N TE ingabong teuana i Brookings, i Dakota Maiaki i U.S.A., ao e a korakora te mwaitoro. I a kauringaki iai bwa e nang roko tain te kamwaitoro n te tabo anne. Ma ko bae ni mimi n ataakin ae n te bong anne, a a bane n rurubenebene raora aika mena n te auti ni kaikobwai ae akea te bwai ni kaabue iai. Ti tei i matan nnen nimaia maan ae kanoana te ran ae mwaitoro! N na karakina rongorongou bwa kam aonga n ota bwa bukin tera.

RONGORONGON AU UTU

Ai tamau ae Alfred ao tamau

I bungiaki ni Maati 7, 1936, aman ngaira ao ngai te bina. Ti maeka n te tabo ni man ao n ununiki ae uarereke i mainikun Dakota Maiaki. Bon iriani maiura n ara utu te ununiki ao tabeakinaia maan, ma e aki moanibwai iroura. A bwabetitoaki au karo ao n riki bwa Ana Tia Kakoaua Iehova n 1934. A a tia ni katabui maiuia nakon Tamara are i karawa ae Iehova, ngaia are e moanibwai irouia karaoan nanona. E beku tamau ae Clarence bwa te tabonibai n te kambwana (ae te tia babaire n te rabwata n unimwaane n taai aikai) n ara ekaretia ae uarereke i Conde i Dakota Maiaki, ao imwina riki ai tamau ae Alfred.

Ti katoatai ma ara utu n kaei bobotaki ni Kristian ao ni kawara te auti teuana ma teuana, ni kaongoia aomata te kantaninga ae kakukurei man te Baibara ibukin taai aika imwaira. E korakora ringakin nanora ngaira naati n aia katoto ara karo ao n aroia ni kataneiaira. Ti riki bwa taan uarongorongoa te Tautaeka n Uea ngai ma mwaaneu ae Dorothy ngke onoua ara ririki. N 1943, I a kaaina Te Kuura ni Kataneiai Ibukia Taan Uarongorongo are e a tibwa kakaraoaki n ara bobotaki.

Ngke I bwaiania n 1952

A kakawaki ni maiura taiani bwabwaro ao ruunga. Brother Grant Suiter bon te tia kabwarabwara ae te iruwa are e roko n te bwabwaro n 1949 i Sioux Falls i Dakota Maiaki. I teimatoa n uringa ana kabwarabwara ae kangai: “E na Waekoa Rokon te Toki Nakon Ane Ko Iangoia!” E katuruturua iai ae a riai Kristian ni kamanenai raoi maiuia n tataekina te rongorongo  ae raoiroi ae taekan Ana Tautaeka n Uea te Atua ae e a tia n tei. I boni kaungaaki iai bwa N na katabua maiuu nakon Iehova. N te runga n aono are imwina i Brookings, I a mena n te auti ane rangi ni mwaitorotoro anne, n aroni kabwarabwaraana mai moa, n tataningaa te bwabetito. E riki nnen nimaia maan ae karaoaki man te biti bwa aongkoa te nei ni bwabetito ibukira ngaira ake aman n Nobembwa 12, 1949.

Imwina, I a katea tiau ae te bwaiania ao I moana karaoana n Tianuare 1, 1952, ngke 15 au ririki. E taku te Baibara: “Ane e nakonako ma akana wanawana ao e na wanawana,” ao a bati aika wanawana n au utu ake a boutokaa au motinnano ibukin te bwaiania. (TaeRab. 13:20) E riki bwa toau ni bwaiania ai tamau ae Julius ae 60 ana ririki ni maiu. E ngae ngke a kaokoro ara ririki, ma ti kaai n rangi ni kukurei n te mwakuri ni minita. I karekea wanawanau man rabakauna ni baike e rinanoi ni maiuna. E waekoa naba n riki Dorothy bwa te bwaiania.

