Skip to content

Skip to secondary menu

Yì xosɛxweta ɔ jí

Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn Lɛ

Fɔngbe

Atɔxwɛ: Nùkplɔnkplɔn Tɔn  |  Octobre 2017

 TAN GBƐZÁN TƆN

Nǔ E Jehovah Byɔ É Wiwa Nɔ Hɛn Nyɔna lɛ Wá

Nǔ E Jehovah Byɔ É Wiwa Nɔ Hɛn Nyɔna lɛ Wá

“Mǐ na wà mɔ̌!” Lee nyì kpo asú ce kpo, gɔ́ nú fofó ce kpo asì tɔn kpo yí gbè nú byɔ e è byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wá bɛ́ azɔ̌ ɖé é gbɔn é nɛ. Etɛwu mǐ ka yí gbè na? Nɛ̌ Jehovah ka dó nú mǐ gbɔn? Mǐ nú má ɖɔ xó kpɛɖé nú mi dó nyiɖée wu hwɛ̌.

È JÌ mì ɖò 1923 ɖò Hemsworth; toxo Yorkshire tɔn ɖé wɛ ɖò Angleterre. Un ɖó fofó ɖokpo b’ɛ nɔ nyí Bob. Hwenu e un ɖó xwè tɛnnɛ mɔ̌ é ɔ, tɔ́ mǐtɔn e nyí mɛɖé bo gbɛ́ wǎn nú yɛmɛnúwiwa sinsɛn tɔn é mɔ wema ɖé lɛ, bɔ ye ɖè mɛ̌ sinsɛn nùvú lɛ. Nǔ e é xà lɛ é kpaca ɛ tawun. Xwè yɔywɛ ɖé gudo ɔ, Bob Atkinson wá xwé mǐtɔn gbè bo xò xóɖiɖɔ Nɔví Rutherford tɔn lɛ ɖokpo ɖò glamafónu jí. Mǐ ɖ’ayi wu ɖɔ gbɛ̌ta e ɖè wema lɛ tɔn é ɖokpo ɔ wɛ lɛ́ ɖè xóɖiɖɔ ɔ lɔ tɔ́n! Mɛjitɔ́ ce lɛ byɔ Nɔví Atkinson ɖɔ é na nɔ ɖu gbadanu nùɖuɖu ɖò mǐ gɔ́n gbadanu lɛ bǐ bo na nɔ na xósin nú nǔ tobutobu e mǐ nɔ kanbyɔ dó Biblu jí lɛ é. È byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ wá kplé lɛ ɖò nɔví ɖé sín xwégbe, bɔ fí ɔ ɖó kilomɛtlu yɔywɛ ɖé dó xwé mǐtɔn gbè. Mǐ yawu yí gbè, bɔ è ɖó agun kpɛví ɖé ayǐ ɖò Hemsworth. É lín ǎ bɔ mǐ nɔ yí devizɔwatɔ́ kpɔnla tɔn lɛ (è nɔ ylɔ ye ɖɔ nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ ɖò égbé) dó xwé mǐtɔn gbè, bo nɔ ylɔ gbexosin-alijitɔ́ e yá dó mǐ lɛ é ɖɔ ye ni wá ɖu nǔ. Kpɔ́ninɔ xá ye wà ɖagbe nú mì tawun.

Mǐ jɛ ajɔ̌ ɖé wà jí, bɔ tɔ́ ce ɖɔ nú fofó ce ɖɔ: “Enyi a jló na gosin xwégbe, bo na nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé ɔ, mǐ na jó ajɔ̌ ɔ dó.” Bob yí gbè, bo gosin xwégbe bo nyí gbexosin-alijitɔ́ hwenu e é ɖó xwè 21 é. Xwè wè gudo, hwenu e un ɖó xwè 16 é ɔ, un nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé. Gbɔn vo nú aklunɔzán gblamɛ fifo lɛ ɔ, ɖibla nyí nyiɖokpo wɛ nɔ w’azɔ̌, bo nɔ zán kati kúnnuɖiɖe tɔn ɖé kpo glamafónu ɖé kpo. Amɔ̌, Jehovah dó nú mì, bɔ un mɔ Biblu kplɔntɔ́ e yì nukɔn tawun é ɖé. Xwédo tɔn sín hagbɛ̌ lɛ gègě wá yí nugbǒ ɔ. Xwè e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, un nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe, nyì kpo Mary Henshall kpo. È sɛ́ mǐ dó fí e è ma ko ɖè nú mɛɖé ǎ é ɖé ɖò xá Cheshire tɔn mɛ.

