Yì hosọ lẹ ji

Yì hosọ flinflin lẹ ji

Yì todowhinnu hosọ lẹ tọn ji

Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ

Gungbe

Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ lọ Tọn—Zinjẹgbonu Oplọn Tọn  |  Décembre 2017

Mẹjitọ lẹ Emi—Mì Gọalọna Ovi Mìtọn lẹ Nado “Yin Nuyọnẹntọ Na Whlẹngán”

Mẹjitọ lẹ Emi—Mì Gọalọna Ovi Mìtọn lẹ Nado “Yin Nuyọnẹntọ Na Whlẹngán”

“Sọn ovu whenu gbọ́n wẹ hiẹ ko yọ́n kandai wiwe lẹ, ehe penugo nado hẹn we yin nuyọnẹntọ na whlẹngán.”​—2 TIM. 3:15.

OHÀN LẸ: 141, 134

1, 2. Naegbọn mẹjitọ delẹ sọgan nọ hanú to whenue ovi yetọn lẹ jlo na ze afọdide lẹ nado basi klandowiwe bo yí baptẹm?

BIBLU plọntọ fọtọ́n susu lẹ wẹ nọ klan yede do wiwe hlan Jehovah bo nọ yí baptẹm. Susu yetọn nọ yin jọja he yè plọn whẹ́n to nugbo mẹ lẹ bọ yé de nado hodo aliho gbẹninọ tọn he yọ́n hugan lọ. (Salm. 1:1-3) Eyin mẹjitọ Klistiani de wẹ a yin, ayihaawe ma tin dọ a to nukọnpọnhlan gbeegbe visunnu kavi viyọnnu towe na yí baptẹm.—Yijlẹdo 3 Johanu 4 go.

2 Etomọṣo, nudelẹ sọgan to ahunmẹduna we. Vlavo a ko mọ bọ jọja delẹ yí baptẹm ṣigba bo wá jẹ kinkanse yede ji eyin nuyọnẹnnu wẹ nado nọgbẹ̀ sọgbe hẹ nujinọtedo Jiwheyẹwhe tọn lẹ. Susu yetọn tlẹ ko jo nugbo do. Enẹwutu, a gán to nuhà dọ ovi towe na bẹ alewezun Klistiani tọn lọ jẹeji bo wá jodo, bo hẹn owanyi he e tindo na nugbo lọ to tintan whenu bu. Ewọ sọgan wá taidi mẹhe to agun Efesu tọn mẹ to owhe kanweko tintan  whenu lẹ he Jesu dọna dọmọ: “Hiẹ ko jo owanyi he a tindo to tintan whenu lọ do.” (Osọhia 2:4) Nawẹ a sọgan dapana kọdetọn enẹ bo gọalọna ovi towe nado ‘whẹ́n jẹ whlẹngán kọ̀n’ gbọn? (1 Pita 2:2) Nado mọ gblọndo lọ, mì gbọ mí ni gbadopọnna apajlẹ Timoti tọn.

“HIẸ KO YỌ́N KANDAI WIWE LẸ”

3. (a) Ninọmẹ tẹlẹ mẹ wẹ Timoti lẹzun Klistiani te, podọ nawẹ e yinuwa hlan nuplọnmẹ Klistiani tọn lẹ gbọn? (b) Onú atọ̀n tẹlẹ go wẹ Paulu dotuhomẹna Timoti gando?

3 To whenue apọsteli Paulu basi dlapọn wá Listla whla tintan to nudi owhe 47 W.M. wẹ Timoti jẹ awukọndopọ hẹ sinsẹ̀n Klistiani tọn ji. Dile etlẹ yindọ Timoti gbẹ́ yin jọja to ojlẹ lọ mẹ, ewọ dona ko wleawuna jẹhẹnu susu. To owhe awe godo, e lẹzun gbẹdohẹmẹtọ tomẹyitọ Paulu tọn. To nudi owhe 16 godo, Paulu kanwehlan Timoti dọmọ: “Hiẹ ni zindonukọn to nuhe hiẹ ko plọn bo ko yin linlẹndiọna nado yise lẹ mẹ, na hiẹ yọ́n mẹhe dè hiẹ plọn yé sọn lẹ podọ sọn ovu whenu gbọ́n wẹ hiẹ ko yọ́n kandai wiwe lẹ [Owe-wiwe Heblu tọn lẹ], ehe penugo nado hẹn we yin nuyọnẹntọ na whlẹngán gbọn yise to Klisti Jesu mẹ gblamẹ.” (2 Tim. 3:14, 15) Doayi e go dọ Paulu zan hogbe ehelẹ (1) yọ́n kandai wiwe lẹ, (2) yin linlẹndiọna nado yise to nuhe hiẹ ko plọn lẹ mẹ, podọ (3) yin nuyọnẹntọ na whlẹngán gbọn yise to Klisti Jesu mẹ gblamẹ.

