Yì hosọ lẹ ji

Yì hosọ flinflin lẹ ji

Yì todowhinnu hosọ lẹ tọn ji

Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ

Gungbe

ATỌ̀HỌ̀-NUHIHỌ́ LỌ TỌN (ZINJẸGBONU OPLỌN TỌN) JANVIER 2014

“Na Ahọluduta Towe Ni Wá”—Ṣigba to Whetẹnu?

“Na Ahọluduta Towe Ni Wá”—Ṣigba to Whetẹnu?

“To whenue mì mọ onú ehe lẹpo, mì ni yọnẹn dọ ewọ ko sẹpọ, yèdọ to ohọ̀n ji.”—MAT. 24:33.

1, 2. (a) Etẹwẹ sọgan yinuwado lehe mí nọ mọ nulẹ do ji? (b) Jide etẹ tọn wẹ mí sọgan tindo gando Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn go?

DILE hiẹ na ko doayi e go do, eyin mẹsusu mọ nujijọ de, yé nọ saba flin in to aliho voovo mẹ. To aliho dopolọ mẹ, e sọgan vẹawuna mẹde nado flin nuhe doto de dọ pẹpẹ to whenue e ko mọ azọ̀n de na ẹn godo. Humọ, mẹde sọgan to họnhungan kavi gànnukun etọn dín mapote dile etlẹ yindọ e to apá etọn. Sọgbe hẹ nuhe dodinnanutọ lẹ dọ, ninọmẹ ehelẹ sọgan yin alọdlẹndo taidi wunmẹ nukuntintọ́n tọn de—yèdọ, ma nado doayi nude go, kavi nado wọn nude, na ayiha mẹtọn to nususu ji to ojlẹ dopolọ mẹ wutu. Lehe apọ̀n mítọn nọ wazọ́n do to whedelẹnu niyẹn.

2 To egbehe, mẹsusu wẹ to azọ̀n nukuntintọ́n tọn mọnkọtọn de jẹ gando zẹẹmẹ nujijọ aihọn tọn lẹ tọn go. Yé sọgan yigbe dọ aihọn lọ ko diọ taun sọn 1914, ṣigba yé ma nọ yọ́n nuhe nujijọ ehelẹ zẹẹmẹdo na taun tọn. Taidi Biblu plọntọ lẹ, mí yọnẹn dọ Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn bẹ azọ́n jẹeji to 1914 to whenue Jesu yin zizedo ofìn ji taidi Ahọlu to olọn mẹ. Amọ́, mí yọnẹn dọ nudevo lẹ na gbẹ́ jọ whẹpo odẹ̀ he tin to Matiu 6:10 mẹ nido mọ hẹndi mlẹnmlẹn. E dọmọ: “Na ahọluduta towe ni wá. Na ojlo towe ni yin wiwà, kẹdẹdi to olọn mẹ, mọdopolọ to aigba ji.” Matin ayihaawe, onú ehelẹ bẹ opodo titonu ylankan ehe tọn hẹn. Kiki to whenue enẹ na jọ wẹ  ojlo Jiwheyẹwhe tọn sọgan yin wiwà to aigba ji kẹdẹdile e to yinyin wiwà do to olọn mẹ.

