaham po Davidi po bosọ penukundo yé go. Be ehe ma whàn mí nado litaina Ahọlu mítọn bo dọnsẹpọ ẹ dogọ ya?

19 Ṣigba todin, mí sọgan kanse dọmọ: Nawẹ Jehovah lẹzun Ahọlu to azán mítọn gbè gbọn? Nawẹ mí sọgan do míde hia di mẹjidugando nugbonọ Ahọluduta Jehovah tọn bo lẹzun ovi pipé lẹ to whẹndo etọn mẹ gbọn? Etẹ dọ wẹ mí te to whenue mí hodẹ̀ dọ Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn ni wá? Hosọ he bọdego na na gblọndo kanbiọ ehelẹ tọn.