Skip to content

Yì xósɛxweta ɔ jí

Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn Lɛ

Sɔ́ gbè ɖokpo Fɔngbe

 DƆKUN E ÐÒ NǓ XÓXÓ SƐXWETƐN MǏTƆN LƐ É

Lee È Dó Kwín Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Nukɔntɔn lɛ Gbɔn Ðò Portugal É

Lee È Dó Kwín Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Nukɔntɔn lɛ Gbɔn Ðò Portugal É

EE ASLƆKƐ́ lɛ ɖò xixo dó batóo ɔ wu wɛ hwenu e ye ɖò tɔ̀ jí xwè Elɔpu é ɔ, George Young ee nyí ɖokpo ɖò tomɛyitɔ́ lɛ mɛ é ɖò tamɛ lin dó kwín Axɔsuɖuto ɔ tɔn e é dó ɖò Brésil é jí wɛ kpo xomɛhunhun kpo. * Amɔ̌, hwenu e ye ɖò yiyi wɛ é ɔ, Nɔví Young wá sɔ́ ayi tɔn ɖó fí yɔyɔ̌ e è ɖè azɔ̌ n’i sɛ́dó é jí, é wɛ nyí Espagne kpo Portugal kpo, fí ɖé wɛ ye nyí bo d’agba bɔ mɛ ɖě ko w’azɔ̌ ɖè kpɔ́n ǎ. Ee é jɛ dɔ̌n tlolo é ɔ, é lin na bló tuto bɔ Nɔví J. F. Rutherford na xwlé xóɖiɖɔ lɛ mɛ, bo na lɛ́ má tlati 300 000!

George Young gbɔn xù jí ɖò wɛnjijla sín tomɛyiyi tɔn lɛ gègě hwenu

Hwenu e Nɔví Young wá Lisbonne ɖò avivɔ hwenu 1925 tɔn é ɔ, é mɔ hunnyahunnya sín nùɖé. Huzuhuzu sín acɛkpikpa 1910 tɔn ɖó nǔ acɛkpikpa e ɖò ayǐ é nu, bo bló bɔ Sinsɛn Katolika tɔn ba acɛ e é ɖó é gègě kpò. Toví lɛ mɔ vivo hugǎn, amɔ̌, hunnyahunnya kpò ɖò tò ɔ mɛ.

Ee Nɔví Young bló tuto bɔ Nɔví Rutherford na xwlé xóɖiɖɔ mɛ é ɔ, acɛkpikpa ɔ ɖɔ ɖɔ dandan mɛ ɔ, sɔja lɛ na ɖò finɛ bɔ è na bló nǔwiwa ɔ, ɖó mɛ lɛ sixu tɛ́n kpɔ́n vlafo bo na flí zinkpo sín glɔ̌ nú acɛkpikpa ɔ. Azɔ̌xwé e nɔ kpé nukún dó Biblu sín xó wu nú Grande-Bretagne kpo tò ɖevo lɛ kpo é sín wěgbojinɔtɔ́ gb’akpá nú Nɔví Young ɖɔ, é ɖò wɛn ɖɔ è na klán gbè xá ɛ. É ɖò mɔ̌ có, Nɔví Young byɔ gbè ɖò xwé ɖaxó e gbè è nɔ kplɔ́n lɔnyiji-fɔnkan ɖè ɖò Camões é, bɔ è na gbè è.

Enɛ gudo ɖò 13 mai ɔ, azǎn e gbè è bló tuto bɔ Nɔví Rutherford na xwlé xóɖiɖɔ tɔn mɛ é kpé. È sɔ́ tɔ́n tɔn dó nu nú mɛ lɛ tawun. È tɛ́ nǔ gbɔn dǒ lɛ wu, bɔ xójlawema lɛ lɛ́ jla xóɖiɖɔ nú mɛ lɛ bǐ e xota tɔn nyí “Lee È Na Nɔ Gbɛ̀ Kaka Sɔyi Ðò Ayikúngban Jí Gbɔn É” é. Sinsɛngán gbeklanxamɛtɔ́ lɛ lɔ hwlɛndo bo jla xota ɖé gbɔn xójlawema lɛ mɛ, bo gb’akpá nú nǔxatɔ́ yetɔn lɛ ɖɔ “gbeyiɖɔ nyijɛtɔ́” yɔyɔ̌ lɛ wá. Ðò lɔnyiji-fɔnkan yihundatɛn ɔ sín ali nu ɔ, gbeklanxamɛtɔ́ lɛ má alɔnuwema afatɔ́n mɔkpan, bɔ alɔnuwema enɛ lɛ gbɛ́ nǔ e Nɔví Rutherford kplɔ́n mɛ lɛ é.

