Skip to content

Yì xósɛxweta ɔ jí

Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn Lɛ

Sɔ́ gbè ɖokpo Fɔngbe

Yǐ Wǎn Titewungbe nú Mɛ Ðò Nǔwiwa lɛ Mɛ

Yǐ Wǎn Titewungbe nú Mɛ Ðò Nǔwiwa lɛ Mɛ

“Mi ma nú mǐ ni nɔ yí wǎn nú mɛ ɖò nu kpo xó víví kpo kpowun ó; loɔ, wanyiyi titewungbe e nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ɔ wɛ mǐ ɖó na ɖó.”​—1 JAAN 3:18.

HAN LƐ: 106, 100

1. Wanyiyi tɛ ka nyí ɖaxó hú bǐ ɔ? Etɛwu é ka nyí mɔ̌? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)

WANYIYI e junjɔn nugbodòdó e sɔgbe lɛ é jí bo nyí a·gaʹpe é nyí nùnina ɖé bo gosin Jehovah gɔ́n. É wɛ nyí Jɔtɛn wanyiyi enɛ tɔn. (1 Jaan 4:7) Wanyiyi alɔkpa enɛ wɛ nyí ɖaxó hú bǐ ɔ. Nugbǒ wɛ ɖɔ é sixu byɔ ɖɔ è ni keya nú mɛ alǒ yá wǔ dó mɛ, amɔ̌, cejɛnnabi ma ɖó núwiwa nú ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn wɛ è nɔ dó tuùn na jɛ nukɔn. Sɔgbe kpo wema nukúnɖeji ɖé kpo ɔ, a·gaʹpe ɔ “nǔ ɖěɖee é nɔ sísɛ́ mɛ bɔ è nɔ wà lɛ é kɛɖɛ jɛn sixu ɖè è xlɛ́.” Hwenu e mǐ ɖè wanyiyi e mɛ cejɛnnabi ma ɖè ǎ é xlɛ́, alǒ, è ɖexlɛ́ mǐ é ɔ, gbɛzán mǐtɔn nɔ kpɔ́n te, nɔ ɖó awǎjijɛ, lobo nɔ lɛ́ ɖó nu.

2, 3. Nɛ̌ Jehovah ka ɖè wanyiyi tɔn e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́ gbɛtɔ́ lɛ gbɔn?

2 Jehovah ko ɖò wanyiyi ɖexlɛ́ gbɛtɔ́ lɛ wɛ cobo dá Adamu kpo Ɛvu kpo. É bló ayikúngban bonu é na nyí fí e gbɛtɔ́ na nɔ gbɛ̀ ɖè kpowun é ǎ, loɔ, é na nyí xwé gbɛtɔ́ tɔn tɛgbɛ, fí e è na ɖu vivǐ gbɛ̀ tɔn ɖè bǐ mlɛ́mlɛ́ é. É nyí lè Jehovah ɖesunɔ tɔn wu wɛ é bló mɔ̌ ǎ, ɖagbe mǐtɔn wu wɛ. É lɛ́ ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́, ɖó é kɔn nyɔna dó vǐ tɔn e ɖò ayikúngban jí lɛ é jí kpo linlin ɔ kpo ɖɔ ye na nɔ gbɛ̀ ɖò Palaɖisi e é sɔnǔ tɔn nú ye é mɛ.

 3 Hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo fɔ́n gǔ gudo é ɔ, Jehovah ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́ ɖò ali ɖaxó ɖé nu. É sɔnǔ bo na xɔ gbɛ̀ nú kúnkan gǔfɔntɔ́ wè lɛ tɔn, ɖó é ɖeji ɖɔ ɖé lɛ ɖò vǐ yetɔn lɛ mɛ na yí gbè nú wanyiyi Tɔn. (Bǐb. 3:15, nwt; 1 Jaan 4:10) Sín hwenu e Jehovah d’akpá Mɛhwlɛngantɔ́ sɔgudo tɔn ɖé tɔn é jɛn É mɔ ɖɔ è ko savɔ̌ ɔ. Enɛ wu ɔ, xwè 4 000 mɔ̌ gudo ɔ, Jehovah gbɛ́ ǎ bo sè wuvɛ̌ tawun lobo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn dó savɔ̌ dó gbɛ̀ ɔ tamɛ. (Jaan 3:16) Wanyiyi Jehovah tɔn e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ tawun.

4. Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ kpé nǔ wu bo na ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́?

4 Mǐ kpé nǔ wu bo na ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́ ɖó Mawu dá mǐ ɖò akpajlɛ tɔn mɛ. Hwɛhuhu sín gǔ e mǐ ɖu é nɔ zɔ́n bɔ wanyiyi ɖiɖexlɛ́ nɔ vɛwǔ nú mǐ, amɔ̌, nǔwukpikpé e mǐ ɖó bo na wà mɔ̌ é bú ǎ. Abɛli ɖè wanyiyi xlɛ́ Mawu bɔ cejɛnnabi ma ɖó sísɛ́ ɛ b’ɛ xwlé nǔ ɖagbe hugǎn e é ɖó é è. (Bǐb. 4:3, 4) Nɔwée ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́ mɛ e nɔ gbɛ̀ kpo é kpo lɛ é, bo jla wɛn Mawu tɔn nú xwè mɔkpan; mɛɖebǔ yí ǎ có, é ka wà mɔ̌. (2 Pi. 2:5) Ablaxamu bló bɔ wanyiyi e é ɖó nú Mawu é jɛ nukɔn nú jlǒ éɖesunɔ tɔn lɛ, hwenu e è ɖegbe n’i ɖɔ é ni sɔ́ vǐ tɔn Izaki dó savɔ̌ na é. (Ja. 2:21) Sunnu gbejinɔtɔ́ enɛ lɛ ɖɔhun ɔ, mǐ jló na ɖè wanyiyi xlɛ́, nú mǐ na bo tlɛ ɖò wuvɛ̌ lɛ mɔ wɛ ɔ nɛ.

WANYIYI ADODWÉ GBƆN VO NÚ WANYIYI YƐWIWA TƆN

5. Ali tɛ lɛ nu mǐ ka sixu ɖè wanyiyi adodwé ɔ xlɛ́ ɖè?

5 Biblu tinmɛ ɖɔ è kún nɔ ɖè wanyiyi adodwé ɔ xlɛ́ ɖò “nu kpo xó víví kpo kpowun ó; loɔ, wanyiyi titewungbe e nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ɔ wɛ.” (1 Jaan 3:18) Ðiɖɔ wɛ è ɖè ɖɔ mǐ kún sixu ɖɔ xó dó ɖè wanyiyi xlɛ́ mɛ ó à? Eǒ! (1 Tɛ. 4:18) É nyɔ́ wà ɔ, xó kɛɖɛ ɖiɖɔ mɛ wɛ mǐ na nɔ ɖè wanyiyi mǐtɔn xlɛ́ ɖè ǎ, loɔ, hwenu e é byɔ ɖɔ è ni wà nǔ é ɔ, mǐ ɖó na wà nǔ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Klisanwun gbɛ̌ mǐtɔn ɖé ɖó hudo dandannú gbɛmɛ tɔn lɛ tɔn é ɔ, nyɔna e mǐ na byɔ n’i lɛ é kɛɖɛ sín hudo wɛ é ɖó ǎ. (Ja. 2:15, 16) Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah kpo nɔzo mǐtɔn lɛ kpo é nɔ sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ nɔ cí xwégbe kpowun bo nɔ byɔ Mawu ɖɔ ‘é ni sɛ́ azɔ̌watɔ́ dó jinukúngbo ɔ mɛ’ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐɖesunɔ nɔ ɖó alɔ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́.​—Mat. 9:38.

6, 7. (a) Etɛ “wanyiyi nùjɔnǔ tɔn” ɖiɖexlɛ́ ka nyí? (b) Nǎ kpɔ́ndéwú wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn ɖé lɛ tɔn.