Wɛkɛ Hwan Wegɔ ɔ tɛntin wɛ mǐ ɖè dìn, bɔ è ɖegbe nú nyɔnu lɛ ɖɔ ye na nɔ gudo nú ahwan. Ðó mǐ nyí sinsɛnzɔ́watɔ́ hwebǐnu tɔn wutu ɔ, mǐ mɛ gbexosin-alijitɔ́ titewungbe lɛ ɖó nukún ɖɔ è na jó mǐ dó lee è jó sinsɛnzɔ́watɔ́ sinsɛn ɖevo lɛ tɔn dó gbɔn é ɖɔhun. Amɔ̌, hwɛɖɔxɔsa lɛ yí gbè ǎ, enɛ wu ɔ, è ɖó hwɛ nú mì bɔ un sɛ̀n gan nú azǎn 31. Ðò xwè e bɔ  d’ewu é mɛ hwenu e un ɖó xwè 19 gudo é ɔ, un na nyikɔ bonu è na sɔ́ mì dó mɛ e ayixa yetɔn gbɛ́ ahwanzɔ́ na lɛ é mɛ. È kplá mì yì hwɛɖɔxɔsa vovo wè, ye ka yí gbè nú xó ce ǎ. Hwenu e nǔ enɛ lɛ bǐ ɖò jijɛ wɛ é ɔ, un tuùn ɖɔ gbigbɔ mímɛ́ ɖò alɔ dó mì wɛ, bɔ Jehovah hɛn alɔ ce, bo hɛn mì lidǒ, bo lɛ́ na hlɔnhlɔn mì.​—Eza. 41:10, 13.

ALƆDÓMƐTƆ́ YƆYƆ̌ ÐÉ

Arthur Matthews kpo nyì kpo kpé ɖò 1946. Gan wɛ é sɛ̀n nú sun atɔn, ɖó ayi tɔn gbɛ́ ahwanzɔ́ n’i wutu bo tɔ́n kɛɖɛ, bo wá gɔ́ nú nɔví sunnu tɔn Dennis e nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe ɖé ɖò Hemsworth é. Tɔ́ yetɔn kplɔ́n nǔ ye dó Jehovah wu sín hwenu e ye kpó ɖò vǔ é, bɔ ye bló baptɛm hwenu e ye ɖò winnyawinnya mɛ é. É sɔ́ lín ɖebǔ ǎ bɔ è sɛ́ Dennis dó Irlande, bɔ é kpò Arthur kɛɖɛ. Lee Arthur dɔnkpɛvu gbexosin-alijitɔ́ azɔ̌syɛnsyɛnwatɔ́ enɛ nɔ zán gbɛ̀ gbɔn é jiwǔ nú mɛjitɔ́ ce lɛ, bɔ ye byɔ ɛ ɖɔ é ni wá nɔ kpɔ́ xá emi. Enyi un wá ba mɛ ce lɛ kpɔ́n ɔ, Arthur kpo nyì kpo ɖɔ ɖɔ è ɖu nǔ kpé ɔ, mǐ na nɔ klɔ́ gannu lɛ. Mǐ wá jɛ nǔ wlan sɛ́dó mǐɖée jí. Ðò 1948 ɔ, è ɖɔ ɖɔ Arthur na lɛ́ sɛ̀n gan nú sun atɔn ɖevo. Mǐ wlí alɔ ɖò Janvier 1949, bo ɖó linlin ɔ, bo na kpó ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn wà wɛ nú hwenu gègě lee é nyɔ́ bló gbɔn é. Nyɔna Jehovah tɔn kpo tuto ɖagbe e mǐ bló é kpo zɔ́n, bɔ mǐ nɔ zán gbɔjɛ hwenu mǐtɔn dó gbɛ̀ atín sínsɛ́n lɛ bo nɔ mɔ akwɛ kpɛɖé, bo na dó sixu kpó ɖò gbexosin-alijitɔ́ nyí wɛ.

