Skip to content

Skip to secondary menu

Yì xosɛxweta ɔ jí

Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn Lɛ

Fɔngbe

Atɔxwɛ: Nùkplɔnkplɔn Tɔn  |  Janvier 2017

Nǔ E Wu Jlɛjininɔ Kpó Ðò Taji É

Nǔ E Wu Jlɛjininɔ Kpó Ðò Taji É

“Nǔwaɖójlɛ̌jí ɔ, nùnywɛtɔ́ lɛ sí wɛ è nɔ mɔ ɖè.”NÙX. 11:2.

HAN LƐ: 38, 69

1, 2. Etɛwu Mawu ka wá gbɛ́ nya e ko nɔ jlɛ̌ jí kpɔ́n é ɖé? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)

HWENU e Axɔsu Sawulu jɛ axɔsu ɖu jí é ɔ, é nyí mɛɖé bo nɔ nɔ jlɛ̌ jí bɔ mɛ bǐ nɔ sí i. (1 Sam. 9:1, 2, 21; 10:20-24) Amɔ̌, táan kpɛɖé gudo ɔ, é wà goyiyi sín nùɖé lɛ. Ee gbeyiɖɔ Mawu tɔn Samuwɛli ma yawu wá Gilugalu ǎ é ɔ, Sawulu jɛ akpɔ̀ mɔ jí. Filisitɛ́ɛn lɛ ɖò nǔ sɔ́ wɛ bo na fun ahwan, bɔ Izlayɛli-ví lɛ ɖò hinhɔn jó Sawulu dó wɛ. É na ko lin ɖɔ, ‘Un ɖó na wà nùɖé dìn tlolo.’ Enɛ wu ɔ, é xwlé vɔsanú ɖé Mawu, é ka ɖó acɛ tɔn ǎ. Nǔ enɛ hun xomɛ nú Jehovah ǎ.1 Sam. 13:5-9.

2 Hwenu e Samuwɛli wá Gilugalu é ɔ, é gbɛ́ nǔ nú Sawulu. Sawulu yí gbè nú nǔgbɛnúmɛ ɔ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ba hwɛjijɔ lɛ, bo tɛnkpɔn bá sɔ́ kplá kɔ nú mɛ ɖevo, lobo hu tɛ́ nú nǔ nyanya e é wà é. (1 Sam. 13:10-14) Enɛ zɔ́n bɔ nǔ nyanya ɖé lɛ jɛ ɖebɔdoɖewu, bɔ gudo mɛ ɔ, Sawulu hɛn axɔsuzinkpo tɔn bú, bɔ nylahú bǐ ɔ, nǔ tɔn sɔ́ nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ ǎ. (1 Sam. 15:22, 23) Gbɛzinzan Sawulu tɔn nyɔ́ ɖò bǐbɛ̌mɛ có, lee é wá fó gbɔn é nyla tawun.1 Sam. 31:1-6.

3. (a) Etɛ mɛ gègě ka nɔ lin dó jlɛjininɔ wu? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ sín xósin è ka ɖó na ba dò na?

 3 Ðò agbahwlɛnhwlɛn sín gbɛ̀ égbé tɔn mɛ ɔ, mɛ gègě nɔ mɔ ɖɔ emi ɖó na ɖè emiɖée xlɛ́ bo na dó sixu yì nukɔn. Mɔ̌ wiwa nɔ zɔ́n bɔ ye sɔ́ nɔ nɔ jlɛ̌ jí ɖebǔ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, fímuɖetɔ́ntɔ́ nukúnɖeji e wá huzu toxóɖɔtɔ́ é ɖé ɖɔ gbè ɖokpo ɖɔ: “Jlɛjininɔ sín xó ɖě kàn nyɛ ǎ, un ɖi ɖɔ é kún ka na kàn mì kpɔ́n ó.” Amɔ̌, etɛwu jlɛjininɔ ka kpó ɖò taji? Etɛ ka nyí jlɛjininɔ? Etɛ é ma ka nyí ǎ? Nɛ̌ mǐ ka sixu kpó ɖò jlɛ̌ jí, enyi ninɔmɛ lɛ vɛwǔ alǒ mɛ ɖevo lɛ ɖò kɔ gbidi nú mǐ wɛ ɔ gbɔn? Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na mɔ xósin nùkanbyɔ wè nukɔntɔn lɛ tɔn. Xota e bɔ d’ewu é na na sìnkɔn nú nùkanbyɔ atɔngɔ ɔ.

ETƐWU JLƐJININƆ KA ÐÒ TAJI?