6 Mɛsɛ́dó Jaan wlan ɖɔ mǐ ɖó na ɖó “wanyiyi titewungbe e nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ɔ.” Mɛsɛ́dó Pɔlu lɔ wlan ɖɔ wanyiyi mǐtɔn ɖó na “yì xomɛ ganji” kabǐ ɖó na nyí wanyiyi “nùjɔnǔ tɔn.” (Hlɔ. 12:9; 2 Kɔ. 6:6) Mǐ sixu nyí nǔ vo, bo ka ɖò vo ɖexlɛ́ wɛ, bo na ɖɔ ɖɔ mǐ ɖò wanyiyi adodwé ɖexlɛ́ wɛ ǎ; mɔ̌ wiwa na cí kalétanukún xwixwe ɖɔhun. Mǐ sixu kanbyɔ ɖɔ: ‘Mɛ e ɖò wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn ɖexlɛ́ wɛ é ka sixu ɖɔ ɖɔ emi ɖó wanyiyi nùjɔnǔ tɔn dóó à?’ Eǒ. Enɛ nyí wanyiyi ɖě ǎ, nùvlɛnǔ e ma hwɛ́n nùɖé ǎ é wɛ.

7 Mǐ ni ɖɔ xó dó kpɔ́ndéwú wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn tɔn ɖé lɛ jí. Ðò jikpá Edɛni tɔn mɛ ɔ, Satáan xlɛ́ ɖɔ nǔ e nyí ɖagbe hugǎn nú Ɛvu lɛ é wɛ ɖu ayi mɛ nú emi, amɔ̌, nǔwiwa tɔn lɛ wá xlɛ́ cejɛnnabi kpo yɛmɛnúwiwa kpo. (Bǐb. 3:4, 5) Ðò Davidi hwenu ɔ, Axitofɛli xlɛ́ ɖɔ xɔ́ntɔn e emi zun xá axɔsu ɔ é nyí mɛblɛ́blɛ́ tɔn. Axitofɛli wá ɖu kpa hwenu e é mɔ ɖɔ nǔ ɖagbe jló na tɔ́n nú emi é. (2 Sam. 15:31) Ðò égbé ɖesu ɔ, gǔfɔndómawujitɔ́ lɛ kpo mɛ ɖevo ɖěɖee nɔ dɔn kínklán wá agun ɔ mɛ lɛ é kpo “nɔ ɖɔ xó víví, bo nɔ ɖɔ mɛblɛ́ɖuxó” bá dó xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú mɛ, adi cejɛnnabi wɛ ɖò ye sísɛ́ wɛ.​—Hlɔ. 16:17, 18.

8. Etɛ mǐ ka ɖó na kanbyɔ mǐɖée?

8 Wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn nɔ hu winnya tawun, ɖó é nyí jijɔ Mawu tɔn e nyí wanyiyi  mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ tɔn ɔ sín yɛblɛnú. Yɛmɛnúwiwa mɔhun sixu bú gbɛtɔ́ lɛ, amɔ̌, Jehovah tɔn ɖ’emɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, Jezu ɖɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee nyí yɛmɛnúwatɔ́ lɛ é ɔ, è na dɔn tó nú ye bɔ “é na syɛn ɖesu.” (Mat. 24:51) É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah sɛntɔ́ lɛ kún na jló gbeɖé bá ɖè wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn xlɛ́ ó. É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖó na kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Wanyiyi adodwé e cejɛnnabi alǒ mɛblɛ́blɛ́ ma va d’ewu ǎ é jɛn un ka nɔ ɖexlɛ́ tɛgbɛ à?’ Mi nú mǐ ni ba dò nú ali e nu mǐ sixu dó gǎn, bo ɖè “wanyiyi nùjɔnǔ tɔn” xlɛ́ ɖè é tɛnnɛ.

