Nakoni kanoana

Kiiba nakoni kanoana

Ana Tia Kakoaua Iehova

Rinea te Taetae Kiribati

E Kakawaki te Nanorinano n Taai Nako

E Kakawaki te Nanorinano n Taai Nako

“E mena te wanawana irouia akana nanorinano.”—TAERAB. 11:2.

ANENE: 33, 88

1, 2. E aera bwa e ribaaki iroun te Atua te mwaane are nanorinano ngkoa? (Nora te taamnei ni moan te kaongora aei.)

NI MOANAKIN ana tautaeka Tauro are uean Iteraera rimoa ao bon te mwaane ae nanorinano ao ni karineaki. (1Tam. 9:1, 2, 21; 10:20-24) Ma n te tai ae waekoa imwini kaueaana, e a waakini mwakuri ni kan rarabakau teuana imwin teuana. E aki kaoti i Kirekara ana burabeti te Atua ae Tamuera n te tai ae baireaki, ao e a aikoa taotaona nanona Tauro. A a roko I-Biritia bwa a na buaka ao a a kitana Tauro tibun Iteraera. Tao e iango ni kangai, ‘I riai ni karaoa te bwai teuana n te tai ae waekoa.’ Ngaia are e a anga te karea nakon te Atua, ae te mwakuri ae e aki katauaki nakoina. E bon aki kukurei iai Iehova.1Tam. 13:5-9.

2 Ngke e roko Tamuera i Kirekara ao e boaa Tauro. Ma e aki butimwaea kaetana Tauro, e karekea aonana ao e kataia ni bukinia tabemwaang ni kabebetea te baere e a tia ni karaoia. (1Tam. 13:10-14) E moa mai ikanne rikini kabuanibwai teuana imwin teuana ao n tokina e a kabuaa ueana Tauro ao ae kakawaki riki, akoana iroun Iehova. (1Tam. 15:22, 23) A nakoraoi bwaai ni moanakini maiun Tauro ma e rotaki n te kabuanibwai imwina riki.1Tam. 31:1-6.

3. (a) Tera aia iango aomata aika bati n te nanorinano? (b) Baikara titiraki aika a na kaekaaki?

 3 Ni boong aikai, n te aonnaba ae korakora iai te kaiangatoa, a bati aika namakinna bwa a riai n tei n okoro ma te koraki ae bati bwa a aonga ni karekea kakannatoia. A bae n aki nanorinano ni karaoan anne. N te katoto, n te taina ao e taku te aekita ae tanoata taekana are e a manga kaaina te tautaeka: “E aki kaineti nakoiu te nanorinano, ao au kantaninga bwa e na teimatoa n aki.” Ma e aera bwa e teimatoa ni kakawaki te nanorinano? Tera ae nanonaki n te nanorinano ao te aki nanorinano? Ao ti na kangaa n teimatoa n nanorinano n aki ongei kangaanga ke karawawata mairouia tabemwaang? N te kaongora aei, ti na kaekai iai titiraki aika uoua. Ao te katenua n titiraki e na kaekaaki n te kaongora are imwina.

E AERA BWA E KAKAWAKI TE NANORINANO?

4. Ko na kangaa ni kabwarabwaraa te mwakuri ni kan rarabakau?

4 E kaotaki n te Baibara bwa te nanorinano boni kaitaraan te kan rarabakau. (Wareka Taeka N Rabakau 11:2.) E wanawana Tawita bwa e butiia Iehova bwa e na “taua . . mani mwakuri ni kan rarabakau.” (TaiAre. 19:13) Baikara “mwakuri ni kan rarabakau”? Aio kabwarabwaraana, ngkana e karaoa te bwai teuana temanna ae aki katauaki nakoina, e a kan rarabakau iai ibukina bwa e aki taotaona nanona ke e kamoamoa. Ibukin rikiara ae te bure, n tabetai ti bane ni kan rarabakau. Ma n aron ae kamatataaki n ana katoto te Uea are Tauro, ngkana e riki aei bwa anuara, ti na ataia n te tai ae waekoa ke rimwi riki bwa ti bure kakaiaki i matan te Atua. E taekinaki aei ibukin Iehova n Taian Areru 119:21: “Ko boaiia akana kan rarabakau.” Bukin tera?