4. Azọ́nwanu tẹlẹ wẹ a ko mọdọ yé gọalọna we nado plọnnu ovi pẹvi towe lẹ po kọdetọn dagbe po? (Pọ́n yẹdide he tin to bẹjẹeji hosọ ehe tọn.)

4 Taidi mẹjitọ Klistiani de, a nọ jlo dọ ovi towe ni yọ́n kandai wiwe lẹ, ehe bẹ Owe-wiwe Heblu tọn lẹ po Owe-wiwe Glẹki tọn lẹ po hẹn to egbehe. Sọgbe hẹ nugopipe yetọn, ovi flinflin lẹ lọsu sọgan mọaleyi sọn nuplọnmẹ dodonu tọn he gando mẹhe go Biblu donù lẹ po nujijọ he e bẹhẹn lẹ po go mẹ. Titobasinanu Jehovah tọn ko wleawuna azọ́nwanu susu he mẹjitọ lẹ sọgan yizan nado gọalọna ovi yetọn lẹ. Be a sọgan lẹnnupọndo delẹ he tin-to-aimẹ to ogbè towe mẹ ji ya? Flindọ haṣinṣan dagbe de tintindo hẹ Jehovah sinai do oyọnẹn Owe-wiwe lẹ tọn tintindo ji.

“YIN LINLẸNDIỌNA NADO YISE”

5. (a) Etẹwẹ e zẹẹmẹdo nado yin “linlẹndiọna nado yise”? (b) Nawẹ mí wagbọn do yọnẹn dọ Timoti yin linlẹndiọna nado yise to wẹndagbe he gando Jesu go lọ mẹ?

5 Nujọnu wẹ e yin nado yọ́n kandai wiwe lẹ. Ṣigba, nuplọnmẹ gbigbọmẹ tọn lẹ dido do ahun mẹ na ovi lẹ bẹ nususu hẹn hugan nupinplọn yé gando mẹhe go Biblu donù po nujijọ he e bẹhẹn lẹ po go poun. Timoti lọsu yin “linlẹndiọna nado yise.” To hogbe dowhenu tọn mẹ, hodidọ enẹ zẹẹmẹdo “nado tindo jidide” kavi “nado tindo nujikudo mlẹnmlẹn dọ nude yin nugbo.” Timoti yọ́n Owe-wiwe Heblu tọn lẹ sọn ovu whenu. Ṣigba to ojlẹ de mẹ, e wá tindo nujikudo dọ Jesu wẹ Mẹsia lọ na e mọ kunnudenu he dutomẹji lẹ wutu. To hogbe devo mẹ, nujikudo enẹ yidogọna oyọnẹn etọn. Na nugbo tọn, nujikudo he Timoti tindo gando wẹndagbe lọ go sinyẹn sọmọ bọ e yí baptẹm bo lẹzun devi, bosọ hopódona Paulu to azọ́n mẹdehlan tọn mẹ.

6. Nawẹ a sọgan gọalọna ovi towe lẹ nado yin linlẹndiọna nado yise to nuhe yé plọn to Ohó Jiwheyẹwhe tọn mẹ lẹ mẹ gbọn?

6 Nawẹ a sọgan gọalọna ovi towe lẹ nado wleawuna nujikudo he na zọ́n bọ yé na yin linlẹndiọna nado yise, dile e yindo na Timoti gbọn? Jẹnukọn whẹ́, nọ fahomẹ. Ovi towe lẹ ma gán tindo nujikudo to zánto dopo mẹ; mọ yé ma gán dugu etọn sọn dè we, na a ko yin linlẹndiọna nado yise poun wutu gba. Ovi dopodopo wẹ dona yí “huhlọn nulẹnpọn tọn” etọn titi zan nado wleawuna nujikudo gando nugbo Biblu tọn go. (Hia Lomunu lẹ 12:1.) Taidi mẹjitọ de, a tindo adà daho de nado yiwà to whẹho ehe mẹ, titengbe to whenue ovi towe kàn kanbiọ lẹ sè. Lẹnnupọndo apajlẹ de ji.

