Nakoni kanoana

Kiiba nakoni kanoana

Ana Tia Kakoaua Iehova

Rinea te Taetae Kiribati

 KAKAIRI N AIA ONIMAKI | Tara

“Te Aine Ngkoe ae Ko Baaraoi”

“Te Aine Ngkoe ae Ko Baaraoi”

E TEI TARA i nukan te ruu man taratara nako. Kataamneia te aine ae kaain te Aono ni Mainiku, ma matana aika rooroo ma ni matatokatoka ake a oti iai ana namakin. Iai te nanokawaki teutana ae oti? Ngkana iai, ao e bebete bwa ko na ataia bwa bukin tera. A a maan n tiku n te auti aei. E a tia neiei ma buuna ae tangiraki irouna ae Aberaam, n tiku iai ma te kukurei i nanon te tai ae rangi ni maan. * Aei raoi mwengaia ni koaua.

A maeka i Ura ae te kaawa ae kaubwai ao a bati iai aomata aika mwaatai n te mwakuri, taani karaobwai, ao taan iokinibwai. Ngaia are a bae ni kaubwai naakai. Ma mwengan Tara aei bon tiaki tii nnen ana bwai. Aei te tabo are e a tia ni kaai ni maeka iai ma buuna i nanon ririki aika bati, i nanon te kukurei ma te bwarannano. Aei naba te tabo are a aki toki n tataro iai nakon Atuaia ae a tangiria ae Iehova. Iai bukina ae riai bwa e na tangira te tabo aei Tara.

Ma e ngae n anne e boni kukurei naba Tara ni kitani bwaai nako ake e taneiai iai. E ngae ngke tao ai 60 ana ririki neiei, ma e nang mwananga nakon taabo ake e aki atai tabuaiakaia, e nang rinanon te maiu ae bati iai te kabuanibwai ao te kangaanga, ae akea iai kantaningaan te manga karairaki. Tera ae e karika bitakin raoi maiun neiei? Ao tera reireiara ni boong aikai man ana onimaki neiei?

“NAAKO MAI ABAM”

E taraa n ae e ikawairake Tara i Ura. Ni boong aikai ao e a riki te kaawa aei bwa te tabo ae kamaroaeaki. Ma n ana bong Tara ao a aki toki kaibuke n iokinibwai n rinanon te Karaanga ae Iuberetiti, ma uotaia baika rangi ni kakawaki mai tabon nako aonnaba nakon te kaawa ae kaubwai aei. A uanao aomata ni kawain nako Ura aika reme ma ni bwakeeke, a tenabiti kaibuke n rooaki n taian uaabu, ao a a taorake bwaai ni boobwai n taiani mwakete. Iangoa aron Tara n ikawairake n te kaawa ane rangi ni kau aomata ma n tatabetabe anne, e kinaia neiei kaaina aika bati ao e atai araia. A bae ni kinaa naba neiei ngkai bon te aine ngaia ae rianako tamaroana. Iai naba ana utu neiei ae bubura ikai.

E kinaaki Tara n te Baibara ibukin ana onimaki ae korakora, ma e bon aki onimakina te atua ae namwakaina are taabangaki taromauriana i Ura, are e rietata ana taua n te kaawa aei. Ma e bon taromauria te Atua ae koaua ae Iehova Tara. E aki kaotaki n te Baibara bwa e kangaa n reke ana onimaki anne. Te tia taromaurii bouannanti taman neiei i nanon tabeua te tai. E mare ma Aberaam, ae te mwaane ae ikawai nakoina tebwina te ririki. * (Karikani Bwaai 17:17) E kinaaki imwina riki bwa “tamaia taan onimaki ni kabane.” (I-Rom 4:11) A uaia ni kanakoraoa aia tekateka ma ni kamatoaa, e oti iai te karinerine, akean te imamaakin, ao nanoia ni kan uaia ni waakinako ribuakoni kangaanga. Ma ae rianako riki, e oti n aia mare bwa a tangira Atuaia.