5. E aera bwa a kakaiaki mwakuri ni kan rarabakau?

5 A kakaiaki riki mwakuri ni kan rarabakau nakoni kairua aika karaoaki n akea te atatai iai. Te moan, ngkana ti kan rarabakau, ti a kabwaka iai ni karinea ara tia Tautaeka ae Iehova. Te kauoua, ngkana ti karaoa ara mwakuri n riaon are katauaki nakoira, ti na bae ngkanne ni kaiangatoa ma tabemwaang. (TaeRab. 13:10) Ao te katenua, ngkana e a teretere raoi bwa ti kan rarabakau, ti boni bae ni maamaa ke ni bwaibwainrang naba. (Ruka 14:8, 9) A aki nakoraoi n taai nako mwakuri ni kan rarabakau. N aron ae kaotaki n te Baibara, bon te aroaro ae raoiroi te nanorinano.

TERA AE IREKEREKE MA TE NANORINANO?

6, 7. Tera te nimamannei, ao e kangaa n irekereke ma te nanorinano?

6 Te nanorinano ao te nimamannei bon aroaro aika rangi n irekereke. N te Baibara, e taekinaki te nimamannei bwa akea iai te nanorieta ke te kainikatonga. E kabwarabwaraaki naba bwa te “nanorinano.” (IBir. 2:3) Te aomata ae nimamannei bon te aomata ae nanorinano naba, e kona ni katautaua n te aro ae eti ana konabwai ao baike e kakororaoi, e kaotii ana kairua, ao e butimwaei reireiana ao iango aika boou. E rangi ni kukurei Iehova ni bwainan te nimamannei.

7 N te Baibara, e taekinaki naba te nanorinano bwa ataakin aroarora ao tian ara konabwai. N te taetae are e moani koreaki iai, e katuruturuaki iai aron te atatai anne n rotii aroarora nakoia tabemwaang.

8. Baikara kanikina tabeua ibukin te iaiango ni kan rarabakau?

8 N ningai te tai ae ti kona ni moanna iai n iaiango ni kan rarabakau? Iangoi kanikina tabeua. Ti bae n rangi n iaiangoira ao mwiokoara naba. (IRom 12:16) Tao ti a  moanna n iaiangoira n aaro aika aki riai. (1Tim. 2:9, 10) Ke tao ti a moanna n tutuangia tabemwaang te bwai ae a riai ni karaoia ao ae a na aki. (1Kor. 4:6) N angiin te tai ngkana ti karaoa aei, ti kona n aki ataia ae ti a riaon te nanorinano ao ni kan rarabakau.

9. Tera ae kairiia tabeman bwa a na kan rarabakau? Taekina te katoto man te Baibara.

9 E kona n aki nanorinano temanna ngkana e kariaia bwa e na taonakinako ni kaibwabwarun te rabwata n te tai ae aki maan. A kairaki aomata aika bati nakoni mwakuri ni kan rarabakau man te bangaomata, te bakantang, ao te kakaiun. A kariaia ana mwakuri te rabwata aomata aika koreaki taekaia n te Baibara n aron Abetarom, Utia, ao Nebukaneta. Ao e kamataataa Iehova nakoia bwa a riai n nanorinano.2Tam. 15:1-6; 18:9-17; 2Rong. 26:16-21; Tan. 5:18-21.

10. E aera bwa ti riai n rarawa ni motiki taekaia aomata n aroaroia? Taekina te katoto man te Baibara.

10 Ma iai riki bukina ngkai e kona n aki nanorinano temanna. Iangoi katoto n rongorongo aika n te Baibara aikai: Karikani Bwaai 20:2-7 ao Mataio 26:31-35. E koaua bwa a bae ni kairaki Abimereka ao Betero man tangirani baika bure bwa a na karaoi mwakuri ni kan rarabakau? Ke a aki ataa bukin rikin aei naakai ke a karaoa te mwakuri n aki iango moa? Kioina ngkai ti aki kona n nori nanoia aomata, ti wanawana ao n tatangira ngkana ti rarawa ni motiki taekaia n aroaroia.Wareka Iakobo 4:12.

ATAAKIN TABEM NI KAINETI MA ANA BABAIRE TE ATUA

11. E kangaa n irekereke te nanorinano ma ataakin tabera ni kaineti ma ana babaire te Atua?

11 E moanaki te nanorinano man ataakin tabera ni kaineti ma ana babaire te Atua. Ngkai Iehova bon te Atua ae e aki karika te mangaongao, e anganira n tatabemanira nako mwiokoara ke tabera n ana botaki. A kakaokoro tabera n te ekaretia ma ti boni bane ni kainnanoaki. Ibukin ana akoi ae rianako Iehova, e a tia n anganira bwaintituaraoi aika kakaokoro, rabakaura, konabwaira, ke ara tarena. Ti kona ni kamanenai ibukin neboana ao kakabwaiaaia tabemwaang. (IRom 12:4-8) E a tia Iehova n anganira te mwioko ae iriana te karineaki, te onimakinaki ao kakororaoan tabera iai.Wareka 1 Betero 4:10.

