E A ROKO niniakim! Ao e kabongana te bwai ni buaka ae rangi ni karuanikai, te mataniwi irouia aiam ae Tatan. Ae tera? Te rongorongo ae kewe ae kabutakinako! Bon te bwai ni buaka ae karaoaki ibukini buakanakin am iango ao tiaki rabwatam.

E ataa raoi te kangaanga te abotoro Bauro ae kona n reke man te rongorongo ae kewe mairoun Tatan, ma a aki bane n ataia raona ni Kristian. N te katoto, iai tabeman i Korinto ae e a riao onimakinaia i bon irouia, ao a iangoia bwa e korakora aia onimaki ao a aki kona ni bwaka. (1Kor. 10:12) Anne bukina ae e anga te kauring aei Bauro: “I maaku bwa e kaawa ni kabuakakaaki ami iango, ao kam na rairakinako mani kaotiotan te nano ni koaua ao te itiaki ae riai nakon te Kristo, n aron Ewa ngke e mwamwanaaki n ana nanowanawana te naeta.”​—2Kor. 11:3.

E kaotaki n tabeaiangani Bauro aei bwa e bon aki riai te aoaori. Ngkana ko na tokanikai i aoni buakanakin am iango, ko riai n atai karuanikain rongorongo aika kewe ao ni kamanoko mai iai.

TE RONGORONGO AE KEWE AE KABUTAKINAKO​—TERA ARONI KARUANIKAINA?

Tera te rongorongo ae kewe ae kabutakinako? N te kaongora aei, bon taekan te rongorongo ae tabeitera ke ae mwamwanaa te aba ae rotii aroia n iango aomata ao aia mwakuri. A kabotaua tabeman ma “karaki aika kewe, kabwaouaan te rongorongo, te mwamwanaa te aba, anaakin nanoia aomata, kairan aia iango, [ao] te buaka n te iango” ao a kairekerekea ma “babaire aika buakaka, a karuanikai, ao a babakanikawai.”​—Te boki ae Propaganda and Persuasion.

Tera aroni karuanikaina? Bon te bwai ni kamwane, n aron te kaeti ae aki kona n noraki ae akea boina, ma e boitin, ao e rin n ara iango teutana imwin teutana. E taku te tia rabakau n  te aroaro ni maiu ae Vance Packard bwa e rotaki ara mwakuri n te rongorongo ae kewe “n aron ae riaon ara iango.” E taku te tia rabakau temanna, bwa mwaane ao aine ake a kairaraangaki iai “a kai kairaki nakon te aroaro ni maiu ae moan te karuanikai” n aron te ‘buaka ae korakora te tiritiri iai, te inanonano n te reeti ae riao, riribaakin te Aro, ao aroaro riki tabeua aika aki raraoi.’​—Te boki ae Easily Led​—A History of Propaganda.

Ngkana a kona aomata ni burebureira n aia rongorongo aika kewe, tera ngkanne aron rotakira iroun Tatan? E a tia ni mamataukiroi aroia aomata mangke a moani karikaki. A “bane kaain te aonnaba” ngkai ni mena i aani mwaakana. E kona ni kamanenai waaki nako n te aonnaba ni kabutiinako iai ana kewe. (1Ioa. 5:19; Ioa. 8:44) E rangi ni kokona Tatan ‘ni kamataki nanoia aomata’ ngaia are e a “burebureiia [ngkai] kaain te aonnaba ni kabutaa.” (2Kor. 4:4; TeKao. 12:9) Ko na kangaa n rarawa nakon ana rongorongo ae kewe?

KAKORAKORAI AM BWAI NI KAMANOMANO

E anga Iesu te kaetieti ae bebete aei ibukini buakanakin te rongorongo ae kewe: “Kam na ataa te koaua, ao e na kainaomataingkami te koaua.” (Ioa. 8:​31, 32) N tain te buaka, a riai tautia n ataa te tabo ae e na reke iai te rongorongo ae kona n onimakinaki, ibukina bwa a na kabutiinako rongorongo aika kewe aiaia bwa a aonga ni mwane iai. Ma e na reke ia te rongorongo ae kona n onimakinaki? E a tia ni katauraoa anne Iehova. Ko kona ni karekei bwaai nako aika ko kainnanoi i nanon te Baibara, ibukini buakanakin ana rongorongo Tatan ae kewe.​—2Tim. 3:​16, 17.