LEE È SIXU ÐÈ “WANYIYI TITEWUNGBE E NƆ ÐÈ ÉÐÉE XLƐ́ GBƆN NǓWIWA LƐ MƐ Ɔ” XLƐ́ GBƆN É

9. Etɛ wanyiyi adodwé ka nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ wà?

9 Nɔ j’awǎ dó wà azɔ̌ towe, mɛ ɖě na bo ma ɖò mimɔ we wɛ ǎ ɔ nɛ. Mǐ ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na wà wanyiyi sín nǔ nú nɔví mǐtɔn lɛ ɖò “wi mɛ,” alǒ ɖò fí e ma ɖò nukún jí ǎ é hwenu e é nyɔ́ bló dó é. (Xà Matie 6:1-4.) Ananiyasi kpo Safila kpo wà mɔ̌ ǎ. Ye ba na na nǔ bonu mɛ bǐ ni tuùn nǔ e ye na é, bo ɖɔ nǔ e na gbé ye ja é gannaganna dó togun mɛ, enɛ zɔ́n bɔ awě xò ye ɖó yɛmɛnúwiwa yetɔn wu. (Mɛ. 5:1-10) Amɔ̌, wanyiyi adodwé nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ j’awǎ dó wà devizɔ́ nú nɔví mǐtɔn lɛ, enyi kpo gankwekwe kpo alǒ ɖɔ ye ni dokú nú mǐ dandan nɛ wu wɛ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nɔví sunnu ɖěɖee nɔ d’alɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ bo nɔ sɔnǔ nú nùɖuɖu gbigbɔ tɔn lɛ é ɔ, ye nɔ wà mɔ̌ dó ɖè nyikɔ yetɔn xlɛ́ alǒ dɔn ayi mɛ lɛ tɔn wá yeɖée jí, alǒ xlɛ́ ɖɔ nǔ lě jí wɛ emi w’azɔ̌ dó ǎ.

10. Nɛ̌ mǐ ka sixu jɛ nukɔn ɖò sísí ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ mɛ gbɔn?

10 Nɔ jɛ nukɔn ɖò sísí ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ mɛ. (Xà Hlɔmanu lɛ 12:10, nwt.) Jezu zé kpɔ́ndéwú sísí ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖ’ayǐ ɖò hwenu e é w’azɔ̌ e ɖè mɛ kpò hú bǐ é é. (Jaan 13:3-5, 12-15) Mǐ ɖó na w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo na sɔnǔ nú mɛɖesɔhwe e sín hudo mǐ ɖó bá ɖè sísí xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ gbɔn mɔ̌ é. Mɛsɛ́dó lɛ ɖesu tlɛ mɔ nǔ jɛ nǔ e Jezu wà lɛ é mɛ bǐ hlɛ́nhlɛ́n ǎ, hwenu e ye wá mɔ gbigbɔ mímɛ́ yí é jɛn ye wá kpéwú. (Jaan 13:7) Mǐ sixu ɖè sísí xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ hwenu e mǐ ma nɔ mɔ mǐɖée dingan, ɖó wema sísé mǐtɔn, nǔɖokan mǐtɔn lɛ alǒ wǔjɔmɛ ɖěɖee mǐ ɖó ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ lɛ é wu ǎ é. (Hlɔ. 12:3) Mǐ nɔ jló mɛ ɖěɖee è kpa lɛ é sín gbɛ̀ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐ nɔ j’awǎ xá ye nú mǐ na bo tlɛ mɔ ɖɔ mǐ jɛxa sísí ɖokpo ɔ ye ɖɔhun, alǒ ɖ’alɔ ɖò nǔ e wu è dó kpa ye é mɛ ɔ nɛ.

11. Etɛwu mǐ ka ɖó na kpa mɛ kpo ayi bǐ kpo?

11 Nɔ kpa nɔví lɛ kpo ayi bǐ kpo. Mǐ ɖó na ba ali e hun nú mǐ lɛ é bǐ bo kpa mǐɖée ɖó xó ɖagbe lɛ nɔ “dó alɔ mɛ.” (Efɛ. 4:29) Amɔ̌, mǐ ɖó na bló kpo ayi bǐ kpo. É ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, mǐ sixu jɛ mɛ ɔ klɔ́ jí, alǒ, jó azɔ̌ e mǐ ɖó bo na ɖè wě e sín hudo é ɖó é xá ɛ é dó. (Nùx. 29:5) Enyi è kpa mɛɖé bo lɛ́ jɛ nǔ mɛ ɔ tɔn ɖɔ dó gudo tɔn jí ɔ, yɛmɛnúwiwa alɔkpa ɖé wɛ. Mɛsɛ́dó Pɔlu nyì alɔ nú nǔ mɔhun, bo sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖ’ayǐ bo ɖè wanyiyi adodwé xlɛ́ ɖò lee é kpa mɛ ɖevo lɛ gbɔn é mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é kpa Klisanwun e ɖò Kɔlɛnti lɛ é kpo ayi bǐ kpo, ɖó lee ye nɔ wà nǔ gbɔn é ɖé lɛ wu. (1 Kɔ. 11:2) Amɔ̌, nú nǔ e ye wà lɛ é ma jɛxa ɖɔ è ni kpa ye ǎ ɔ, é nɔ tinmɛ hwɛjijɔ e wu é ma bló mɔ̌ ǎ é nú ye nyì wɛn kpo xomɛnyínyɔ́ kpo.​—1 Kɔ. 11:20-22.