Nǔ ɖò mɔ̌ có, gbɛtɔ́ 2 000 mɔ̌ kpéwú bo byɔ xwé ɔ gbè ǎ, ɖó tɛnmɛ kpé ǎ wutu. Tóɖóétɔ́ e ɖó jlǒ é ɖé lɛ fán alya kannɔ e ɖò lɔnyiji-fɔnkan yihundatɛn ɔ lɛ é, bɔ mɛ ɖevo lɛ xá nǔ ɖěɖee jí è nɔ ba lanmɛ kpɔ́n ɖè lɛ é jí.

Nǔ lɛ bǐ yì lyɛ̌ngbelyɛ̌ngbe ǎ. Gbeklanxamɛtɔ́ lɛ ɖò xó sú wɛ, bo gbádá zinkpo lɛ. Amɔ̌, Nɔví Rutherford yì agbɔ̌n jí, bo xá tavo ɖé ta dɛ̌dɛ̌, bonu mɛ lɛ na dó sè xó tɔn. Ee é fó xóɖiɖɔ tɔn ɖò ɖibla yì zǎn xwete mɔ̌ é ɔ, jlǒɖotɔ́ 1 200 jɛji na nyikɔ yetɔn kpo adlɛsi yetɔn kpo, bonu è na nɔ na wema junjɔn Biblu jí lɛ ye. Ayihɔngbe tɔn tlolo ɔ, xójlawema O Século ɖè xota ɖé tɔ́n dó xóɖiɖɔ Nɔví Rutherford tɔn jí.

 Ðò septembre 1925 ɔ, è jɛ Atɔxwɛ ɖetɔ́n dó Portugal-gbè mɛ jí ɖò Portugal. (Ð’ayǐ ɔ, è ko ɖò ɖiɖetɔ́n dó Portugal-gbè mɛ wɛ ɖò Brésil.) Ðò hwenɛnu ɔ, Virgílio Ferguson ee nyí Biblu Kplɔntɔ́ ɖé ɖò Brésil é jɛ tuto bló jí, bo na sɛ̀ tɛn yì Portugal, bá ɖ’alɔ ɖò Axɔsuɖuto sín azɔ̌ ɔ mɛ. É sɔ́ lín ǎ bɔ Virgílio kpo asì tɔn Lizzie kpo lɛ́vɔ yì gɔ́ nú Nɔví Young. Tɛn e Nɔví Ferguson sɛ̀ wá finɛ é jɛ gan tawun, ɖó Nɔví Young na sɛ̀ tɛn ɖò malin-malin mɛ, bo na bɛ́ wɛnjijlazɔ́ ɔ ɖò fí ɖevo lɛ, Union Soviétique lɔ ɖò fí enɛ lɛ mɛ.

Wema e na acɛ Lizzie Ferguson kpo Virgílio Ferguson kpo bɔ ye na nɔ tò ɔ mɛ é, 1928

Hwenu e sɔja gǔfɔntɔ́ lɛ bɛ́ acɛ gannaganna kpikpa ɖò Portugal é ɔ, gbeklanxamɛ jɛji. Nɔví Ferguson kpankɔ́n, bo cí tò ɔ mɛ, bo ɖè afɔ e jɛxa lɛ é dó cyɔn alɔ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta kpɛví e ɖò finɛ é jí, bo lɛ́ flɔ́ zo dó glɔ̌ nú azɔ̌ lɛ. É byɔ gbè bɔ è na nɔ bló kplé lɛ gbesisɔmɛ ɖò xwé tɔn gbè. Ðò octobre 1927 ɔ, è na gbè tɔn ɛ.