E bon ataa aei te tia kabutiinako rongorongo aika kewe ae kakannato ae Tatan. Ngaia are e kabongana ana waaki ae ngkai ni kabwarai iai nanora mani warekan te Baibara ao te ukeuke n reirei iai. Tai bwaka n ana bwai ni kamwane akanne! (IEbe. 6:​11, kabwarabwara mai nano) Karekea ‘mataatam raoi’ n iteran nako te koaua. (IEbe. 3:18) E kainnanoaki iai am kakorakora. Ma ururinga te koaua ae kakawaki aei, ae e kaotaki iroun te tia kororongorongo ae Noam Chomsky: “Akea ae e kona ni kanoaa am iango n te koaua. Bon te bwai ae ko riai ni kakaaea i bon iroum.” Ngaia are “kakaaea i bon iroum” n arom n taningamarau n “ukeuke raoi n te Koroboki ae Tabu n te bong ae koraki.”​—Mwa. 17:11.

Ngkana ko na tokanikai i aoni buakanakin am iango, ko riai n atai karuanikain rongorongo aika kewe ao kamanoko mai iai

Uringnga ae e aki tangiriko Tatan bwa ko na bwaina te iangoraoi ao n ataa koauan te baere ko ongo. Bukin tera? N aron ae taekinaki n te boki teuana, ibukina bwa “a kokona riki” rongorongo  aika kewe “ngkana a kabwaraaki nanoia aomata bwa a na aki bwaina te iangoraoi.” (Media and Society in the Twentieth Century) Ngaia are tai waekoa ni kakoauai bwaai nako ake ko ongo, ao ko aki iaiangoi raoi moa. (TaeRab. 14:15) Kabongana am konabwai n iango ao te wanawana are e anganiko te Atua, bwa ko na kakoauaa raoi te koaua.​—TaeRab. 2:​10-15; IRom 12:​1, 2.

TARATARA RAOI MANI BAIKE A NA KAREKEA TE BWENAUA AO TE KONAAKI

A kona taani karaoi babaire ibukin te buaka ni kabongana te rongorongo ae kewe ni kamamaraa iai ao ni kakerikaaka te nano ni kani buaka. A kona ni mwamwanaiia tautia ake aiaia bwa a na boni buaka i marenaia, ke ni kababaia bwa a na kaokoroia man te taanga ni buaka ae bwanin. E taekinna te mataniwi n te taanga ni buaka mai Tiaman bwa teuana bukini konaakia n te Moani Buaka Are Kabutaa Aonnaba, bwa a rangi n rotakibuaka aomata n te rongorongo ae kewe are kabutakinako, ao a aikoa ataa te bwai ae a na karaoia. E kabonganai naba aeka ni kamwane akanne Tatan ni karaureia ao ni kataenikaiia iai konana. N te katoto, e kauekea te itabarara i buakoia taari ke ni mwamwanaiia bwa a na kararoaia ma ana botaki Iehova ibukin noran te ribuaka iai ke te kairua.

Tai mwamwanaaki! Kariaia kairakim n Ana Taeka te Atua. N te katoto, ni kaineti ma kateimatoaan te katiteuanaaki ma taari n te onimaki, ko kaungaaki n te Baibara bwa ko na teimatoa n “tauraoi n ikabwarabure” ao ni waekoa ni kanakoraoi itabarara. (IKoro. 3:​13, 14; Mat. 5:​23, 24) E anga te kauring ae matoatoa bwa ti na aki kararoaira ma te ekaretia. (TaeRab. 18:1) Tuoi bwaini kamanoam ni kaitaraa ana rongorongo ae kewe Tatan. Titirakiniko ni kangai: ‘Tera ae e kaira au iango ngke e kaunai tariu temanna? Nanon aon te aba ke taamnein te Atua?’​—IKar. 5:​16-26; IEbe. 2:​2, 3.

TAI NANOKOKORAKI!

Te tautia ae e a mamaara kakaonimakina ni koaua nakon ana tia kairiri, e na bon aki nakoraoi ana buaka. Ngaia are taani kabutiinako rongorongo aika kewe a kataia n urui onimakinaia taani kairiri irouia tautia. Ngkana iai aia kairua taani kairiri, a kona ni kabongana ao ni kangai: “Kam aki kona n onimakinia ami tia kairiri!” ao “Tai kariaia bwa a na kairingkami nakon te kabuanibwai!” E kakaraoa aei Tatan. E aki kona ni bwara nanona ni kataia ni kamemeerea iroum onimakinan ana kairiri Iehova are e a tia ni katauraoia.