 E rangi n tangira buuna Tara ao a a katea mwengaia i buakoia aia koraki i Ura. Ma e aki maan ao a a rotaki naba n te bwarannano. E tuangira te Baibara bwa “e kanoabo [Tara] bwa akea natina.” (Karikani Bwaai 11:30) N taai akekei ao e rangi ni kauruakinano te bwai ae riki nakon Tara aei. Ma e teimatoa ni kakaonimaki Tara nakon Atuana ao buuna. E riki ai natiia are Rota are ai akea tamana bwa kaanga natiia. E a waakinako te bong ma kanoana, ao akea bwa a a tii bitaki naba bwaai ni kabane.

E roko Aberaam nakon Tara ma kimwareireina ae bati. E aki kona ni kakoauaa te baere e a tibwa tia n riki. E a tibwa tia n taetae nakoina te Atua are a tataromauria, ao e boni kaoti naba nakoina, ma akea te nanououa bwa rinanon te anera! Iangoa Tara ngke e a katokai matana aika mataraoi i aoni buuna, ao n titiraki ma ingaingana ni kangai: “Tera ae e taekinna nakoim? Taiaoka tuangai!” Tao e tekateka moa Aberaam n iango, ao rimwi e a tuanga neiei ana taeka Iehova nakoina are kangai: “Naako mai abam ao mairouia am buu ao nakomai nakon te aba ae N na kaotia nakoim.” (Mwakuri 7:​2, 3) Ngke e a moanna n toki angin te kimwareirei, ao a a iaiangoa te mwioko are e angania Iehova. A nang kitana maiuia ae nakoraoi ao ni kamwengaraoi, ao n riki bwa taani mwamwananga! E na tera ana kaeka Tara? E bae Aberaam ni katokai matana i aon neiei. E na kukurei neiei ni boutokaia n te bitaki ae rangi ni korakora aei nakoni maiuia?

E bae ni boou iroura te aeka ni motinnano are e rinanona Tara. Ti bae n iango ni kangai: ‘Kai e tuai man tutuangai te Atua ke n tuanga buu bwa ti na karaoa te aekaki anne!’ Ma tiaki ti bane ni boo ma te motinnano ae aron anne? Ti maeka n te aonnaba ae taabangaki iai te mataai ni kanibwaibwai, ae ti kona ni kaungaaki iai bwa ti na moanibwaia mwengaraoira, ara bwai, ke namakinan te mano raoi. Ma e kaungaira te Baibara nakoni karaoan te aeka ni motinnano riki teuana, ae ukoukorani moa baika irekereke ma te onimaki, ao ni karimoaa kakukureian te Atua nakoni kukureira. (Mataio 6:33) N iaiangoan te baere e karaoia Tara, ti kona n titirakinira i bon iroura ni kangai: ‘Tera te motinnano ae N na karaoia ni maiuu?’

A “NAKO MAI ABAIA”

Ngke e a botii ana bwai Tara, ao e a tabeaianga bwa baikara baike e na uotii ao baike e na katikui. E kona n uotii baika uarereke aika kona n uouotaki irouia taongki ma kamero, ao tiaki baika aki manena n te mwamwananga. Akea te nanououa bwa a bati aia bwai aika a na kaboonakoi ke n anganako. E nang toki naba aron te maiu n te kaawa aei, n aron te nanako n taiani mwakete ke taabo ni boobwai, ike e kona iai neiei ni kabooi uita, irikomaiu, uaanikai, kunnikai, ao ai baika a kainnanoi ao ni mwengaraoi iai.