7, 8. (a) Nawẹ otọ́ Klistiani de do homẹfa hia dile e to nuplọn viyọnnu etọn gbọn? (b) Nawẹ a mọdọ emi dona nọ do homẹfa hia to aliho dopolọ mẹ gbọn?

 7 Thomas, he yin otọ́ viyọnnu owhe 11 mẹvi de tọn dọmọ: “Viyọnnu ṣie sọgan kanse dọ, ‘Be e sọgan ko yindọ gbọn nulẹ tin yededenu gblamẹ wẹ Jehovah hẹn nutogbẹ̀ lẹ wá aigba ji ya?’ kavi ‘Naegbọn mí ma nọ kọnawudopọ hẹ mẹdevo lẹ—di apajlẹ to vòbibla lẹ whenu—nado tẹnpọn bo hẹn ninọmẹ nulẹ tọn pọnte?’ Whedelẹnu, n’dona nọ dava dee ma nado na gblọndo hẹngogo tọn. To popolẹpo mẹ, e ma yin lehe nugbo he yè yọnẹn lẹ sù sọ wẹ nọ hẹnmẹ tindo nujikudo. Kunnudenu flinflin susu wẹ nọ gọalọ nado wleawuna nujikudo.”

8 Dile Thomas yọnẹn do, mẹpinplọn nọ biọ homẹfa. Na nugbo tọn, homẹfa yin nujọnu na Klistiani lẹpo. (Kol. 3:12) Thomas mọnukunnujẹemẹ dọ nuhudo hodọdopọ susu tọn sọgan tin dile ojlẹ to yìyì. E dona yihojlẹdohogo sọn Owe-wiwe lẹ mẹ na viyọnnu etọn nido wleawuna nujikudo to nuhe plọn e te lẹ mẹ. Thomas dọmọ: “Titengbe na nuhe dù whẹho sinsinyẹn lẹ, yẹn po asi ṣie po nọ jlo na yọnẹn eyin viyọnnu mítọn yí nuhe plọn e te lẹ sè nugbonugbo, podọ eyin yé họnwun na ẹn. Eyin e kàn kanbiọ lẹ sè, e nọ vivi na mí taun. Nado dọ hójọhó, n’na hanú eyin e kẹalọyi nude bo ma kàn nudepope sè gandego.”

9. Nawẹ a sọgan yí sọwhiwhe do plọn Ohó Jiwheyẹwhe tọn ovi towe lẹ gbọn?

9 Eyin mẹjitọ lẹ nọ yí homẹfa do plọnnu hẹ ovi lẹ, vudevude yé na penugo nado mọnukunnujẹ “gbigblo, tedidi, jiyiyi po sisosiso” nuyise yetọn lẹ tọn po mẹ. (Efe. 3:18) Mí sọgan nọ dín nudọnamẹ he sọgbe hẹ owhe po nugopipe yetọn po. Dile yé to nujikudo tindo gando nuhe plọn yé te go, vudevude yé na penugo nado nọ yiavùnlọna nuyise yetọn lẹ to mẹdevo lẹ nukọn, etlẹ yin to klasigbẹ́ lẹ dè. (1 Pita 3:15) Di apajlẹ, be ovi towe lẹ sọgan yí Biblu do basi zẹẹmẹ ninọmẹ oṣiọ lẹ tọn ya? Be nuhe Biblu plọnmẹ gando whẹho enẹ go họnwun na yé ya? * Na nugbo tọn, Ohó Jiwheyẹwhe tọn pinplọn ovi towe lẹ po sọwhiwhe po na biọ homẹfa, ṣigba vivẹnudido lọ ma yin to ovọ́ mẹ.—Deut. 6:6, 7.