Ðò acɛ gannaganna kpa nú mɛ ɔ sín xwè nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, gbɛtɔ́ 450 mɔ̌ na nyikɔ ɖò Portugal, bo na nɔ yí Atɔxwɛ. Gɔ́ na ɔ, è zán tlati lɛ kpo akpomɛwema lɛ kpo dó fúnfún nugbǒ ɔ kpé gbɔn fí e lín hugǎn, bo ɖò acɛ Portugal tɔn mɛ lɛ é mɛ; ye wɛ nyí Açores, Angola, Cap-Vert, Goa, Madère, Mozambique kpo Timor oriental kpo.

Ðò ɖibla yì 1930 ɔ, jikpajikpɔntɔ́ Portugal nu mɛɖesɔhwetɔ́ e nɔ nyí Manuel da Silva Jordão é wá Lisbonne. Hwenu e é ɖò Brésil é ɔ, é sè xóɖiɖɔ nú mɛ bǐ ɖé, bɔ Nɔví Young xwlé mɛ. É yawu tuùn ɖɔ nugbǒ ɔ wɛ, bɔ akpàkpà ɖò sísɔ́ ɛ wɛ, bonu é na yì d’alɔ Nɔví Ferguson nú ye na gbló ada nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ. Bo na dó wà mɔ̌ ɔ, Manuel bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́. Dìn e è bló tuto ganji bo nɔ zín wema junjɔn Biblu jí lɛ, bo nɔ lɛ́ má ye é ɔ, agun yɔyɔ̌ Lisbonne tɔn ɖó nukɔnyiyi.

Ðò 1934 ɔ, Nɔví Ferguson kpo asì tɔn kpo ɖó na lɛkɔ yì Brésil. Amɔ̌, è ko dó kwín nugbǒ ɔ tɔn lɛ́ nyì finɛ. Ðò hunnyahunnya e ɖò Elɔpu ɖò Tohwan Espagne tɔn ɔ kpo Wɛkɛ Hwan Wegɔ ɔ kpo hwenu é mɛ ɔ, kánɖó nɔví gbejinɔtɔ́ lɛ tɔn ɖé bló tuto bo gézé ɖò gbigbɔ lixo. Nú hwenu ɖé ɔ, enyi myɔ ɖé wɛ kánɖó enɛ nyí ɔ, é cí ɖɔ é jɛ cící jí ɖɔhun, amɔ̌, ɖò 1947 hwenu e mɛsɛ́dó e è kplɔ́n azɔ̌ ɖò Galadi é nukɔntɔn ɔ, John Cooke wá é ɔ, myɔ ɔ lɛ́ wlí ganji. Hwenu e acɛkpikpa ɔ tlɛ gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn lɛ ɖò 1962 é ɔ, nukɔnyiyi kpò ɖò tíntíìn wɛ. Ðò décembre 1974 ɖò hwenu e sɛ́n tuùn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ é ɔ, wɛnjlatɔ́ lɛ hugǎn 13 000 ɖò tò ɔ mɛ.

Égbé ɔ, wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn 50 000 jɛji wɛ nɔ jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn ɖò Portugal kpo tɔtɛntinto e mɛ è nɔ dó Portugal-gbè ɖè é kpo gègě mɛ, kaka jɛ Açores kpo Madère kpo jí. Ðò égbé ɔ, mɛɖé lɛ ɖò wɛnjlatɔ́ enɛ lɛ mɛ bo nyí kúnkan mɛ ɖěɖee yì xóɖiɖɔ manawɔn Rutherford tɔn 1925 tɔn ɔ tɛnmɛ é ɖé lɛ tɔn.

Mǐ dokú nú Jehovah gɔ́ nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpan gbejinɔtɔ́ nukɔn nukɔntɔn enɛ lɛ e kpankɔ́n, bo nɔ nukɔn bo bló bɔ azɔ̌ ɔ gbakpé, lobo nyí “mɛsɛntɔ́ Klisu Jezu tɔn ɖò [akɔta] lɛ tɛntin” é.​—Hlɔ. 15:15, 16.​—Nǔ Xóxó Sɛxwetɛn Mǐtɔn Portugal Tɔn.

^ akpá. 3 Kpɔ́n “Nususu Gbẹ́ Pò Nado Yin Wiwà to Azọ́n Jibẹwawhé Tọn lọ Mẹ” ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) 15 mai 2014 tɔn mɛ, wex. 31-32.