TABEAKINAU IROUIA MATANIWI N TE AONO

Ngke te roro n rikirake ngai, a bati mataniwi n te aono ma buuia ake a aki toki ni kaoaki irouia au karo bwa a na maeka iroura. Te taanga teuana are I rangi ni buokaki irouia bon Jesse ma Lynn Cantwell. Man aia kaungaunga ao I a iangoia bwa N na bwaiania. N noran tabeakinau irouia, e a kauekea i nanou kani katean tiau n te onimaki. Ngkana a mwakuri n te ekaretia ae uakaan nakoira, n tabetai a kaoai bwa N na mwakuri ma ngaiia. E kakukurei ao ni kaunganano aroia anne!

Imwina riki, a mwiokoaki Bud Miller ma buuna ae Joan bwa a na karaoa te mwakuri ni mwamwananga n ara tabo. N te tai anne ai 18 au ririki ao I a kaaitara ma te kangaanga ibukin te riki bwa te tautia. E baireia te botaki ae tabe ma rineaia tautia n au tabo, bwa N na karaoa te mwakuri ae aki boraoi ma ana kaungaunga Iesu ibukia taan rimwina, are a na tei i nuka ni kaineti ma waaki n tautaeka. Ao I boni kan tataekina te rongorongo ae raoiroi ae taekan te Tautaeka n Uea. (Ioa. 15:19) I bubutii nakon te botaki aei bwa N na kaokoroaki bwa te minita.

E rotaki nanou irouni Brother Miller ngke e kukurei n irai nakon te boowi man te botaki aei ao n ongora. Aroaron teuaei, e rangi ni bobo ma aomata ao e aki mamaaku. I a rangi ni kaninikoriaaki riki ngke iai i rarikiu te mwaane ae korakora ana onimaki! Ao imwin ongoraean anne n raatokin tain te kabuebue n 1954, I a kaokoroaki n te botaki aei bwa  te minita. E a reke iai angau ni karokoai n tiau riki teuana n te onimaki.

Ngke I moan rin n te Betaera ma te kaa n ununiki

N te tai anne, e a roko te beeba ni kakao nakoiu bwa N na beku n te Betaera, n te tabo ae aranaki n te tai anne bwa te Watchtower Farm, i Staten Island i New York. I rangi ni kukurei ni mwakuri iai tao tenua te ririki. A rangi ni bati baika I rinanoi aika kakukurei ikanne, bwa a bati aomata aika wanawana ake I kaitiboo ao ni kaai ni mwakuri ma ngaiia.

TE BEKU N TE BETAERA

Ngai ma Brother Franz n te WBBR

E tei te tabo ni kanakobwanaa ae te WBBR n te tabo n ununiki i Staten Island. E kammwakuraki irouia Ana Tia Kakoaua Iehova man 1924 nakon 1957. Tii 15 nakon 20 kaain te Betaera ake a mwiokoaki bwa a na mwakuri n te tabo n ununiki aei. Angiina mai buakora a bon ataei ao a tuai ni mwaatai. Ma e mena i buakora Eldon Woodworth ae te tari te mwaane ae te kabiraki are e a ikawai riki. E boni kaotia n aroarona bwa e wanawana. E kateimatoaira n te onimaki arona n tabeakinira kaanga aron te karo. N te tai are e a noraki iai aki kororaoia tabemwaang bwa ai bon te kangaanga, e na bae ni kangai Brother Woodworth: “E rangi ni kamimi te bwai ae e a tia ni kakororaoia te Uea n aki ongei aki kororaoia aomata ake e kabonganaia.”

E korakora ingaingan Harry Peterson n te mwakuri ni minita

Ti kakabwaiaaki naba ngkai iai i buakora Brother Frederick W. Franz. E korakora rotakira ni wanawanana ao ana atatai ae rianako n te Baibara, ao e tabeakinira n tatabemanira nako. Ara tia kuuka bon Harry Peterson. E bebete riki iroura kamanenaan ana kabanea n ara anne nakon arana raoi ae Papargyropoulos. Boni ngaia naba temanna i buakoia taani kabiraki, ao e rianako ingaingana n te mwakuri ni minita. E karaoa raoi ana mwakuri Brother Peterson n te Betaera ma e aki kona ni kaaki taekan te mwakuri ni minita. E kona n anganako bubua ma bubua maekatin ni katoa namwakaina. E rangi ni bati naba ana atatai n te Baibara, ao e kaekai ara titiraki aika bati.

