ANI MƆ KO NI FEE?

Nyɛmɔ Ni Walayibii Yɔɔ Ni Amɛkɛtsɔmɔɔ Walayibii Srɔtoi Kɛhã Nibii Pɔtɛɛ Komɛi Atsumɔ Yɛ Gbɔmɔtso Lɛ Mli

Nyɛmɔ Ni Walayibii Yɔɔ Ni Amɛkɛtsɔmɔɔ Walayibii Srɔtoi Kɛhã Nibii Pɔtɛɛ Komɛi Atsumɔ Yɛ Gbɔmɔtso Lɛ Mli

 Be ni aŋɔ bo hɔ lɛ, owala lɛ je shishi akɛ walayibii bibioo ko ni atsɛɔ lɛ zygote, eyɛ bibioo tsɔ bɔ ni shwɛde pɛ abaanyɛ akɛna. Kɛ̃lɛ, nyɔji komɛi asɛɛ lɛ, abafɔ bo akɛ abifao muu diɛŋtsɛ. Nakai walayibii kome lɛ ku ebɔ he shii abɔ, ni etsake ebatsɔ walayibii henɔi srɔtoi ni fa fe 200, ni esoro bɔ ni amɛyɔɔ, esoro amɛdaramɔ, kɛ nɔ ni amɛtsuɔ.

 Susumɔ enɛ he okwɛ: Walayibii ni ji zygote lɛ feɔ e-DNA lɛ kɔpe, ni ejaa mli enyɔ. Walayibii ni anáa yɛ enɛ mli lɛ hu tsɔɔ gbɛjianɔtoo nɛɛ nɔŋŋ mli shii abɔ. Shishijee lɛ, walayibii hei fɛɛ ni anáa lɛ jeɔ amɛhe. Yɛ amɛ-DNA lɛ mli lɛ, gbɛtsɔɔmɔi fɛɛ ni he baahia kɛhã walayibii srɔtoi lɛ eko fɛɛ eko feemɔ lɛ yɛ mli.

 Kɛ́ aŋɔ hɔ lɛ, otsi kome sɛɛ lɛ, walayibii lɛ jeɔ nitsumɔi srɔtoi enyɔ komɛi ashishi. Walayibii lɛ ekomɛi batsɔɔ la kuli (embryo) loo bi lɛ, ni ekrokomɛi lɛ batsɔɔ fɔmɔ-nii ni fata bi lɛ he yɛ musu lɛ mli lɛ, kɛ ehe nibii krokomɛi ni baaye abua bi lɛ koni eda yɛ musu lɛ mli.

 Be ni baashɛ otsi ni ji etɛ lɛ nɔ lɛ, bi lɛ (embryo) walayibii lɛ toɔ amɛhe naa fãi etɛ. Sɛɛ mli lɛ, hiɛgbɛ nɔ lɛ baatsɔ faji henɔ ko (nerve) ni kɛ saji jɛɔ jwɛŋmɔ lɛ mli kɛyaa gbɔmɔtso lɛ hei krokomɛi lɛ, jwɛŋmɔ lɛ, naabu lɛ, ehewolo lɛ, kɛ walayibii krokomɛi lɛ amli. Walayibii ni yɔɔ teŋgbɛ lɛ baatsɔmɔ lá, wui, sabai, tabai, kɛ ekrokomɛi. Mligbɛ nɔ lɛ baatsɔmɔ bi lɛ musuŋ nibii lɛ, tamɔ flufla, shamɔ tɔ, kɛ hei ni niyenii lɛ tsɔmɔɔ lɛ ekomɛi.

Be ni bi ni yɔɔ musu lɛ mli lɛ daa lɛ, walayibii lɛ kuɔ abɔɔ he kɛfeɔ walayibii srɔtoi 200

 Yɛ hɔŋɔɔ lɛ mli fɛɛ lɛ, walayibii lɛ ekomɛi shiɔ bi lɛ mli hei komɛi kɛyaa ehei krokomɛi, akɛ aŋkroaŋkro loo akɛ kuu. Walayibii krokomɛi lɛ buaa amɛhenaa kɛtsɔmɔɔ hehaanii loo amɛdɔrɔɔ amɛmli kɛtsɔmɔɔ kpãi loo bui yɛ bi lɛ mli. Bɔ ni afee ni nifeemɔ nɛɛ aya nɔ lɛ, esa akɛ walayibii lɛ kɛ amɛhe ashãra. Akɛ nɔkwɛmɔ lɛ, eshɛɔ he ko ni walayibii lɛ ekomɛi dɔrɔɔ amɛhe kɛfeɔ nɔ ko tamɔ faji bibii ni bui yɔɔ mli. Enɛ yaa nɔ yɛ be kome too lɛ nɔŋŋ mli yɛ bi lɛ mli hei srɔtoi. No sɛɛ lɛ, faji ahenɔ ni bui yɔɔ mli lɛ amli kpãa loo amɛkɛlɛɔ, ni amɛnáa gbenei, kɛkɛ lɛ amɛyatsara ekrokomɛi lɛ kɛfee nɔ ko ni nu, lá, kɛ nibii krokomɛi lɛ tsɔɔ mli.

 Be ni be baashɛ ni abaafɔ abifao ni yɔɔ hewalɛ lɛ, ewalayibii akpekpei toi akpei abɔ lɛ fɛɛ eko miitsu nibii pɔtɛɛ ni esa akɛ amɛtsu, yɛ hei pɔtɛɛ ni esa akɛ amɛhi, yɛ be ni sa mli hu.

 Te osusuɔ tɛŋŋ? Ani nyɛmɔ ni wala yibii yɔɔ ni amɛkɛtsɔmɔɔ wala yibii srɔtoi kɛhã nibii pɔtɛɛ komɛi atsumɔ yɛ gbɔmɔtso lɛ mli lɛ ba kɛkɛ? Aloo mɔ ko ni fee?