Nǔ nina nɔví mǐtɔn e ɖò hudo mɛ lɛ é nyí ali e nu mǐ nɔ ɖè wanyiyi e mǐ ɖó é xlɛ́, lobo lɛ́ yí mɛ ɖè é ɖokpo (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ)

12. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖè wanyiyi adodwé xlɛ́ hwenu e mǐ ɖò mɛ yí wɛ é gbɔn?

12 Nɔ yí mɛ. Jehovah ɖegbe nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ na nǔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo. (Xà 1 Jaan 3:17.) Amɔ̌, mǐ ɖó na wà mɔ̌ kpo ayi bǐ kpo bo nyì alɔ nú cejɛnnabi núwiwa alɔkpa ɖebǔ. Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Xɔ́ntɔn vívɛ́ ce lɛ, mɛ nukúnɖeji lɛ, alǒ mɛ ɖěɖee kpé nǔ wu bo na sú axɔ́ mì ɖò ali ɖé nu lɛ é wɛ un nɔ yí jɛ nukɔn à? Alǒ, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee un ma tuùn ganji ǎ, abǐ ee ma ɖó nǔ ɖebǔ bo na dó sú axɔ́  mì ǎ lɛ é wɛ un nɔ ba ali ɖěɖee nu un sixu na nǔ ye ɖè lɛ é à?’ (Luk. 14:12-14) Alǒ, mǐ ni ɖɔ ɖɔ Klisanwun hàtɔ́ ɖé ɖò hudo mɛ, ɖó é bló tuto tɔn ganji ǎ, abǐ, é dokú nú mǐ nú yǐ e mǐ yí i é ǎ wutu. Ðò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, mǐ ɖó na zán wěɖexámɛ elɔ: “Mi ma húnhún nǔ ɖɔ cobo yí miɖée ó.” (1 Pi. 4:9) Nú a xwedó alixlɛ́mɛ enɛ ɔ, a na mɔ awǎjijɛ sín ajɔ e è nɔ mɔ ɖò nùnamɛ kpo ayi bǐ kpo mɛ é.​—Mɛ. 20:35.

13. (a) Hwetɛnu wɛ é sixu vɛwǔ tawun ɖɔ è ni d’alɔ mɛ ɖěɖee ma ɖó gǎn ǎ lɛ é? (b) Nǔ tawun tawun tɛ lɛ mǐ ka sixu wà dó nɔ gudo nú mɛ e ma ɖó gǎn ǎ lɛ é?

13 Nɔ gudo nú mɛ ɖěɖee ma ɖó gǎn ǎ lɛ é. Gbeɖiɖe Biblu tɔn e ɖɔ “[mǐ] ni nɔ gɔ́ alɔ nú mɛ e ma ɖó gǎn ǎ lɛ; [mǐ] ni nɔ ɖó suúlu dó mɛ bǐ wu” é sixu tɛ́n wanyiyi mǐtɔn kpɔ́n ɖɔ é ka nyí adodwé à jí. (1 Tɛ. 5:14) Nugbǒ wɛ ɖɔ mɛ e ma ɖó gǎn ǎ lɛ é gègě nɔ wá ɖó nùɖiɖi e syɛn é, loɔ, mɛ ɖevo lɛ ɖó hudo suúlu mǐtɔn tɔn kpo alɔdo tɛgbɛ tɔn kpo. Enɛ sixu byɔ ɖɔ mǐ ni má linlin Mawuxówema ɔ tɔn e hɛn mɛ lidǒ lɛ é xá ye, ylɔ ye bonu ye ni zɔn xá mǐ yì kúnnuɖegbe alǒ ɖɔ mǐ ni ba hwenu bo ɖótó ye. Gɔ́ na ɔ, mǐ ɖó na lin kpowun ɖɔ nɔví sunnu alǒ nɔví nyɔnu mǐtɔn ɖé ɖó “gǎn” alǒ “gɔn gǎn ɖó” ǎ, amɔ̌, mǐ ɖó na tuùn ɖɔ mǐ mɛ bǐ ɖó fí e mǐ ɖó gǎn ɖè lɛ é kpo gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ kpo. Mɛsɛ́dó Pɔlu lɔ tlɛ tuùn ɖɔ emi ɖó gǎnmaɖó emitɔn lɛ. (2 Kɔ. 12:9, 10) Enɛ wu ɔ, mǐ mɛ bǐ wɛ sixu ɖu lè gudo e Klisanwun hàtɔ́ lɛ nɔ nɔ nú mɛ é tɔn.