4. Etɛ a ka sixu ylɔ ɖɔ goyiyi sín nǔ?

4 Biblu ɖè vogbingbɔn e ɖò jlɛjininɔ kpo goyiyi kpo tɛntin é xlɛ́. (Xà Nùnywɛxó 11:2.) Davidi wà nùnywɛnú bo byɔ Jehovah ɖɔ é ni “hɛn [emi] ɖò goyiyi sí.” (Ðɛh. 19:14) Etɛ ka nyí “goyiyi”? Nú è na tinmɛ ɔ, enyi mɛɖé ma yì agbɔ̌n jí ǎ alǒ syɛn ta bo wà nǔ e sín acɛ è ma na ɛ ǎ é ɖé hǔn, goyiyi sín nǔ wɛ è wà nɛ. Ðó hwɛhuhu sín gǔ e mǐ ɖu é wutu ɔ, mǐ bǐ wɛ nɔ wà goyiyi sín nǔ hweɖelɛnu. Amɔ̌, lee kpɔ́ndéwú Axɔsu Sawulu tɔn xlɛ́ gbɔn é ɔ, enyi mǐ nɔ ba na jɛ nukɔn ɖò nǔ bǐ mɛ ɔ, é lín oo, é yá oo, mǐ kpo Mawu kpo na gblé jɛn wɛ. Ðɛhan 119:21 ɖɔ dó Jehovah wu ɖɔ: “A nɔ gblɔ́n adǎn [alǒ ‘gbɛ́ nǔ,’ nwt] nú gbɛtɔ́ goyitɔ́.” Etɛwu é ka nyí mɔ̌?

5. Etɛwu goyiyi ka nyla tawun?

5 Nǔwiwa goyiyi tɔn lɛ nyla hú nǔ e è ma tuùn ǎ bo wà nyì dò lɛ é. Nukɔntɔn ɔ, hwenu e mǐ wà nǔ kpo goyiyi kpo é ɔ, mǐ kpa susu nú Jehovah ɖɔ é wɛ nyí Nǔbǐwukpétɔ́ mǐtɔn ǎ nɛ. Wegɔ ɔ, enyi mǐ wà nǔ zɛ acɛ e mǐ ɖó é wu ɔ, mǐ na ɖibla dɔn tagba wá mǐ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo tɛntin. (Nùx. 13:10) Bɔ atɔngɔ ɔ, enyi é wá jɛ wɛn ɖɔ mǐ wà nǔ kpo goyiyi kpo ɔ, mǐ sixu ɖu winnya. (Luk. 14:8, 9) Nǔwiwa kpo goyiyi kpo nɔ kplá mɛ yì fí ɖagbe ɖé ǎ. Ði lee Mawuxówema ɔ xlɛ́ gbɔn é ɔ, jlɛjininɔ wɛ nyí nǔ e sɔgbe bɔ è na wà hwebǐnu é.

ETƐ LƐ JLƐJININƆ KA NƆ BYƆ?

6, 7. Etɛ ka nɔ nyí mɛɖesɔhwe? Nɛ̌ é ka cá kàn xá jlɛjininɔ gbɔn?

6 Jlɛjininɔ nyí jijɔ ɖé bo cá kàn xá mɛɖesɔhwe tawun. Ðò Biblu mɛ ɔ, mɛɖée sísɔ́ hwe wɛ nyí ɖɔ è ni ma nɔ yigo alǒ nɔ mɔ mɛɖée ó. (Fili. 2:3) Ðò kpaà mɛ ɔ, mɛ e nɔ sɔ́ éɖée hwe é ɖé nɔ lɛ́vɔ nɔ jlɛ̌ jí, nɔ kpéwú bo nɔ ɖó linlin e sɔgbe é dó nǔwukpikpé tɔn lɛ kpo nǔ e é wà lɛ é kpo wu, bo nɔ yí gbè nú nùwanyido tɔn lɛ, lobo nɔ yí gbè nú wěɖexámɛ lɛ kpo wlɛnwín yɔyɔ̌ lɛ kpo. Mɛɖesɔhwe nɔ hun xomɛ nú Jehovah tawun.

7 Ðò Biblu mɛ ɔ, jlɛjininɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni mɔ dò nú nǔwukpikpé mǐɖesunɔ tɔn lɛ bo tuùn dogbó mǐtɔn lɛ. Ðò Glɛkigbe dòdó ɔ mɛ ɔ, é cí ɖɔ lee nùtuùntuùn enɛ ɖó na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é jí wɛ è tɛɖɛ̌.

8. Linlin alǒ zinzan tɛ lɛ ka sixu gb’akpá nú mɛ ɖɔ è kún ɖò jlɛ̌ jí ó?

8 Hwetɛnu mǐ ka sixu jɛ nǔ lin jí alǒ nǔ wà jí kpo jlɛjimanɔ kpo? Akpágbánúmɛ sín wuntun ɖé lɛ ɖíe. Mǐ sixu jɛ mǐɖesunɔ alǒ wǔjɔmɛ mǐtɔn lɛ ylɔ ɖɔ nùjɔnǔ jí zɛ xwé wu. (Hlɔ. 12:16) Mǐ sixu jɛ ayi mɛ lɛ tɔn dɔn wá mǐɖesunɔ jí jí ɖò ali e ma sɔgbe ǎ lɛ é nu. (1 Tim. 2:9, 10) Alǒ mǐ sixu jɛ wusyɛn dó lanmɛ nú nùwalɔ ɖé lɛ jí, ɖó tɛn e mɛ mǐ ɖè é, mǐ yì hǎ mɛ, alǒ linlin mǐɖesu tɔn lɛ kpowun wutu. (1 Kɔ.  4:6) Hwɛhwɛ ɔ, hwenu e mǐ wà nǔ gbɔn mɔ̌ é ɔ, mǐ tlɛ sixu nɔ ma ɖ’ayi wu ɖɔ mǐ ko jó jlɛjininɔ dó bo ko ɖò gò yí wɛ.