Ðò Hemsworth, ɖò 1949, hwenu e mǐ wlí alɔ b’ɛ ɖó táan klewun ɖé gudo é

Xwè ɖokpo jɛji gudo kpowun ɔ, è byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni yì Gbadahweji Irlande tɔn, mǐ na tó yì Armagh hwɛ̌, bɔ enɛ ɔ gudo ɔ, mǐ na yì Newry; sinsɛn Katolika tɔn wɛ gɔ́ toxo enɛ lɛ bǐ mɛ. Kɔgbidinúmɛ syɛn ɖò xá ɔ mɛ tawun, bɔ mǐ ɖó na cɔ́ mǐɖée ɖesu, bo tuùn hwenu e mǐ na ɖɔ xó nú mɛ lɛ dó é. Nɔví asú kpo asì kpo ɖé sín xwégbe wɛ mǐ nɔ bló kplé lɛ ɖè, bɔ fí ɔ ɖó kilomɛtlu 16 dó fí e mǐ nɔ nɔ é. Mɛ tantɔn mɔ̌ wɛ nɔ wá. Enyi è byɔ mǐ ɖɔ mǐ na dɔ́ ayǐ ɔ, mǐ nɔ dɔ́ kɔ́mɛ, bɔ ayihɔngbe tɔn ɔ mǐ nɔ ɖu nùɖuɖu ɖagbeɖagbe ɖé. Awǎjijɛ ɖaxó ɖé wɛ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ gègě ko ɖò xá enɛ ɔ mɛ dìn.

“MǏ NA WÀ MƆ̌!”

Nɔví ce kpo asì tɔn Lottie kpo ko nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe ɖò Totaligbé Irlande tɔn, bɔ ɖò 1952 ɔ, mǐ mɛ ɛnɛ lɛ bǐ yì kpléɖókpɔ́ agbegbe tɔn ɖé ɖò Belfast. Nɔví sunnu ɖé yí mǐ mɛ bǐ, gɔ́ nú Pryce Hughes ee wá nyí devizɔwatɔ́ alaxɔ tɔn ɖò Grande-Bretagne é dó xwé tɔn gbè kpo xomɛnyínyɔ́ kpo. Zǎnmɛ gbè ɖokpo ɔ, mǐ ɖò xó ɖɔ dó akpomɛwema La voie de Dieu est une voie d’amour e è ɖetɔ́n, ɖò taji ɔ, ɖó Irlande nu lɛ wu é jí wɛ. Nɔví Hughes ɖɔ xó dó lee é vɛwǔ bɔ è na ɖɔ xó nú mɛ e nɔ yì Katolika ɖò République d’Irlande lɛ é gbɔn é jí. È ɖè nɔví lɛ tɔ́n sín xwé yetɔn lɛ gbè, bɔ ahwan adakaxotɔ́ e yɛhwenɔ lɛ fɔ́n dó ye jí é huzu kpannukɔn ye. Pryce ɖɔ: “Mǐ ɖó hudo asú kpo asì kpo lɛ, kpodo mɔ̌to lɛ kpan tɔn, bo na bɛ́ nùjlajla bunɔ ɖé, bá má akpomɛwema ɔ gbɔn tò ɔ mɛ.” * Mǐ yawu yí gbè ɖɔ: “Mǐ na  wà mɔ̌!” Enɛ wɛ nyí xó e un ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ tan elɔ tɔn é.

Nyì kpo gbexosin-alijitɔ́ hàtɔ́ ce lɛ kpo ɖò klobóto ɖé mɛ

Fí ɖokpo e gbexosin-alijitɔ́ lɛ sixu nɔ hwebǐnu ɖò Dublin é wɛ nyí xwé Mamáa Rutland tɔn gbè, nɔví nyɔnu gbejinɔtɔ́ hwenu línlín tɔn ɖé wɛ. Ee mǐ nɔte finɛ, bo sà nǔ mǐtɔn ɖé lɛ gudo é ɔ, mǐ mɛ ɛnɛ lɛ byɔ klobóto Bob tɔn mɛ. Mǐ mɔ mɔ̌to zǎn kpò e sɔgbe xá ninɔmɛ ɔ é ɖé, bo byɔ mɛ e sà nú mǐ é ɖɔ é ni kun wá ɖó xwégbe nú mǐ, ɖó mǐ mɛ ɖě nyɔ́ kun ǎ wutu. Arthur nɔ ayijinjɔn ɖò zan jí zǎn ɔ mɛ, bo mɔ éɖée ɖò mɔ̌to ɔ kun wɛ. Ayihɔngbe tɔn zǎnzǎn hwenu e é ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ɖè mɔ̌to ɔ tɔ́n é ɔ, mɛsɛ́dó Mildred Willett (ee wá da John Barr é) gbɔn finɛ. Éyɛ nyɔ́ mɔ̌to kun. Ee mǐ ɖò ali jí bɔ é kplɔ́n kunkun tɔn kpɛɖé mǐ é ɔ, mǐ lɔ nyɔ́ kun.