10. Adà tẹwẹ a dona yí nukun nujọnu tọn do pọ́n dile a to ovi towe lẹ plọn?

10 Na nugbo tọn, apajlẹ towe sọ yin nujọnu nado hẹn ovi towe lẹ tindo nujikudo. Stephanie, yèdọ onọ̀ de he tindo viyọnnu atọ̀n dọmọ: “Sọn whenue gbọ́n ovi ṣie lẹ gbẹ́ pò to ovu wẹ n’ko nọ kanse dee dọ, ‘Be n’ka nọ dọhona ovi ṣie lẹ gando nuhewutu n’do kudeji dọ Jehovah tin, dọ e tindo owanyi bọ aliho etọn lẹ sọ yin dodo tọn go ya? Be ovi ṣie lẹ sọgan mọ gblegede dọ n’yiwanna Jehovah nugbonugbo ya?’ N’ma gán donukun dọ ovi ṣie lẹ ni yin linlẹndiọna eyin yẹnlọsu ma ko wàmọ.”

“YIN NUYỌNẸNTỌ NA WHLẸNGÁN”

11, 12. Etẹwẹ nuyọnẹn zẹẹmẹdo, podọ naegbọn mí sọgan dọ dọ e ma yin owhe mẹde tọn wẹ nọ do obá he mẹ e tindo nuyọnẹn jẹ hia?

11 Dile mí ko mọ do, Timoti (1) yọ́n Owe-wiwe lẹ bosọ (2) tindo nujikudo gando nuyise etọn lẹ go. Ṣigba, etẹ dọ wẹ Paulu te to whenue e dọ dọ kandai wiwe lẹ sọgan hẹn Timoti nado “yin nuyọnẹntọ na whlẹngán”?

12 Owe lọ Étude perspicace des Écritures Bladopọ 2tọ basi zẹẹmẹ dọ to Biblu mẹ, nuyọnẹn sọ nọ dlẹnalọdo “nugopipe lọ nado yí oyọnẹn po wuntuntun po zan nado didẹ nuhahun lẹ, nado dapana kavi glọnalina owù lẹ, nado jẹ yanwle lẹ kọ̀n, kavi nado gọalọna mẹdevo lẹ nado wàmọ. Adà awetọ nulú tọn wẹ.” Biblu dọ dọ, “nulú doadọ̀do to ahun yọpọvu tọn mẹ.” (Howh. 22:15) Enẹwutu, e sọgbe dọ nuyọnẹn—adà awetọ nulú tọn—ni yin ohia  whínwhiwhè tọn. E ma yin owhe he mẹde tindo wẹ nọ yin ohia tintan lọ dọ e whèwhín to gbigbọ-liho gba, ṣigba budisi sisosiso etọn na Jehovah gọna lehe e nọ wleawufo nado setonuna gbedide etọn lẹ do wẹ nọ do enẹ hia.—Hia Salmu lẹ 111:10.

13. Nawẹ jọja de sọgan dohia gbọn dọ ewọ yin nuyọnẹntọ na whlẹngán?

13 Jọja he whèwhín to gbigbọ-liho jẹ obá he sọgbe mẹ lẹ ma nọ yin “yigọyigọ [do] na taidi gbọn agbówhẹn lẹ dali bo nọ yin hinhẹn dánpe” gbọn ojlo yetọn lẹ kavi kọgbidinamẹ hagbẹ yetọn lẹ tọn dali gba. (Efe. 4:14) Kakatimọ, yé nọ to nukọnzindo nado “plọn huhlọn wuntuntun tọn yetọn . . . nado nọ yọ́n vogbingbọn to dagbe po oylan po ṣẹnṣẹn.” (Heb. 5:14) Yé nọ dohia dọ yé to vivẹnudo nado whèwhín gbọn nudide nuyọnẹn tọn lẹ bibasi dali—etlẹ yin to fie mẹjitọ yetọn lẹ kavi mẹhomẹ devo de ma tin te. (Flp. 2:12) Nuyọnẹn wunmẹ ehe yin dandan na whlẹngán. (Hia Howhinwhẹn lẹ 24:14.) Nawẹ a sọgan gọalọna ovi towe lẹ nado wleawuna ẹn gbọn? Jẹnukọn whẹ́, nọ dọhona yé to aliho he họnwun mẹ gando nujinọtedo towe he sinai do Biblu ji lẹ go. To ohó po walọ po mẹ, dike yé ni nọ mọdọ a hẹn nujinọtedo he to Ohó Jiwheyẹwhe tọn mẹ lẹ zun towe titi.—Lom. 2:21-23.