E kairaki Tara n ana onimaki bwa e na kitana te mwengaraoi are i abana

E bae n rangi ni kangaanga iroun Tara bwa e na kitana mwengana aei. Ngkana tii te aekakina ana auti Tara ma auti nako ake a kunei taan rabakau i Ura, nanona ngkanne bwa e boni kabuaa te mwengaraoi ni koaua Tara. Tabeua mai buakon auti aikai e riaon tebwi ma uoua mwaitin ruuia, ao iai naba mwin raan iai  aika tiki mani koburake n ran aika itiaki ao bwaibu n ran. E ngae naba ngkana te auti ae uarereke, ma e matoatoa taubukina, oona, ao iai bwain rokanani mataroana. A kona ni mano raoi n aron anne n taian umwanrianna, mairouia taani kimoa? Ke mairouia raian, rebwari, taiani bea, ao kameaanti, aika maan aika mwaiti n aaba ake a karakinaki n te Baibara n taai akekei?

Ao tera aron ana utu? Antai ake e nang kitania Tara? E bae ni kangaanga riki iroun Tara te baere e tua te Atua are kangai: “Naako mai abam ao mairouia am buu.” Bon te aine ngaia ae akoi ao ni momoaaomata, e bae n iai mwaanena ma tarina, ai natina aine ma mwaane, ai tinana ao ai tamana ake e rangi ni kaan ma ngaiia, ake e nang aki manga noriia. Ma e ngae n anne, e boni katoabong Tara ni katauraoi nakon te mwananga.

N aki ongei kangaanga, a bon tauraoi ana bwai Tara ao n tauraoi naba ni mwananga n te bong are baireaki. E na iriia naba Aberaam ma Tara baatuan te utu ae Tera, e ngae ngke e a kaani koro 200 ana ririki. (Karikani Bwaai 11:31) E bae n rangi n tabetabe Tara ibukin tararuaan ana karo ae e a kara aei. E iriia naba Rota ngke a ongeaba iroun Iehova ao n “nako mai abaia I-Kareria.”​—Mwakuri 7:4.

A moana moa Aran ni mwanangaia aei, ae 600 tabun te maire (960 te kiromita) raroana nako meangimaeao, n iraanako kawain te Iuberetiti. A tiku te utu aei teutana te tai i Aran. E a bae ni mamaara Tera ngkai ao e a aki konaa te mwamwananga. A tiku ikai te utu aei ni karokoa matena ngke ai 205 ana ririki. Tabeua te tai imwaini manga reitani mwanangaia, ao e a manga taetae Iehova nakon Aberaam, n tuangnga riki bwa e na kitana te aba aei, ao e na nakon te aba ae e na kaotia nakoina. Ma n te tai aei, e a taekina te berita ae kakukurei ae kangai: “N na karaoiko bwa te natannaomata ae korakora.” (Karikani Bwaai 12:​2-4) Ma ngke a kitana Aran ao ai 75 ana ririki Aberaam ao Tara 65, ao a tuai mani kariki. E na kangaa n otinako te natannaomata mairoun Aberaam? E na karekea buuna temanna? Kabatiaan te buu ni mare bon te waaki ae bwabwainaki n taai akekei, ngaia are e bae n tabeaianga iai Tara.

Akea bwa a a kitana Aran ao ni mwananga nako. Ma noria bwa ai antai ngkai raoia. Ti kaongoaki n te karaki bwa a mwananga nako ana utu Aberaam ma kaubwaia ake a reke irouia, n ikotaki ma “aomata ake a karekeia i Aran.” (Karikani Bwaai 12:5) Antai aomata aikai? N taraana bon tooro. A boni bae n tataekina aia onimaki Aberaam ma Tara nakoia ake a kan ongora. Mangaia are a kaotaki n aia Baibara nikawai I-Iutaia tabeua bwa aomata ake a taekinaki n te kibu aei, bon te koraki naba ake a rairaki man aia Aro, ake a a manga raona Aberaam ma Tara n taromauria Iehova. E oti ngkanne bwa boni man ana onimaki ae nene Tara are e a kairiia iai aomata bwa a na kakoauai baike e taekin ibukin Atuana ma ana kantaninga. E ibuobuoki nakoira iaiangoan aei, kioina ngkai ti a maeka n te tai ae e a karako iai te onimaki ao te kantaninga. Ngkana ko reiakina te bwai ae raoiroi man te Baibara, ko kona n tibwaia nakon temanna?