3. Ale tẹwẹ Ohó Jiwheyẹwhe tọn pinplọn nọ hẹnwana mí?

3 Na míwlẹ nọ plọn Ohó Jiwheyẹwhe tọn to gbesisọ mẹ wutu, mí sọgan mọdọ dọdai lẹ to hẹndi mọ to alọnu din. Lehe mí gbọnvona gbẹtọ lẹ to paa mẹ do sọ! Yé nọ na ayidonugo gbẹzan yetọn po nuhe yé to afọdona lẹ po sọmọ bọ yé nọ yí nukunpẹvi do pọ́n kunnudenu lẹ he dohia to aliho he họnwun mẹ dọ Klisti ko jẹ gandu ji sọn 1914 bo na hẹn whẹdida Jiwheyẹwhe tọn ṣẹ to madẹnmẹ. Ṣigba, lẹnnupọndo kanbiọ mẹdetiti tọn ehelẹ ji: Eyin hiẹ ko to Jiwheyẹwhe sẹ̀n sọn owhe susu die, be zẹẹmẹ nuhe to jijọ to ojlẹ mítọn mẹ lẹ tọn gbẹ́ họnwun na we bo nọ duahunmẹna we dile owhe lẹ to yìyì ya? Eyin hiẹ tlẹ ṣẹṣẹ lẹzun Kunnudetọ wẹ, etẹ ji wẹ a nọ ze ayidonugo do? Depope he gblọndo mítọn yin, mì gbọ mí ni gbadopọnna whẹwhinwhẹ́n titengbe atọ̀n he wutu mí sọgan deji dọ Ahọlu dide Jiwheyẹwhe tọn na ze afọdide devo lẹ to madẹnmẹ na ojlo Jiwheyẹwhe tọn nido yin wiwà to gigọ́ mẹ to aigba ji.

OSỌ́NỌ LỌ LẸ KO SỌAWUHIA

4, 5. (a) Etẹ wà wẹ Jesu te sọn 1914? (Pọ́n yẹdide he tin to bẹjẹeji hosọ ehe tọn.) (b) Etẹwẹ osọ́nọ atọ̀n he to osọ́ yetọn kùn lẹ nọtena, podọ nawẹ onú ehelẹ ko mọ hẹndi gbọn?

4 To 1914, jẹgbakun olọn tọn de yin nina Jesu Klisti, mẹhe yin yẹdena taidi osọ́nọ he to osọ́ wewe de kùn. To afọdopolọji, e tọ́nyi nado dotana awhàngbigba etọn do titonu ylankan Satani tọn ji. (Hia Osọhia 6:1, 2.) Nudọnamẹ gigọ́ he gando dọdai ehe go to Osọhia weta 6 mẹ lẹ hẹn ẹn họnwun na mí dọ to whenue Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn na yin didoai godo, ninọmẹ aihọn tọn na ylan po awuyiya po—yèdọ awhàn, núdùdù whèdomẹ, azọ̀nylankan po nudevo he nọ hẹn okú wá lẹ po. Osọ́nọ atọ̀n he to osọ́ yetọn kùn hodo Jesu Klisti pẹkipẹki lẹ wẹ Biblu yizan nado basi zẹẹmẹ nujijọ ehelẹ tọn.—Osọ. 6:3-8.

5 Dile e yin didọdai do, jijọho yin ‘didesẹ sọn aigba ji,’ mahopọnna dọ gbẹtọvi lẹ nọ dopà gbekọndopọ po jijọho po tọn. Nujijọ aihọn tọn agọe tọn lẹ dohia dọ bẹjẹeji awhàn sinsinyẹn lẹ tọn de poun wẹ Wẹkẹ-Whàn I yin. Podọ mahopọnna nukọnyiyi he tin to akuẹzinzan po lẹnunnuyọnẹn po liho sọn 1914, núdùdù whèdomẹ gbẹ́ to ogbẹ̀ mẹsusu tọn zedo owù mẹ. Humọ, mẹnu wẹ na dọ dọ azọ̀nylankan, nugbajẹmẹji jọwamọ tọn lẹ po “awutu ylankan” he nọ hẹn okú wá devo lẹ po ma to gbẹtọ livilivi lẹ hù to whemẹwhemẹ? Obá he mẹ nujijọ ehelẹ gbayipe jẹ, lehe yé nọ wá aimẹ whẹwhẹ do po lehe yé sinyẹn deji do po ma ko jọ pọ́n to whenuho gbẹtọvi tọn mẹ. Be a nọ hẹn zẹẹmẹ onú ehelẹ tọn do ayiha mẹ ya?