Naegbọn e do yin nujọnu dọ mẹjitọ lẹ ni nọ to vivẹnudo zọnmii? (Pọ́n hukan 14-18tọ)

14, 15. (a) Whẹho titengbe tẹlẹ wẹ jọja he to nulẹnpọn do baptẹm ji de dona gbadopọnna? (b) Nawẹ a sọgan gọalọna ovi towe lẹ nado lẹnayihamẹpọn do dona he tonusisena osẹ́n Jiwheyẹwhe tọn lẹ nọ hẹnwa ji gbọn?

14 Ṣigba, e ma ko pé nado nọ do vogbingbọn he tin to nudagbe po nuylankan po mẹ hia ovi towe lẹ. E nasọ yọ́n dọ a ni gọalọna yé nado lẹnayihamẹpọn do kanbiọ delẹ ji taidi, ‘Naegbọn Biblu do dosẹ́n gando nudelẹ he sọgan nọ jlo mí go? Etẹwẹ hẹn mi kudeji dọ nujinọtedo Biblu tọn lẹ na hẹn ale wá na mi to whelẹponu?’—Isa. 48:17, 18.

15 Mí dona gọalọna ovi he do ojlo hia nado yí baptẹm de nado lẹnayihamẹpọn do whẹho devo ji—enẹ wẹ nukun he e nọ yí do pọ́n azọngban he Klistiani-yinyin bẹhẹn lẹ. Ale tẹlẹ wẹ to e mẹ? Avọ́sinsan tẹlẹ wẹ e nọ biọ? Nawẹ ale he to e mẹ lẹ họakuẹ taun hú avọ́sinsan lọ lẹ gbọn? (Malku 10:29, 30) E yọnbasi dọ ovi de ni pannukọn whẹho enẹlẹ to baptẹm godo.  Enẹwutu, nujọnu wẹ e yin nado yí sọwhiwhe do lẹnnupọndo whẹho enẹlẹ ji whẹpo do ze afọdide sinsinyẹn enẹ. Eyin mì gọalọna ovi lẹ nado yí sọwhiwhe do gbadopọnna dona he tonusise nọ hẹnwa po kọdetọn ylankan tolivivẹ tọn lẹ po, e yọnbasi dọ yé na wleawuna nujikudo yedetiti tọn. Enẹ wẹ nujikudo lọ dọ nujinọtedo Biblu tọn lẹ nọ yin na ale yetọn to whepoponu.Deut. 30:19, 20.

WHENUE JỌJA HE YÍ BAPTẸM DE TO AYIHAAWE TINDO

16. Nawẹ mẹjitọ lẹ dona yinuwa gbọn eyin ovi yetọn he ko yí baptẹm de jẹ nuhahun tindo ji to gbigbọ-liho?

16 Ṣigba, etẹwẹ lo eyin to baptẹm ovi towe tọn godo hodidọ etọn wá dohia dọ e jẹ ayihaawe tindo ji? Di apajlẹ, jọja he yí baptẹm de sọgan jẹ ojlo tindo na onú aihọn tọn lẹ ji kavi jẹ kinkanse ji eyin nuyọnẹnnu wẹ e yin nado nọgbẹ̀ sọgbe hẹ nunọwhinnusẹ́n Biblu tọn lẹ. (Salm. 73:1-3, 12, 13) Taidi mẹjitọ de, yọnẹn dọ aliho he mẹ a didẹ ahunmẹdunamẹnu ovi towe tọn enẹlẹ te sọgan zọ́n bọ e na basi nudide vlavo nado tẹdo nuyise towe lẹ go dogọ kavi gbẹ́ yé dai. Magbe ma nado dọnnu hẹ ovi towe do whẹho ehe ji, vlavo e gbẹ́ yin yọpọvu kavi ko yin jọja aflanmẹ de. Yanwle towe dona yin nado yí owanyi do nọgodona ẹn bo gọalọna ẹn nado tindo kọdetọn dagbe.

17, 18. Eyin jọja de to ayihaawe tindo, nawẹ mẹjitọ lẹ sọgan gọalọna ẹn gbọn?