Mɔ̌to mǐtɔn kpo vagɔ́ɔn e mɛ mǐ nɔ dɔ́ é kpo

Mǐ ɖó hudo fí e mǐ na nɔ é tɔn. Mǐ ɖ’acéjí bo nyì alɔ nú vagɔ́ɔn ɖé mɛ dídɔ́ ɖó gbeklanxamɛtɔ́ lɛ sixu wá dó zo, enɛ wu ɔ, mǐ ba xɔ kaka bo ka mɔ ɖě ǎ. Zǎn enɛ mɛ ɔ, mǐ mɛ ɛnɛ lɛ dɔ́ mɔ̌to ɔ mɛ. Ayihɔngbe tɔn ɔ, nǔ e mǐ wá mɔ é wɛ nyí vagɔ́ɔn kpɛví e è sɔ́ dó bló xɔ na bɔ akánma kpɛví wè ɖ’emɛ bɔ ɖě ɖò ɖě ta nu é. Enɛ wɛ wá nyí xwé mǐtɔn. Nǔkpacamɛ wɛ é nyí ɖɔ glesi ɖěɖee jɔ gbɛtɔ́ lɛ é yí gbè, bɔ mǐ nɔ sɔ́ vagɔ́ɔn ɔ dó ayikúngban yetɔn jí. Mǐ w’azɔ̌ gbɔn fí e ɖò zɔ bo ɖó kilomɛtlu 16 yì jɛ 24 é jí bǐ. Enyi mǐ sɛ̀ tɛn yì fí ɖevo ɔ, mǐ nɔ lɛ́ lɛkɔ wá ba mɛ ɖěɖee ɖò fí e mǐ jɛ agban ɖó é kpɔ́n.

Mǐ gbɔn xwé e ɖò tofɔligbé-zǎnzǎnhweji tò ɔ tɔn lɛ é bǐ gbè, cobɔ mɛ lɛ ka doya nú mǐ kaka ɖé ǎ, bo má akpomɛwema 20 000 jɛji, bo sɔ́ nyikɔ mɛ e ɖó jlǒ lɛ é tɔn jó nú alaxɔ Grande-Bretagne tɔn. Nyɔna ɖaxó ɖé wɛ é nyí ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ kanweko mɔkpan ko ɖò finɛ dìn!

MǏ LƐKƆ WÁ ANGLETERRE, BO WÁ YÌ ÉCOSSE

É wá yá é ɔ, è sɛ́ mǐ dó tofɔligbé Londres tɔn. Aklunɔzán gblamɛ yɔywɛ ɖé gudo ɔ, è ylɔ Arthur sín alaxɔ Grande-Bretagne tɔn mɛ, bo byɔ ɛ ɖɔ é ni wá bɛ́ nukúnkpénuwutɔ́zɔ́ ayihɔngbe tɔn. Ee è kplɔ́n azɔ̌ mǐ nú aklunɔzán gblamɛ ɖokpo gudo é ɔ, mǐ yì lɛdo mǐtɔn mɛ ɖò Écosse. Arthur mɔ hwenu kaka ɖé bo dó sɔnǔ nú xóɖiɖɔ tɔn lɛ ǎ, amɔ̌, gbesisɔmɛ e é ɖè bo na ɖu ɖò wuvɛ̌ lɛ jí ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ é dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun. Mǐ ɖu vivǐ nukúnkpénuwutɔ́zɔ́ mǐtɔn tɔn tawun. Mǐ ko w’azɔ̌ ɖò fí e è ma ɖè nú mɛɖé ǎ é nú xwè ɖé lɛ, dìn ɔ, nyɔna jiwǔ ɖé wɛ é nyí ɖɔ mǐ ɖò nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo gègě tɛntin.