Po osọ́nọ he to osọ́ yetọn kùn lẹ po, ninọmẹ aihọn tọn to yinylan deji (Pọ́n hukan 4, 5)

6. Mẹnu lẹ wẹ doayi hẹndi dọdai Biblu tọn lẹ go, podọ etẹwẹ enẹ whàn yé nado wà?

6 To whenue Wẹkẹ-Whàn I po grippe espagnole po bẹjẹeji, mẹsusu yin ayihafẹsẹna. Ṣogan, Klistiani yiamisisadode lẹ yí jejejininọ do donukun dọ Ojlẹ Kosi lẹ tọn, kavi “ojlẹ dide akọta lẹ tọn” na wá opodo to 1914. (Luku 21:24) Nugbo wẹ dọ yé ma yọ́n lehe nulẹ na yì do taun to whenẹnu. Ṣigba yé yọnẹn dọ 1914 na yin owhe ayidego tọn de na nuhe dù gandudu Jiwheyẹwhe tọn. Tlolo he yé doayi e go dọ dọdai Biblu tọn lọ mọ hẹndi, yé yí adọgbigbo do lá na gbẹtọ lẹ dọ gandudu Jiwheyẹwhe tọn ko bẹjẹeji. Vivẹnudido yetọn nado lá Ahọluduta lọ fọ́n homẹkẹn sinsinyẹn dote. Homẹkẹn enẹ he wá aimẹ to otò susu mẹ lọsu yin hẹndi dọdai devo tọn. To owhe he bọdego lẹ gblamẹ, kẹntọ Ahọluduta lọ tọn lẹ masọ pò na nudevo hú nado “to osẹ́ndoai de yì do to okà ṣì.” Yé sọ wà danú do mẹmẹsunnu mítọn lẹ go, bẹ delẹ do gànpamẹ, bo tlẹ sọ hù mẹdelẹ gbọn pipla yé do núgo, osò dide do yé kavi ota gbigbò na yé dali.—Ps. 94:20; Osọ. 12:15.

7. Naegbọn suhugan gbẹtọvi lẹ tọn ma nọ doayi nuhe nujijọ aihọn lọ tọn lẹ zẹẹmẹdo na taun tọn go?

7 To whenuena e yindọ kunnudenu he  họnwun lẹ dohia dọ Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn ko yin didoai to olọn mẹ, naegbọn suhugan gbẹtọ lẹ tọn ma nọ kẹalọyi dọ e ko bẹ azọ́n jẹeji? Naegbọn yé ma nọ mọ kanṣiṣa he tin to nujijọ aihọn tọn lẹ po dọdai Biblu tọn lẹ po ṣẹnṣẹn mahopọnna dọ omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹ ko to ohó etọn dọ sọn owhe susu die? Be na suhugan gbẹtọ lẹ tọn nọ ze ayidonugo yetọn do nuhe yé sọgan yí nukun yetọn do mọ lẹ kẹdẹ ji wẹ zọ́n ya? (2 Kọl. 5:7) Be alọnu yede tọn hinhẹn ján to nuwiwa egbesọegbesọ tọn lẹ mẹ wẹ tọ́nnukunna yé ma nado mọ nuhe Jiwheyẹwhe to wiwà lẹ ya? (Mat. 24:37-39) Be nujijla oklọ tọn Satani tọn lẹ wẹ to ayihafẹsẹna delẹ to yé mẹ ya? (2 Kọl. 4:4) E nọ biọ yise po nukunnumọjẹnumẹ gbigbọmẹ tọn po nado doayi nuhe to jijọ to lẹdo gbigbọ tọn lẹ mẹ go. Lehe homẹ mítọn hùn dọ mí ma tin to wunvi mẹ gando nuhe to jijọ na taun tọn lẹ go do sọ!