Tera reireiara man ana katoto Iesu ngkana e bitaki mwiokoara? (Nora barakirabe 12-14)

12, 13. E aera bwa ti aki riai ni mimi ni bibitakin tabera ni kaineti ma ana babaire te Atua n te tai teuana ma teuana?

12 E aki tiku n arona tabera ni kaineti ma ana babaire te Atua, ma e kona ni bitaki imwin te tai ae maan. Iangoa ana katoto Iesu. N te moantai, bon tii ngaia ma Iehova. (TaeRab. 8:22) Imwina, e buoka karikaia anera, te iuniweeti, ao ai aomata n te kabane. (IKoro. 1:16) Imwina riki, e a anganaki Iesu mwiokoana ae boou i aon te aba, ike e a riki moa bwa te teei ae aki konabwai ao imwina ai te ikawai. (IBir. 2:7) Imwini maten Iesu bwa te karea, e a okira maiuna n taamnei i karawa ao n riki bwa te Uea n Ana Tautaeka n Uea te Atua n 1914. (Ebera 2:9) Ao tiaki anne kabaneani bitakini mwiokoana. Imwin ana Tautaeka ae Maanna Tenga te Ririki, e na kaoka te Tautaeka n Uea Iesu nakon Iehova bwa e aonga “n riki te Atua bwa bwaninin bwaai ni kabane nakoia aomata nako.”1Kor. 15:28.

13 Ti kona naba ni kantaningaa bibitakini mwiokoara n te tai teuana ma teuana, n angiin te tai man ara motinnano aika ti karaoi. N te katoto, akea ngkoa buum ao ngkai e a reke buum? Iai natim? Ko a tia ni kabebetea maium n ririki aika nako bwa ko aonga ni kabwanina am tai n te mwakuri ni minita? A irianaki motinnano akanne ni  kakabwaia tabeua ao mwioko. Ibukini bibitakin arora, ti a kona iai ni karaoa ae bati riki n ara mwakuri ke e a tiatianaki. Ko ataei ke ko a kara? Ko marurung ke ko nimwaoraki? E iangoira n taai nako Iehova bwa ti na kangaa ni kamanenaaki n tatabemanira nako n te aro ae rangi n uaana n ana mwakuri. E tii kantaningaa te bwai ae ti kona ni karaoia, ao e rangi ni kukurei ni bwaai nako ake ti karaoi.Ebera 6:10.

14. E na kangaa te nanorinano ni buokira ni karekea te raunnano ao ni kateimatoa kukureira ni baika riki nakoira?

14 E kimwareirei Iesu ni mwiokoana ni kabane, ao ti kona naba ngaira ni kimwareirei ni mwiokoara. (TaeRab. 8:30, 31) E rau nanon te aomata ae nanorinano ni mwiokoana ke tabena n te ekaretia. E aki raraoma ibukini mwiokoana n te tai ae e na roko ke baika a na reke irouia tabemwaang. Ma e kaatuua ana iango n ukera raun nanona ao kukureina ni mwiokoana ae ngkai, ibukina bwa e iaiangoia bwa mairoun Iehova. E boni karinei naba mwiokoaia ke tabeia tabemwaang are a anganaki iroun Iehova. Ti buokaki n te nanorinano bwa ti na kukurei ni karineia ao ni boutokaiia tabemwaang.IRom 12:10.

TE IANGO AE RAOIROI IBUKIN TE NANORINANO

15. Tera reireiara man nanorinanon Kiteon?

15 Bon te katoto ae moan te tamaroa Kiteon ibukin te nanorinano. Ngke e moani kaoti ana anera Iehova nakoina, e boni kaotia Kiteon bwa e mangori ana utu ao e aki tau rabakauna. (MotiTae. 6:15) Ngke e a tia Kiteon ni butimwaea mwiokoana mairoun Iehova, e taraia raoi bwa e na ota n  te bwai ae e riai ni karaoia, ao e onimakina Iehova ibukini kairana. (MotiTae. 6:36-40) E ninikoria ao ni korakora Kiteon. E wanawana ao n taratara raoi naba. (MotiTae. 6:11, 27) E rawa nakon aia taeka aomata ake a tangiria bwa e na tautaeka i aoia. Ma e kukurei ni waekoa n okira mwengana.MotiTae. 8:22, 23, 29.