Hwenu e è ylɔ Arthur ɖɔ é na yì Wemaxɔmɛ Galadi tɔn xɔ sun wǒ ɖò 1962 ɔ, mǐ ɖó na wá gbeta taji ɖé kɔn. Mǐ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ é byɔ ɖɔ Arthur ni jó mì dó bo yì có, é sɔgbe ɖɔ é ni yí gbè nú wǔjɔmɛ enɛ. Ðó wegɔ ce ma sɔ́ ɖò akpá ce ǎ wutu ɔ, è lɛkɔ nú mì sɛ́dó Hemsworth, bɔ un nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe ɖò dɔ̌n. Ee Arthur lɛkɔ ɖò xwè ɖokpo gudo é ɔ, è sɛ́ mǐ dó, bɔ mǐ wà nukúnkpénuwutɔ́ agbegbe tɔn sín azɔ̌, bo nɔ gbɔn Écosse, totaligbé Angleterre tɔn kpo Totaligbé Irlande tɔn kpo.

 AZƆ̌ YƆYƆ̌ ÐÉ ÐÒ IRLANDE

Ðò 1964 ɔ, Arthur mɔ azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé bo nyí devizɔwatɔ́ alaxɔ tɔn ɖò Tò Irlande tɔn mɛ. Mǐ ɖu vivǐ tomɛyitɔ́zɔ́ ɔ tɔn tawun, amɔ̌, ɖò bǐbɛ̌mɛ ɔ, ado nɔ hu mì tawun dó huzuhuzu enɛ wu. Nú un kpɔ́n gudo sɛ́dó dìn ɔ, é nɔ sù nukún ce mɛ tawun ɖɔ è jɔwu mì bɔ un ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Betɛli. Un mɔ ɖɔ enyi è yí gbè nú azɔ̌ ɖé bo ma tlɛ tuùn lee è na wà gbɔn tawun é ǎ ɔ, Jehovah na dó nú mɛ hwebǐnu. Ðò Betɛli ɔ, un wà bilóo mɛ sín azɔ̌, bɛ́ wema lɛ dó gbǎ mɛ, ɖa nǔ bo nɔ jla xɔ mɛ ɖó. Nú táan ɖé ɔ, mǐ lɛ́ wà nukúnkpénuwutɔ́ agbegbe tɔn sín azɔ̌, bo kpéwú bo mɔ nɔví e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é. Gɔ́ nú enɛ ɔ, mɔ e mǐ mɔ bɔ Biblu kplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ ɖò nukɔn yì wɛ é zɔ́n bɔ kancica syɛnsyɛn ɖé ɖò mǐ kpo xwédo gbigbɔ tɔn mǐtɔn kpo tɛntin ɖò Irlande. Nyɔna ɖaxó tɛ ɖíe!

HUZUHUZU ÐÉ ÐÒ HWENUXÓ YƐHWEXƆSUÐUTO Ɔ TƆN IRLANDE TƆN MƐ

Kpléɖókpɔ́ akɔjɔkplé tɔn nukɔntɔn e è bló ɖò Irlande é ɔ, Dublin wɛ è bló ɖè ɖò 1965. * Gbeklanxamɛ ɔ syɛn tawun có, kpléɖókpɔ́ ɔ yì ganji. Gbɛtɔ́ 3 948 wɛ wá bɔ mɛ 65 bló baptɛm. Mɛ e yí kpléɖókpɔ́watɔ́ 3 500 e gosin tò ɖevo mɛ lɛ é dó xwégbe lɛ é ɖokpo ɖokpo mɔ wema-sɛ́dó-mɛ kúdónúmɛ tɔn ɖé. Xwétɔ́ lɛ wá kpa kpléɖókpɔ́watɔ́ lɛ ɖó zinzan ɖagbe yetɔn wu. Huzuhuzu ɖé wɛ enɛ nyí nú Irlande nugbǒ.