TE KAKABWAIA MAIROUIA TAARI AINE AIKA WANAWANA

A karaoaki ao ni baketenaki uaanikai ni bon te tabo n ununiki aei. Ni katoa ririki, e nakon 42,600 te rita n uaanikai ao aroka aika kakanaki aika baketenaki ibukia kaain te utu ni Betaera. N te mwakuri aei, I a kakabwaiaaki ni mwakuri iai ma Etta Huth, ae te tari te aine ae wanawana. E mwiokoaki neiei n taian rengarenga ake a kabonganaaki imwaini baketenakia. A roroko taari aine n te tabo anne n taai ake a na baketenaki iai uaanikai bwa a na ibuobuoki, ao  Etta e buoka bairean aia mwakuri. E ngae ngke e mwiokoaki riki n te mwakuri anne Etta, ma e boni katea te banna ni katoto ae raoiroi ni karineia taari mwaane ake mataniwi n te tabo n ununiki. I iangoa neiei bwa te banna ni katoto ae raoiroi, ibukin te aantaeka nakon te mwaaka ni kairiri n ana botaki te Atua.

Ngai ma Angela ao Etta Huth

Angela Romano bon temanna i buakoia taari aine ake a ataei ake a roroko n ibuobuoki ni baketeni uaanikai. E a tia ni buokaki neiei iroun Etta bwa e na ataa te koaua. Ngaia are n au tai ni beku n te Betaera, I a kaitiboo ma temanna riki ae wanawana, are I a tia ngkai n nakonako ma ngaia i nanon 58 te ririki. I mare ma Angela n Eberi 1958, ao ti a tia ni karekei mwioko aika bati n ara beku. I nanon ririki aika bati, e riki bwa kateimatoaan ara mare ana kakaonimaki ni koaua Angie nakon Iehova. I kona n onimakina raoi neiei, n aki ongei kangaanga aika ti kaaitarai.

TE MWAKURI NI MITINARE AO TE MWAKURI NI MWAMWANANGA

Ngke a a kabooakinako autin te WBBR ake i Staten Island n 1957, I a beku tabeua te tai n te Betaera i Brooklyn. Imwina, I a mare ma Angie ngaia are I a kitana te Betaera, ao ti a bwaiania tao tenua te ririki i Staten Island. I mwakuri naba i nanon tabeua te tai irouia taani bwaibwai aika boou n te tabo ni kanakobwanaa, are e a aranaki ngkai bwa WPOW.

I motinnanoia ma Angie bwa ti na teimatoa ni kabebetei maiura bwa ti aonga n tauraoi ni beku n taabo ake ti kainnanoaki iai. Ngaia are ni moan 1961, ti a tauraoi ni butimwaea mwiokoara ae ti na tibeetio bwaiania i Falls City, i Nebraska. E aki maan imwini karaoan te bitaki anne, ti a kaoaki nakon te Kuura ni Minita Ibukin te Tautaeka n Uea, ae maanna n te tai anne bon teuana te namwakaina i Lansing Maiaki i New York. Ti kukurei n te reirei ao ara kantaninga bwa ti na kamanenai rabakaura aika reke ngkana ti okira Nebraska. Ma ti mimi ngke e a reke mwiokoara ae boou bwa ti na mitinare i Cambodia! N te aba ae rangi ni kan aei ae mena i Atia Maiakimainiku, ti a nori iai baika rangi ni kaokoro, n ongongo aeka ni karongoa aika kaokoro, ao n aroki baika boiarara, aika rangi ni kaokoro ma ake ti taneiai iai. Ti ingainga ni kan tibwaanako te rongorongo ae raoiroi n te tabo aei.

Ma e a manga bitaki te babaire n te tautaeka, ao ti a riai ni mwaing nako Vietnam Maiaki. E kananokawaki bwa imwin uoua te ririki, e a reke aorakiu ae kakaiaki, ngaia are ti a riai n okira abara. I kainnanoa te tai ae maan teutana ibukini kamarurungau, ma ngke I a marurung ti a manga beku naba ni kabwanina ara tai.