“NAKO AIKUBITA”

Ngke a a roko n iteran te Iuberetiti are teuana, tao n Nitian 14 n 1943 B.C.E., ao a a boo nako aiaki n rinnakoa te aba are e beritanna Iehova nakoia. (Te Otinako 12:​40, 41) Kataamneia aron Tara n taratara nako, ao ni mwaninganako n tamaroan, ni kakaokoron, ao ai n nakoraoin kanoan te bong n te aba aei. E a manga kaoti riki Iehova nakon Aberaam i rarikini kaai aika bubura ake arokani More, n uakaan ma Tekem, ma n te tai aei e a kangai: “N na anga te aba aei nakoia kanoam.” E bae n rangi ni kakawaki nanon te taeka ae “kanoam” iroun Aberaam! E bae n oki iai ana ururing Aberaam nakon te onnaroka are Eten, are e taetae ni burabetinna iai Iehova, ae e na iai te kanoa ae e na kamauna Tatan n te tai teuana. E a tia Iehova n tuanga Aberaam bwa te natannaomata are e na otinako mairouna, e na uotii kakabwaia nakoia kaain te aonnaba.​—Karikani Bwaai 3:15; 12:​2, 3, 6, 7.

Ma tiaki nanona bwa a aikoa rorotaki te utu aei ni kangaangan te maiu. E roko te rongo n te aba ae Kanaan, ao e a iangoia Aberaam bwa e na kairiia ana utu nako maiaki ni kaea Aikubita. Ma e nora te kangaanga teuana n te aono arei, ngaia are e a taku nakon Tara: “Taiaoka ongora irou! I ataia bwa te aine ngkoe ae ko baaraoi. Mangaia are ngkana a noriko I-Aikubita ao a na boni kangai, ‘Aio buun teuaei.’ Ao a na kamateai ma a na kamaiuko. Taiaoka taekinna bwa mwaaneu ngkoe, bwa n arom anne a na nakoraoi iai bwaai ni kabane ibukiu, ao N na kamaiuaki.” (Karikani Bwaai 12:​10-13) E aera ngke e tabeka te aeka ni bubutii ae kamimi aei Aberaam?

 Bon tiaki te aomata ae bobokewe ke e kimamaaku Aberaam, n aron ae a taekinna taani kabuakaka tabeman. Boni mwaanena Tara ma a kaokoro tinaia. Ao e bon riai raraoman Aberaam aei. A ataia Aberaam ma Tara bwa akea riki te bwai ae kakawaki nakon ana kantaninga te Atua ae karikan te kanoa ae okoro ma te natannaomata rinanon Aberaam, ngaia are e bon rangi ni kakawaki kamanoani maiun Aberaam. E oti naba mani baika a kunei taan rabakau, bwa bon anne aroaroia mwaane aika kakannato i Aikubita bwa a ananaia aine ao n tiringia buuia. Ngaia are e boni wanawana Aberaam n te baere e karaoia, ao Tara e boutokaa ana babaire teuaei ma te nanorinano.

E aki maan imwin anne ao e a oti naba koauan ae e bon riai maakun Aberaam. Iai tabeman ana mataniwi Barao ake a nora rianakoni baaraoin Tara i buakoia ana roro. A kaongoa Barao taekana, ao e a tua teuaei bwa e na anaaki neiei! E a bon riao rawawatan Aberaam ke maakun Tara n te tai arei. Ma n taraana, e aki kairaki neiei ao ni karikaki bwa te bure, ma e karikaki bwa te iruwa ae karineaki. E bae ni baireia Barao bwa e na ananaa nanon neiei ao ni kamataaia ni kaubwaina, ao ni maroro ma teuare aongkoa mwaanena, bwa e aonga n anaa neiei bwa buuna.​—Karikani Bwaai 12:​14-16.