16, 17. Tera ae e iaiangoia te aomata ae nanorinano ngkana e kan rikirake n te onimaki?

16 Tiaki nanona bwa ngkana ti nanorinano ao ti na aki uaiakin ke ni butimwaei mwioko riki tabeua. Ti bane ni kaungaaki n te Baibara bwa ti na rikirake n te onimaki. (1Tim. 4:13-15) Ma ti kainnanoa te mwioko ae boou bwa ti aonga n rikirake? Ti aki. Ti kona n rikirake n te onimaki ni mwiokoara nako aika ngkai man ana kakabwaia Iehova. Ti kona n teimatoa ni karikirakei ara konabwai mairoun te Atua ao ni karababaa nako karaoani mwakuri aika raraoi.

17 Te aomata ae nanorinano, e na ukera moa te bwai ae kainnanoaki mairouna imwaini butimwaean te mwioko ae boou. E tataroakinna ao e karaua raoi n iangoia bwa e kona ni karaoia ke e aki. N te katoto, e kona ni butimwaei mwakuri ke mwioko riki tabeua ao n aki kakeai baika kakawaki riki? E kona n anganako ana mwakuri tabeua ae ngkai bwa e aonga ni mwaawa ibukin te mwioko ae boou? Ngkana te kaeka nakon teuana te titiraki ke titiraki aika uoua aikai, e bon aki, tao iai temanna riki ae tau ni karaoa te mwioko aei ngkai. Ti na buokaki ngkana ti tataroia ao n neneria raoi bwa ti na rarawa n riaon tian ara konabwai ngkai. Ngkana ti nanorinano, ti kona ni karautaeka.

18. (a) E kairira te nanorinano nakoni karaoan tera n tabera ke mwiokoara ae boou? (b) E kangaa ni kaineti I-Rom 12:3 nakon te aomata ae nanorinano?

18 Ngkana ti na butimwaea te mwioko ae boou, ti kauringaki n ana katoto Kiteon ae ti kona n tokanikai tii man ana kairiri ao ana kakabwaia Iehova. Ni koauana, ti bane ni kaoaki bwa ti na “nakonako ma [Atuara] ma te nanorinano.” (Mika 6:8) Ngaia are n te tai are ti anganaki iai mwioko aika boou, ti riai n tataro ao n iaiangoi baike e tuangira Iehova n ana Taeka ao ana botaki. Ti riai n rabakau ni bitii arora aika ti aki tei n nene iai ao ni kaboraoi ma ana kairiri Iehova ae teimatoa. Ti bia uringnga ae bon nanorinanon Iehova ae ‘karikira bwa ti na kakannato,’ ao tiaki ara konabwai. (TaiAre. 18:35) Ngkana ti motinnanoa te nakonako ma te Atua ma te nanorinano, ti na buokaki iai n aki kabatiaa ke ni kauarerekea iaiangoara i bon iroura.—Wareka I-Rom 12:3.

19. E aera ngkai ti riai ni karikirakea te nanorinano?

19 E angan Iehova karineana ae tau n anganaki te aomata ae nanorinano, kioina ngkai boni ngaia ara tia Karikiriki ao te tia Tautaeka i aoni Bwaai ni Kabane. (TeKao. 4:11) Ti buokaki n te nanorinano bwa ti na kukurei ao ni karikii uaa n te tabo are ti mwiokoaki iai ni kaineti ma ana babaire te Atua. Ngkana ti nanorinano, ti na aki karaoi mwakuri aika aki kaota te karinerine, ma ae e karikirakea te katiteuanaaki i buakoia ana aomata Iehova. Ti kaungaaki naba iai bwa ti na iaiangoiia moa tabemwaang imwain iaiangoara i bon iroura, ao e kaungaira naba bwa ti na taratara raoi ao n rarawa nakoni kairua aika kakaiaki. Ngaia are e teimatoa ni kakawaki te nanorinano irouia ana aomata te Atua ni kabane, ao a kakawaki iroun Iehova naake a karikirakea. Ma tera arora ngkana ti karawawataaki? E na kaotaki n te kaongora ae imwina arora n teimatoa n nanorinano i aani karawawata nako.