Arthur ɖò gbè dó nú Nathan Knorr wɛ hwenu e Nathan Knorr wá kpléɖókpɔ́ ɖaxó 1965 tɔn é

Arthur ɖò Tan Biblu Tɔn lɛ Sín Wema Ce ɖetɔ́n wɛ ɖò 1983 dó Gaélique Écosse tɔn mɛ

Ðò 1966 ɔ, totaligbé Irlande tɔn kpo tofɔligbé tɔn kpo bǐ wá kplé bo ɖò alaxɔ Dublin tɔn sín acɛ mɛ; vogbingbɔn ɖaxó ɖé wɛ enɛ nyí ɖò tɔtɛntinto ɔ mɛ ɖó kínklán e tíìn ɖò mɛ lɛ tɛntin ɖó toxóɖiɖɔ kpo sinsɛn kpo wu é wutu. Xomɛ hun mǐ tawun, ɖó mɔ e mǐ mɔ bɔ mɛ gègě gosin Katolika mɛ wá nugbǒ ɔ mɛ, lobo ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ ɖó kpɔ́ xá mɛ é ko nyí Protestant kpɔ́n lɛ é wutu.

AZƆ̌ ÐEVO SÉSÉ

Ðò 2011 ɔ, gbɛzán mǐtɔn huzu bǐ mlɛ́mlɛ́ hwenu e è dɔn alaxɔ Grande-Bretagne tɔn kpo Irlande tɔn kpo ɖó kpɔ́, bo sɛ́ mǐ dó Betɛli Londres tɔn é. È ɖɔ mɔ̌ nú mǐ hwenu e lanmɛ Arthur tɔn jɛ adohu adohu ɖó nú mì jí é. Dotóo lɛ mɔ ɖɔ é ɖò azɔn Parkinson tɔn jɛ wɛ. Ðò 20 Mai 2015 ɔ, asú ce e kpo nyì kpo nɔ kpɔ́ nú xwè 66 é kú.

Ðò xwè gudogudo tɔn e wá yì lɛ é mɛ ɔ, un nɔ nɔ aluwɛ mɛ, nɔ jɛ linkpɔ́nzɔn bo nɔ sè wuvɛ̌. Ð’ayǐ ɔ, Arthur wɛ nyí nǔ bǐ nú mì. Un jɛ dò tɔn tawun. Amɔ̌, enyi è ɖò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ gbɔn wɛ ɔ, é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ sɛkpɔ Jehovah. Enyi un sè lee mɛ lɛ yí wǎn nú Arthur gbɔn é ɔ, é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun. Xɔ́ntɔn lɛ sɛ́ wema dó mì sín Irlande, Grande-Bretagne, bɔ mɛ ɖevo lɛ tlɛ sɛ́dó mì sín États-Unis. Wema enɛ lɛ kpo wusyɛn e nɔví Arthur tɔn Dennis kpo asì tɔn Mavis kpo, gɔ́ nú fofó ce sín vǐ nyɔnu Ruth kpo Judy kpo nɔ dó lanmɛ nú mì é kpo d’alɔ mì tawun bɔ un sixu ɖɔ ǎ.

Wemafɔ Biblu tɔn e dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun é wɛ nyí Ezayíi 30:18. É ɖɔ: ‘Jehovah ɖó jlǒ bo na wà ɖagbe nú mì. É na site bo na kú nǔblawu nú mì, ɖó Jehovah ɔ, Mawu hwɛjijɔnɔ wɛ. Nǔ nyɔ́ nú mɛ e ɖò nukún ɖó è wɛ lɛ bǐ.’ Tuùn e un tuùn ɖɔ Jehovah ɖó suúlu bo ɖò te, bo na vɔ́ nǔ lɛ jlaɖó, bo na lɛ́ zɔ́n azɔ̌ akpàkpà sɔ́ mɛ tɔn lɛ mǐ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ é dó gbɔ nú mì tawun.

Enyi un kpɔ́n gbɛzán mǐtɔn sɛ́dó ɔ, un nɔ mɔ lee Jehovah nɔ gudo nú azɔ̌ ɔ ɖò Irlande, bo kɔn nyɔna d’eji gbɔn é. Un nɔ kpɔ́n alɔ kpɛ e un ɖó ɖò nukɔnyiyi gbigbɔ tɔn enɛ mɛ é dó mɔ wǔjɔmɛ ɖaxó ɖé. É ɖò wɛn ɖɔ nǔ e Jehovah byɔ mǐ é wiwa hwebǐnu nɔ hɛn nyɔna lɛ wá.

^ akpá. 12 Kpɔ́n Annuaire des Témoins de Jéhovah 1988 mɛ, wexwɛ 101-102.

^ akpá. 22 Kpɔ́n Annuaire 1988 mɛ, wexwɛ 109-112.