14. Nɛ̌ dò mǐ ka ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na xò fífá kàn xá nɔví mǐtɔn lɛ gbɔn?

14 Nɔ xò fífá kàn. Mǐ nɔ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bá dó nɔ fífá mɛ xá nɔví mǐtɔn lɛ, é na bo tlɛ nyí hwenu e é cí nú mǐ ɖɔ è kún mɔ nǔ jɛ nǔ e ɖɔ wɛ mǐ ɖè é wu ganji ó, alǒ wà nǔ xá mǐ ɖò ali agɔ nu é ɔ nɛ. (Xà Hlɔmanu lɛ 12:17, 18.) Kɛnklɛn didó sixu d’alɔ bo jla akpɔ̀ e ɖó mɛ ɔ é ɖó, amɔ̌, é ɖó na nyí kpo ayi bǐ kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ a ni yí gbè nǔ e a wà nyì dò é tɔn, bo ɖɔ: “É vɛ́ nú mì ɖɔ nǔ e un ɖɔ é d’akpɔ̀ nú we” hú a ni ɖɔ: “É vɛ́ nú mì ɖɔ nǔ cí mɔ̌ nú we.” Ðò alɔwliwli mɛ ɔ, fífá biba lɛ́ ɖò taji tawun. Asú ɖé kpo asì ɖé kpo ɖó na nɔ wà yɛ ɖò gbɛtɔ́ mɛ ɖɔ emi yí wǎn nú emiɖée, bo ka wá jɛ yeɖokpo ɔ ye na jɛ zali xá yeɖée jí, gbè vɛ́sin dó nú yeɖée jí, alǒ jɛ daka xò yeɖée wu jí ǎ.

15. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ hwɛsɔkɛ mɛ mǐtɔn nyí nùjɔnǔ tɔn gbɔn?

15 Nɔ sɔ́ jlǒ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ. Enyi mǐ sɔ́ hwɛ kɛ mɛɖé ɔ, mǐ nɔ jó nǔ e é wà nyì dò dó mǐ é dó, bo nɔ hɛn ɛ dó xomɛ ǎ. Mǐ sixu sɔ́ jlǒ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee ma tuùn ɖɔ emi wà nǔ nyì dò dó mǐ ǎ lɛ é, enyi ‘mǐ nɔ mɔ mǐɖée gbɔ ɖò wanyiyi mɛ, nɔ dó gǎn, bo sɔ́ fífá e dɔn mǐ cá, bɔ mǐ nyí ɖokpo ɔ é dó hɛn buténinɔ e gbigbɔ mímɛ́ na mǐ ɔ ɖó te’ ɔ nɛ. (Efɛ. 4:2, 3) Nú hwɛsɔkɛ mɛ mǐtɔn na nyí nùjɔnǔ tɔn ɔ, mǐ ɖó na ɖu ɖò linlin mǐtɔn jí, bo na mɔ tɛn dó “hɛn mɛ dó xomɛ ǎ.” (1 Kɔ. 13:4, 5) Enyi mǐ nɔ hɛn mɛ dó xomɛ ɔ, kancica ee ɖò mǐ kpo nɔví mǐtɔn lɛ kpo tɛntin é kɛɖɛ mɛ wɛ mǐ na d’avaja ǎ, loɔ, mǐ na lɛ́ wà mɔ̌ nú ee ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é. (Mat. 6:14, 15) Mǐ sixu  lɛ́ xlɛ́ ɖɔ mǐ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ kpo ayi bǐ kpo bo na xoɖɛ dó mɛ ɖěɖee wà nǔ nyì dò dó mǐ lɛ é tamɛ.​—Luk. 6:27, 28.