Ngai ma Angela n 1975 imwain ara maroro n te terewitin

Ni Maati 1965, ti kakabwaiaaki bwa ti a moana mwiokoara ae te mwamwananga ni kawari ekaretia. I kukurei ma Angie ni karaoa te mwakuri aei n te aono ae uarereke ao ae bubura i nanon 33 te ririki, n ikotaki ma te mwakuri ae bati imwain te bwabwaro ao n tain naba te bwabwaro. A rangi ni kakawaki n taai nako taiani bwabwaro irou, ngaia are I kukurei ni buoki baireaia. Ti tiku i New York City i nanon tabeua te ririki ao a bati bwabwaro ake a karaoaki n te Yankee Stadium.

OKIRAN TE BETAERA AO KUURA N REIREI

N aron ae e riiriki nakoia aomata aika bati ake a kabwanina aia tai n te beku ae okoro, a mena naba imwaiu ma Angie mwioko aika kakukurei ao aika kangaanga.  N te katoto, n 1995 I tuangaki bwa N na tia reirei n te Kuura Ibukini Kataneiaakia Minita. Tenua te ririki imwina, ti a kaoaki nakon te Betaera. I rangi ni kukurei ngke I a okira te tabo are I moana iai kabwaninan au tai n te beku ae okoro, 40 te ririki n nako. I beku n te Aobiti Ibukin te Mwakuri tabeua te tai ao n riki bwa te tia reirei ni kuura aika bati. N 2007, e baireia te Rabwata n Tautaeka bwa kuura ake a karaoaki n te Betaera a na mena i aan ana tararua te Aobiti ae Tabe ma Kuura n Reirei, ao I mwiokoaki bwa te mataniwi iai i nanon tabeua te ririki.

Ti a tia n nori bitaki aika kakawaki n taai aika tibwa nako ni kaineti ma te reirei mairoun te Atua. E kateaki te Kuura Ibukia Unimwaane n te Ekaretia n 2008. Uoua te ririki imwina, e raka i aon 12,000 unimwaane ake a reireinaki i Patterson ao n te Betaera i Brooklyn. E teimatoa ni waakinaki te kuura anne n taabo aika kakaokoro ma taan reirei iai ake a a tia ni kataneiaaki n te mwakuri ni minita. N 2010, e a bitaki aran te Kuura Ibukini Kataneiaakia Minita nakon te Kuura n Reirei n te Baibara Ibukia Taari Mwaane Aika Akea Buuia, ao e kateaki te kuura ae boou ae te Kuura n Reirei n te Baibara Ibukia Taanga Aika Kristian.

N 2015 ni moanakin te ririki ni mwakuri, a a ikotaki kuura n reirei akana uoua akanne ao e riki bwa Te Kuura Ibukia Taan Uarongorongoa te Tautaeka n Uea. Te koraki ake a reireinaki iai bon taanga ke taari mwaane ao aine aika akea buuia. A bati ni katobibia te aonnaba aika a kukurei n ongo ae e na karaoaki te kuura aei n aobiti n tararua aika bati. E kakukurei noran aanga ibukini karababaan te reirei mairoun te Atua, ao I rangi ni kukurei ni kaitiboo ma aomata aika bati ake a karaoi bitaki ni maiuia ibukini kaean te reirei ni kataneiai aei.

Ngkana I tanrikaaki n kauringa aroni maiuu imwaini bwabetitoau ni nnen nimaia maan ni karokoa ngkai, I kaitaua Iehova ibukia naake a wanawana ake a a tia ni buokai bwa N na teimatoa n nakonako n te koaua. A kakaokoro ara ririki ma ara katei. Ma bon aomata aika korakora n te onimaki. E noraki korakoran tangiran Iehova irouia n aia mwakuri ao aroaroia. A bati aika wanawana n ana botaki te Atua ake ti kona n nakonako ma ngaiia. I a tia ni karaoa anne ao I boni kakabwaiaaki iai.

I kukurei ni kaitiboo ma ataein te reirei man aaba nako ni kabutaa te aonnaba