KANYINYLAN FỌ́N BO TO JIJIDEJI

8-10. (a) Nawẹ 2 Timoti 3:1-5 ko to hẹndi mọ gbọn? (b) Naegbọn mí sọgan dọ dọ kanyinylan fọ́n bo to jijideji?

8 Whẹwhinwhẹ́n awetọ de tin he dohia dọ Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn na jẹ anadena whẹho aigba tọn lẹ ji to madẹnmẹ: Kanyinylan fọ́n bo to jijideji to gbẹtọvi lẹ ṣẹnṣẹn. Na nudi owhe kanweko todin, dọdai he tin to 2 Timoti 3:1-5 mẹ ko to hẹndi mọ hezeheze. Ohia he yin nùdego to wefọ ehe mẹ lẹ ko gbayipe vudevude, nọ aimẹ dẹn, bosọ nọ sọawuhia whẹwhẹ. Be hiẹ ma doayi e go dọ dọdai ehe fọ́n bo to hẹndi mọ ya? Mì gbọ mí ni lẹnnupọndo apajlẹ delẹ ji he hẹn ehe họnwun.—Hia 2 Timoti 3:1, 13.

9 Lẹnnupọndo nuhe nọ hẹn gbẹtọ lẹ jọsi to owhe 1940 kavi 1950 lẹ gblamẹ ji, bo yí yé jlẹdo nuhe to jijọ to egbehe to azọ́nwatẹn lẹ go, gọna nuhe gbẹtọ lẹ do nọ deayidai, aihundida lanmẹyiya tọn po nusisọ́ he to zoji lẹ po. To egbehe, danuwiwa he sẹhundaga po fẹnnuwiwa he zẹ̀pá po gbọn kámẹ-gòmẹ. Gbẹtọ lẹ nọ whlẹnagbà nado diyin na nuhe dù hùnyinylan, walọ gblezọn kavi kanyinylan. Tito-to-whinnu televiziọn ji tọn he nọ hẹnmẹ jọsi to owhe 1950 lẹ gblamẹ nọ yin alọkẹyi to egbehe taidi nuhe sọgbe na hagbẹ whẹndo tọn lẹ. Humọ mẹsusu ko doayi e go dọ gbigbọ zanhẹmẹ to mẹhe tindo vijinu dopolọ lẹ ṣẹnṣẹn tọn ko gbayipe taun to ayidedai po nusisọ́ lẹ po mẹ, podọ yé nọ na tuli mẹdevo lẹ nado zan gbẹzan yetọn nkọ. Lehe  míwlẹ dopẹ́ dọ mí yọ́n pọndohlan Jiwheyẹwhe tọn do sọ!—Hia Juda 14, 15.

10 Humọ, sọ lẹnnupọndo walọ jọja lẹ tọn he nọ yin pinpọnhlan taidi walọ atẹṣiṣi tọn to owhe 1950 lẹ gblamẹ ji, bo yí i jlẹdo nuhe to jijọ to egbehe go. Owhẹ̀ mẹjitọ lẹ tọn whẹ́n to whenẹnu nado hanú eyin vlavo ovi yetọn lẹ to taba nù, to ahàn sinsinyẹn nù kavi to wè he nọ fọ́n ojlo zanhẹmẹ tọn dote dú. To egbehe, gbẹtọ lẹ ko jẹakọ hẹ linlin he nọ hẹnmẹjọsi lẹ: Ovi owhe 15-mẹvi de jẹ osò de do klasigbẹ́ etọn lẹ ji, bo hù omẹ 2 bosọ gbleawuna omẹ 13. Pipli jọja aflanmẹ he nùahànmú lẹ tọn de hù viyọnnu owhe ṣinẹnẹ-mẹvi de po kanyinylan po bo hò otọ́ etọn po hẹnnumẹ etọn de po. Linlin lẹ dohia dọ to otò Asie tọn de mẹ, jọja lẹ wẹ hẹn odaa sẹ́nhẹngba he wá aimẹ to owhe ao agọe tọn lẹ mẹ tọn wá. Be e sọgbe hẹ lẹnpọn dagbe nado mọ́n dọ nulẹ ko ylan taun ya?