Iangoa Tara, are e a taratara nako n taraa aon Aikubita mani kamaaman te baareti ke bwarantana mai eta. Tera ngkai ana namakin neiei, ngkai e a manga maeka n auti aika ooaki, ma te taubuki i etana, ao amwarake aika raraoi ake a kaakaki i matana? E anaaki nanona n te maiu ni kaubwai, ae tao e a riao riki nakon are e nonoria i Ura? Iangoa baneni ngaren Tatan ngke arona bwa e kaaki neiei taekan Aberaam ao n iangoa te riki bwa buun te Barao aei! Ma e aki karaoa anne Tara. E kakaonimaki ni koaua nakoni buuna, nakon ana mare, ao ai nakon Atuana. Tera ngke a kakaonimaki naba ni koaua raao ni mare aika n te aonnaba aei, ae bati iai te aroaro ae kammaira! Ko kona ni kakairi n ana kakaonimaki ni koaua Tara, n arom nakoia am utu ao raoraom?

E kakaonimaki ni koaua Tara nakoni buuna ni mare, n aki ongei kariri n ana baareti Barao

E ibuobuoki Iehova ni kamanoa te aine ae tatangiraki aei, ngke e orea Barao ma kaaini batana n aoraki aika kakaiaki. Ngke e a ataia Barao ae Tara boni buun Aberaam, ao e a kaoka neiei nakoni buuna, ao n tuangia kaain te utu ni kabane bwa a na kitana Aikubita. (Karikani Bwaai 12:​17-20) Ai kimwareireira Aberaam ngke e a oki buuna! Uringnga are e kangai ngkoa nakon Tara ma te tatangira: “I ataia bwa te aine ngkoe ae ko baaraoi.” Ma e boni kakaitau n tamaroan Tara ae rianako riki, ae te tamaroa ae kakawaki riki nakoni baaraoina. Iai riki te tamaroa ni koaua ae raba iroun Tara, ae te aeka n tamaroa ae kakawaki i matan Iehova. (1 Betero 3:​1-5) Anne te aeka n tamaroa ae ti bane ni kona ni karikirakea. Ngkana ti moanibwai baika irekereke ma te onimaki nakoni bwaikorakin te maiu aei, ao n tibwaa ara atatai ibukin te Atua nakoia aomata, ao ni kakaonimaki ni koaua n nimti ana kaetieti te Atua ibukin te aroaro ni maiu ae riai ngkana ti kaririaki, ti a kakairi iai n ana onimaki Tara.

^ bar. 3 Araia ngkoa naakai bon Aberam ao Tarai, ma a kinaaki riki n araia ake a ingoanaki iai iroun Iehova imwina riki.​—Karikani Bwaai 17:5, 15.

^ bar. 8 Tara boni mwaanen Aberaam. Titeboo tamaia ae Tera ma a kaokoro tinaia. (Karikani Bwaai 20:12) E ngae ngke e aki riai te aeka ni mare anne ni boong aikai, ma e kakawaki bwa ti na iaiangoi kaokoroni bwaai n taai akekei. A kaan riki aomata n taai akekei ma te kororaoi are reke iroun Atam ma Ewa, are a a manga kabuaa. Ibukina bwa e kuri ni kororaoi marurungia, te iein i marenaia koraki ni kaan a bon aki kona ni bwaibwainnanti iai kanoaia. Ngke ai 400 tabun te ririki imwina ao e a iorooro abwakin te maiu iai ma ae n ara bong aikai. N te tai anne ao e a katabuakaki ngkanne te wene n taanga i marenaia koraki ni kaan n te Tua Rinanoni Mote.​—Nakoaia Ibonga 18:6.