17 Na nugbo tọn, jọja he yí baptẹm de ko klan ede do wiwe na Jehovah mlẹnmlẹn. Klandowiwe enẹ yin opà de he e do nado yiwanna Jiwheyẹwhe, podọ nado ze ojlo etọn wiwà do otẹn tintan mẹ na nudevo depope. (Hia Malku 12:30.) Jehovah ma nọ yí nukunpẹvi do pọ́n opà enẹ, podọ mẹdepope he do opà mọnkọtọn lọsu ma dona nọ yí nukunpẹvi do pọ́n ẹn. (Yẹwh. 5:4, 5) Nọ flin nugbo enẹlẹ ovi towe to ojlẹ he sọgbe mẹ, podọ to aliho he dọnmẹdogo mẹ. Ṣigba, whẹpo a nido wàmọ, nọ yí sọwhiwhe do gbadopọnna nudọnamẹ he titobasinanu Jehovah tọn ko wleawu etọn na mẹjitọ lẹ. Gbọnmọ dali, a sọgan wleawuna ahun ovi towe tọn nado mọnukunnujẹemẹ dọ klandowiwe bibasi hlan Jehovah po baptẹm yíyí taidi Klistiani de po yin nujọnu bosọ nọ hẹn dona lẹ wá.

18 Di apajlẹ, a sọgan mọ ayinamẹ yọ́n-na-yizan lẹ to nudọnamẹ dogọ lọ “Les parents s’interrogent” mẹ, he tin to vivọnu owe lọ Les jeunes s’interrogentréponses pratiques Bladopọ 1 tọn, he dọmọ: “Ma yawu wá tadona kọ̀n dọ jọja aflanmẹ towe ko gbẹ́ nuyise towe lẹ dai blo. To ninọmẹ susu mẹ, whẹho titengbe de go wẹ e nọ sọn.” E sọgan yin kọgbidinamẹ hagbẹ tọn. Nudevo lẹ he sọ sọgan zọ́n wẹ ṣokẹdẹninọ kavi numọtolanmẹ lọ dọ Klistiani jọja devo lẹ to dagbe wà to gbigbọ-liho hugan ewọ. Nudọnamẹ dogọ lọ sọ dọ dọ, “Na taun tọn, e ma yá dọ whẹho ehe nkọ lẹ ni gando nuplọnmẹ titengbe nuyise towe lẹ tọn go. Ṣigba, yé nọ saba gando ninọmẹ he nọ hẹn ẹn vẹawu namẹ nado yinuwa sọgbe hẹ nuyise mẹtọn lẹ go—e whè gbau todin whẹ́.” Enẹgodo, nudọnamẹ dogọ lọ na ayinamẹ susu gando lehe mẹjitọ Klistiani de sọgan gọalọna jọja de he jẹ ayihaawe tindo ji do go.

19. Nawẹ mẹjitọ lẹ sọgan gọalọna ovi yetọn lẹ nado “yin nuyọnẹntọ na whlẹngán” gbọn?

19 Taidi mẹjitọ de, a tindo azọngban sinsinyẹn lọ—podọ lẹblanulọkẹyi de—nado plọn ovi towe lẹ whẹ́n to “mẹplọnlọ po tudohomẹnamẹ Jehovah tọn po mẹ.” (Efe. 6:4) Dile mí ko mọ do, gbọnvona dọ enẹ biọ dọ a ni nọ plọn yé nuhe Biblu dọ lẹ, a sọ dona nọ gọalọna yé nado wleawuna nujikudo gando nuhe yé plọn lẹ go. Mọwẹ, yé do hudo nujikudo dolido de tọn, ehe na whàn yé nado klan yede do wiwe na Jehovah bo sẹ̀n ẹn po ahun lẹpo po. Mì gbọ Ohó Jehovah tọn, gbigbọ wiwe etọn po vivẹnudido mìwu mẹjitọ lẹ tọn po ni gọalọna ovi lẹ nado “yin nuyọnẹntọ na whlẹngán.”

^ huk. 9 Anademẹwe nupinplọn tọn he sinai do owe lọ “Etẹwẹ Biblu Plọn Mí Taun?” ji lẹ yin azọ́nwanu dagbedagbe lẹ he sọgan gọalọna jọja po mẹho po nado mọnukunnujẹ nugbo Biblu tọn lẹ mẹ bo basi zẹẹmẹ yetọn. A sọgan mọ yé to jw.org ji to ogbè susu mẹ. Pọ́n adà lọ NUHE BIBLU PLỌN MÍ > AZỌ́NWANU BIBLU PINPLỌN TỌN LẸ glọ.