11. Naegbọn mẹsusu ma nọ doayi e go dọ nulẹ fọ́n bo to yinylan deji?

11 Apọsteli Pita dohia po gbesisọ po dọmọ: “To azán godo tọn lẹ mẹ, mẹṣankotọ lẹ na wá po mẹṣanko yetọn po, bo na to zọnlinzin sọgbe hẹ ojlo yetọn titi lẹ bo na to didọmọ: ‘Fie wẹ tintin tofi etọn he yin opagbe etọn do lọ te? Yèdọ, sọn azán he gbè tọgbo mítọn lẹ ko damlọn to okú mẹ, mọ wẹ onú lẹpo gbẹ́ te kẹdẹdile e te do pẹpẹ sọn bẹjẹeji nudida tọn gbọ́n.’” (2 Pita 3:3, 4) Naegbọn mẹdelẹ do nọ yinuwa domọ? E taidi dọ lehe gbẹtọ lẹ jẹakọ hẹ ninọmẹ de sọ, mọ wẹ e masọ nọ di nude na yé ba do niyẹn. Eyin walọ dagbe gbẹtọ lẹ tọn to paa mẹ jẹ didepo ji vudevude, e sọgan nọma hẹnmẹjọsi dile jijọ mẹyinyọnẹn de tọn he diọ to ajiji mẹ nọ wà do. Etomọṣo, owùnu wẹ doyiyi vudevude walọ dagbe tọn ehe yin.

12, 13. (a) Naegbọn nujijọ aihọn tọn lẹ ma dona nọ hẹn mí gbọjọ? (b) Etẹ yinyọnẹn wẹ na gọalọna mí nado duto ninọmẹ he “vẹawu nado pehẹ” lẹ ji?

12 Apọsteli Paulu na mí avase dọ “to azán godo tọn lẹ mẹ,” ninọmẹ lẹ na wá “vẹawu nado pehẹ.” (2 Tim. 3:1) Ṣigba, e ma na glo mí nado pehẹ yé, enẹwutu mí ma dona kàn ayiha nado nọ họ̀nna yé. Po alọgọ Jehovah tọn po, gọna gbigbọ etọn po agun Klistiani tọn po tọn, mí sọgan duto flumẹjijẹ kavi nujijọ budonamẹ tọn depope he mí pannukọn ji po kọdetọn dagbe po. Mí sọgan hẹn nugbonọ-yinyin mítọn go. Na Jiwheyẹwhe tọn wẹ “huhlọn he hú jọwamọ tọn” lọ, e ma yin míwlẹ tọn.—2 Kọl. 4:7-10.

13 E jẹna ayidego dọ Paulu bẹ dọdai he gando azán godo tọn lẹ go lọ jẹeji po hogbe lọ po dọ “hiẹ ni yọ́n ehe.” Hogbe enẹlẹ dohia dọ nuhe e slẹ bọdego lọ lẹ na jọ janwẹ. Ayihaawe ma tin dọ gbẹtọvi jijọ-madi-Jiwheyẹwhe tọn lẹ na fọ́n bo to yinylan deji kakajẹ whenue Jehovah na yinuwa nado và yé sudo. Sọgbe hẹ whenuho-kantọ lẹ, eyin nujinọtedo walọ dagbe tọn akọta de tọn lẹ yido pete, akọta lọ nọ jai. Podọ, walọ dagbe gbẹtọ lẹ tọn to paa mẹ ma ko yido to aihọn lọ blebu mẹ to whenuho mẹ sọ lehe e te do todin. Mẹsusu sọgan nọma yọ́n nuhe e zẹẹmẹdo, ṣigba diọdo vonọtaun he wá aimẹ sọn 1914 ehe dona dohia mí to aliho he họnwun mẹ dọ mí sọgan deji dọ Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn na hẹn opodo lọ wá to madẹnmẹ.