 Ko na kangaa ni kamanoko mai iai? Motinnanoia bwa ko na nimta ana botaki Iehova ao ni kakaonimaki ni koaua ni boutokaa te mwaaka ni kairiri are e katauraoia, n aki ongea te aki kororaoi ae ko noria. (1Tet. 5:​12, 13) Tai kariaia bwa e na ‘waekoa ni mangaongao am iango’ ngkana ko kaaitara ma aia waaki taan tannako man te koaua, ke taani bureburea te iango, e ngae naba ngkana a taraa ni koaua waaki akanne. (2Tet. 2:2; Tito 1:10) Kakairi n te taeka n reirei are e anganaki te rorobuaka n ataei are Timoteo. Nimta te koaua are ko a tia n reiakinna, ao ururingnga bwa ko reiakinna mai ia. (2Tim. 3:​14, 15) Bon iai te bwai ni kakoaua ae bati ae oti iai bwa ko kona n onimakina te toro ae kakaonimaki are e a tia ni kabongana Iehova i nanon ririki aika e a kani bubua ngkai, ibukini kairara ni kawain te koaua.​—Mat. 24:​45-47; Ebera 13:​7, 17.

TAI KARIAIA TE BWAI NI KAKAMAAKU BWA E NA KAMAMAARAKO

Uringnga are e kataia naba Tatan ni kaririko n aanga aika otara. N tabetai, e kataia ni kakamaakuko. Te bwai ni kakamaaku bon “teuana mai buakon rongorongo aika kewe ae e a kamani kakabonganaaki.” (Te boki ae Easily Led​—A History of Propaganda) N te katoto, e koreia Professor Philip M. Taylor mai Buritan bwa a kabongana kaain Aturia te bwai ni kakamaaku ao te rongorongo ae kewe bwa a aonga n taui aroia aiaia. E na boni kabongana Tatan maakakia aomata, maakakin te bwainikirinaki, maakakin te mate, ao aeka ni kakamaaku riki tabeua ibukin tauan arom bwa ko aonga ni kerikaaki man am beku iroun Iehova.​—Ita. 8:12; Ier. 42:11; Ebera 2:15.

Tai kariaia Tatan bwa e na kabongana te maaku ni kamamaraa iai nanom ke n urua etin arom. E taku Iesu: “Tai maakuia te koraki ake a kona ni kamateingkami, ao akea riki te bwai ae a na karaoia imwin aei.” (Ruka 12:4) Onimakina raoi ana berita Iehova are e na tararuaiko, ke n anganiko “te korakora ae riaoni korakoraia aomata,” ao ni buokiko ni kaaitarai aanga ni kakamaaku ake ko na bwaka iai.​—2Kor. 4:​7-9; 1Bet. 3:14.

Ko na boni bae ni kaaitara ma baika kakamaaku ake a na kamamaraa nanom. Ma ururingi ana taeka ni kaungaunga Iehova nakon Iotua, aikai: “Ko na ninikoria ao kakorakorako. Tai maakunrang ke ni maaku, bwa e memena iroum Iehova ae Atuam n taabo ake ko nako iai.” (Iot. 1:9) Ngkana ko raraoma, waekoa n tataro nakon Iehova ni bunrii tabeaiangam nako. Ane ko na kakoauaa raoi bwa ‘te rau are mairoun te Atua e na kawakina nanom ma am iango’ bwa ko aonga ni korakora ni kaaitarai ana rongorongo nako aika kewe Tatan.​—IBir. 4:​6, 7, 13.

Ko uringa te rongorongo ae kewe are e kabongana ana tia tei Aturia are te Rabetiake nakoia ana aomata te Atua? Ai aron ae e kangai, ‘Akea te bwai teuana ae e kona ni kamanoko mairoun Aturia. Akea naba te bwai ae e kona ni karaoia ibukim Atuam ae Iehova.’ E ninikoria ni kangai: ‘E bon tuangira Iehova bwa ti na kamauna te aba aei.’ Tera ana taeka Iehova ibukin anne? “Tai maaku ibukin taeka ake ko ongo, . . . ake a taekin ana toro uean Aturia ni kamatauningaai iai.” (2Uea 18:​22-25; 19:6) Imwina, e kanakoa te anera temanna bwa e na kamaunaia I-Aturia aika 185,000 n te tairiki ae tii teuana!​—2Uea 19:35.

BWAINA TE WANAWANA​—ONGEABA N TAAI NAKO IROUN IEHOVA

Ko a tia n taamnei n te taamnei teuana ae ko nora iai temanna bwa e a mwamwanaaki ao ni kairaki ana iango? Ko boni bae ni kangai i nanom: ‘Tai kakoauaia! A kekeweiko!’ Iangoa ngkanne aroia anera n tatakaruaa naba ae kangai nakoim: “Tai mwamwanaaki n ana kewe Tatan!”

Kaini taningam nakon ana rongorongo aika kewe Tatan. (TaeRab. 26:​24, 25) Kakauongo nakon Iehova ao onimakinna ni bwaai nako aika ko karaoi. (TaeRab. 3:​5-7) Butimwaea ana onnon aei: “Bwaina te wanawana natiu, ao kakimwareireia nanou.” (TaeRab. 27:11) Ao ane ko na tokanikai i aoni buakanakin am iango!