16. Nukún tɛ mǐ ka ɖó na nɔ sɔ́ dó kpɔ́n wǔjɔmɛzɔ́ lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ?

16 Nɔ sɔ́ nǔ e nyí ɖagbe nú we lɛ é dó savɔ̌ na. Enyi mǐ mɔ wǔjɔmɛzɔ́ lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ ɔ, mǐ ɖó na mɔ ɖɔ ali wɛ hun nú mǐ, bɔ mǐ na ɖè lee wanyiyi e mǐ ɖó ɔ nyí adodwé sɔ́ é xlɛ́, bo na ‘nɔ ba ɖagbe mǐɖesunɔ tɔn ǎ; loɔ, mǐ na nɔ ba ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn.’ (1 Kɔ. 10:24) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò kpléɖókpɔ́ lɛ kpo kpléɖókpɔ́ ɖaxó mǐtɔn lɛ kpo jí ɔ, tɛnmɛnamɛtɔ́ lɛ ɖó na ko ɖò azɔ̌ yetɔn kɔn ɖò fí e è nɔ jinjɔn lɛ é cobɔ mɛ lɛ na jɛ wìwá jí. Ye ɖó na lin ɖɔ azɔ̌ e è ɖè nú emi é nyí ali ɖé bo hun nú emi, bɔ emi na gbɔn dó yí tɛnmɛ ɖagbe lɛ ɖ’ayǐ nú emi kpo xwédo emitɔn kpo ǎ, loɔ, nɔví enɛ lɛ gègě nɔ wá gbeta ɔ kɔn, bo nɔ jinjɔn tɛn e ma hwɛ́n nùɖé sɔmɔ̌ ǎ lɛ é mɛ. Ðó ye nɔ sɔ́ ɖagbe yeɖesunɔ tɔn lɛ dó savɔ̌ ɖò ali enɛ nu wutu ɔ, ye nɔ xlɛ́ wanyiyi ee mɛ cejɛnnabi núwiwa ɖebǔ ma ɖè ǎ é. Nɛ̌ a ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú ɖagbe yetɔn gbɔn?

17. Etɛ wanyiyi adodwé ka nɔ sísɛ́ mɛ e hu hwɛ syɛnsyɛn é ɖé bɔ é nɔ wà?

17 Ðɔ hwɛ e a hu ɖò nǔglɔ lɛ é, bo lɛkɔ sín gudo. Klisanwun e hu hwɛ syɛnsyɛn lɛ é ɖé lɛ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ cyɔn nǔ dó nǔ e ye wà nyì dò é, ɖó ye ba na ɖu winnya alǒ hɛn awakanmɛ kú mɛ ɖevo lɛ ǎ wutu. (Nùx. 28:13) Amɔ̌, nǔ mɔhun biblo nyí wanyiyi núwiwa ǎ, ɖó é nyí hwɛhutɔ́ ɔ kɛɖɛ wɛ nɔ sè xɔxɔ tɔn ǎ, loɔ, mɛ ɖevo lɛ lɔ nɔ sè. É sixu sú ali dó gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn, lobo wà nǔ dó fífá agun ɔ bǐ tɔn wu. (Efɛ. 4:30) Wanyiyi adodwé nɔ sísɛ́ Klisanwun ɖěɖee hu hwɛ syɛnsyɛn lɛ é bɔ ye nɔ yì ɖɔ nú mɛxo agun tɔn lɛ, bonu ye ni dó alɔ e jɛxa ɔ ye.​—Ja. 5:14, 15.

18. Nɛ̌ dò wanyiyi adodwé ɔ ka ɖò taji sɔ?

18 Wanyiyi wɛ nyí jijɔ e kló hú ee kpò lɛ é bǐ é. (1 Kɔ. 13:13) Jujɔ enɛ nɔ xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ ɖɔ mǐ nyí ahwanvu Jezu tɔn bo nɔ wà nǔ Jehovah e nyí Jɔtɛn wanyiyi tɔn é ɖɔhun. (Efɛ. 5:1, 2) Pɔlu wlan ɖɔ: “Enyi un . . . ma . . . ɖó wanyiyi ǎ ɔ, un nyí nǔtí ǎ.” (1 Kɔ. 13:2) Mi nú mǐ ni kpó ɖò wanyiyi ɖexlɛ́ wɛ, é ni ma nyí ɖò “nu” kpowun ó, loɔ, é ni nyí “wanyiyi titewungbe e nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ɔ.”