WHẸNDO EHE MA NA JUWAYI

14-16. Whẹwhinwhẹ́n atọ̀ntọ tẹwẹ na mí jide dọ Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn na “wá” to madẹnmẹ?

14 Whẹwhinwhẹ́n atọ̀ntọ de sọ tin he na mí jide. Nuhe jọ to omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹ ṣẹnṣẹn hẹn ẹn họnwun dọ opodo lọ ko sẹpọ. Di apajlẹ, whẹpo Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn do yin didoai to olọn mẹ, pipli mẹyiamisisadode delẹ tọn ko to Jiwheyẹwhe sẹ̀n po zohunhun po. To whenue nuhe yé donukun dọ e na jọ to 1914 delẹ ma wá aimẹ, etẹwẹ yé wà? Suhugan yetọn hẹn tenọgligo to whlepọn lẹ po homẹkẹn po glọ bo zindonukọn to Jehovah sinsẹ̀n mẹ. Dile owhe lẹ to yìyì, suhugan mẹyiamisisadode enẹlẹ tọn—diblayin yemẹpo—wẹ ko dotana gbẹzan aigba ji tọn yetọn po nugbonọ-yinyin po.

 15 To whenue Jesu to nudọnamẹ gigọ́ lẹ na to dọdai etọn he gando vivọnu titonu ehe tọn go mẹ, e dọmọ: “Whẹndo ehe ma na juwayi to aliho depope mẹ kaka onú ehe lẹpo nado jọ.” (Hia Matiu 24:33-35.) Mí mọnukunnujẹemẹ dọ “whẹndo ehe” he go Jesu donù dlẹnalọdo pipli Klistiani yiamisisadode lẹ tọn awe. Pipli tintan lọ ko tin-to-aimẹ to 1914, podọ yé doayi ohia tintin tofi Klisti tọn go to owhe enẹ mẹ hezeheze. Mẹhe tin to pipli enẹ mẹ lẹ ma nọgbẹ̀ to 1914 poun gba, ṣigba yé ko yin dide gbọn gbigbọ dali taidi visunnu Jiwheyẹwhe tọn lẹ to owhe enẹ mẹ kavi jẹnukọnna owhe enẹ.—Lom. 8:14-17.

16 Pipli awetọ he “whẹndo ehe” bẹhẹn lọ dlẹnalọdo mẹyiamisisadode he nọgbẹ̀ to ojlẹ dopolọ mẹ hẹ mẹhe tin to pipli tintan lọ mẹ lẹ. Yé ma nọgbẹ̀ to ojlẹ dopolọ mẹ hẹ mẹhe tin to pipli tintan lọ mẹ lẹ poun gba, ṣigba yé ko yin dide gbọn gbigbọ wiwe dali to whenue mẹhe tin to pipli tintan lọ mẹ lẹ gbẹ́ pò to aigba ji. Enẹwutu, e ma yin mẹyiamisisadode egbezangbe tọn lẹpo wẹ tin to “whẹndo ehe” he go Jesu donù mẹ gba. To egbehe, owhe mẹhe tin to pipli awetọ lọ mẹ lẹ tọn lọsu ko sẹyì. Etomọṣo, hogbe Jesu tọn he tin Matiu 24:34 mẹ lẹ na mí jide dọ mẹdelẹ to “whẹndo ehe [mẹ] ma na juwayi to aliho depope mẹ” whẹpo yé nado mọ bẹjẹeji nukunbibia daho lọ tọn. Ehe dona yidogọna jidide mítọn dọ ojlẹ vude wẹ pò whẹpo Ahọlu Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn nido yinuwa nado và mẹylankan lẹ sudo bo hẹn aihọn yọyọ dodowiwa tọn de wá.—2 Pita 3:13.

KLISTI NA DOTANA AWHÀNGBIGBA ETỌN TO MADẸNMẸ

17. Tadona tẹ kọ̀n wẹ kunnudenu atọ̀n he mí gbadopọnna lọ lẹ hẹn mí wá?

17 To dogbigbapọnna kunnudenu atọ̀n ehelẹ godo, tadona tẹ kọ̀n wẹ mí sọgan wá? Jesu dọ dọ mí ma na yọ́n azán kavi gànmẹ lọ pẹpẹ gba, podọ mí ma yọnẹn nugbo. (Mat. 24:36; 25:13) Ṣigba, mí sọgan yọ́n “ojlẹ he mẹ mí tin te,” dile Paulu donù e go do. (Hia Lomunu lẹ 13:11.) Biblu ylọ ojlẹ he mẹ mí tin te ehe dọ azán godo tọn lẹ. Eyin mí na ayidonugo sọwhiwhe tọn dọdai Biblu tọn lẹ gọna nuhe Jehovah Jiwheyẹwhe po Jesu Klisti po to wiwà, ayihaawe ma tin dọ mí na mọ kunnudenu dolido lẹ he dohia dọ mí ko sẹpọ opodo titonu ehe tọn nugbonugbo.

18. Etẹwẹ to tepọn mẹhe ma kẹalọyi Ahọluduta Jiwheyẹwhe tọn lẹ?

18 Mẹdepope he ma kẹalọyi dọ huhlọn aṣẹpipa tọn daho de yin nina Jesu Klisti, yèdọ Osọ́nọ awhàngbatọ he to osọ́ wewe lọ kùn, na yin hinhẹn po huhlọn po nado yigbe nuṣiwa etọn tọn to madẹnmẹ. Aliho whlẹngán tọn depope ma nasọ tin na omẹ mọnkọtọn. To ojlẹ enẹ mẹ, mẹsusu wẹ na yí ogbè lélé do dawhá po obu po dọmọ: “Mẹnu wẹ penugo nado nọte?” (Osọ. 6:15-17) Ṣigba, weta he bọdego to owe Osọhia tọn mẹ na gblọndo. Mẹyiamisisadode lẹ po mẹhe tindo todido aigba ji tọn lẹ po wẹ na “nọte” na taun tọn to azán enẹ gbè, na yé tindo nukundagbe Jiwheyẹwhe tọn wutu. To whenẹnu, “gbẹtọ susugege” lẹngbọ devo lẹ tọn de na lùn nukunbibia daho lọ tọn.—Osọ. 7:9, 13-15.

19. Na hiẹ yọ́n kunnudenu he dohia to aliho he họnwun mẹ dọ azán godo tọn lẹ na wá opodo to madẹnmẹ, bọ hiẹ kẹalọyi nugbo enẹ bosọ to gbẹnọ sọgbe hẹ ẹ wutu, todido tẹwẹ hiẹ sọgan tindo?

19 Eyin mí nọ yí sọwhiwhe do na ayidonugo dọdai Biblu tọn he to hẹndi mọ to ojlẹ ayidego tọn ehelẹ mẹ lẹ, mí ma na yin ayihafẹsẹna gbọn nujijla he aihọn Satani tọn nọ wleawuna lẹ dali; mọjanwẹ, mí ma na tin to wunvi mẹ gando nuhe nujijọ aihọn tọn lẹ zẹẹmẹdo nugbonugbo go do niyẹn. Klisti na dotana awhàngbigba etọn do gbẹtọvi jijọ-madi-Jiwheyẹwhe tọn lẹ ji to madẹnmẹ gbọn awhàn godo tọn fùnfùn hẹ yé to dodowiwa mẹ dali. (Osọ. 19:11, 19-21) Yí nukun homẹ tọn do pọ́n lehe enẹ na hẹn ayajẹ wá na mí dile Biblu na jide etọn do sọ!—Osọ. 20:1-3, 6; 21:3, 4.