9. Etɛ ka sísɛ́ mɛɖé lɛ bɔ ye huzu goyitɔ́? Nǎ kpɔ́ndéwú Biblu tɔn ɖé.

9 Mǐ mɛ bǐ wɛ sixu gɔn jlɛ̌ jí nɔ hwenu e mǐ jó jlǒ agbaza tɔn lɛ dó bɔ ye ɖu ɖò mǐ jí é. Cejɛnnabi, nukúnkɛ́n, kpo xomɛsin syɛnsyɛn kpo ko sísɛ́ mɛ gègě bɔ ye wà nǔ kpo goyiyi kpo. Mɛ e xó Biblu ɖɔ é ɖé lɛ, ɖi Abusalɔmu, Oziyasi, kpo Nabukodonɔzɔ́ɔ kpo, jó yeɖée dó nú azɔ̌ agbaza tɔn mɔhun lɛ, bɔ Jehovah li fɛn nú ye ɖó goyiyi yetɔn wu.2 Sam. 15:1-6; 18:9-17; 2 Tan 26:16-21; Dan. 5:18-21.

10. Etɛwu mǐ ka ɖó na nyì alɔ nú hwɛ ɖiɖɔ dó mɛ ɖevo lɛ? Nǎ kpɔ́ndéwú Biblu tɔn ɖé.

10 Amɔ̌, hwɛjijɔ e sixu zɔ́n bɔ mɛɖé gɔn jlɛ̌ jí nɔ é ɖevo lɛ tíìn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lin tamɛ dó tan Biblu tɔn e ɖò Bǐbɛ̌mɛ 20:2-7 kpo Matie 26:31-35 kpo mɛ lɛ é jí. Jlǒ hwɛhuhu tɔn lɛ wɛ ka sísɛ́ Abimɛlɛki kpo Piyɛ́ɛ kpo bɔ ye wà nǔ e cí goyiyi sín nǔ ɖɔhun lɛ é à? Abǐ ye mɔ dò nú nǔ lɛ bǐ ǎ alǒ nɔ acéjí ǎ wutu wɛ à? Ðó mǐ sixu tuùn nǔ e ɖò ayi mɛ ɖevo lɛ tɔn mɛ é ǎ wutu ɔ, nùnywɛ kpo wanyiyi kpo sín nǔ wɛ é na nyí ɖɔ mǐ ni nyì alɔ nú gbeta lɛ kɔn wiwa dó nǔ e sísɛ́ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye wà nùɖé é wu.Jaki 4:12.

GBEYIYI NÚ TƐN E MƐ MǏ ÐÈ É

11. Kancica tɛ ka ɖò jlɛjininɔ kpo gbeyiyi nú tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Jehovah tɔn mɛ é kpo tɛntin?

11 Nú è na ɖɔ nugbǒ ɔ, gbeyiyi nú tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Jehovah tɔn mɛ é jí wɛ jlɛjininɔ nɔ bɛ́sín. Ðó Jehovah nyí Mawu ɖé bo nɔ nɔ tuto jí wutu ɔ, é sɔ́ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó tɛn ɖé mɛ alǒ fí ɖé ɖò xwédo tɔn mɛ. Mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ɖó azɔ̌ tɔn ɖò agun ɔ mɛ, amɔ̌, mǐ bǐ sín hudo wɛ è ɖó. Jehovah gbɔn fɛ́nú tɔn gblamɛ bo na nùnina, alǒ nǔwukpikpé ɖé lɛ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo. Mǐ sixu zán ye dó kpa susu n’i lobo dó wà ɖagbe nú mɛ ɖevo lɛ. (Hlɔ. 12:4-8) Jehovah ɖè nǔjikpɔntɔ́ sín azɔ̌ nú mǐ, b’ɛ xlɛ́ ɖɔ é wlí yɛ̌yi nú mǐ, é ɖeji dó mǐ wu, bo ka lɛ́ byɔ nǔ ɖò mǐ sí.1 Piyɛ́ɛ 4:10.

Enyi è ɖè azɔ̌ ɖevo nú mǐ ɔ, etɛ kpɔ́ndéwú Jezu tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ? (Kpɔ́n akpáxwé 12 jɛ 14)

12, 13. Enyi tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é nɔ ɖyɔ sín hweɖenu jɛ hweɖenu ɔ, etɛwu é ma ka ɖó na kpaca mǐ ǎ?

12 É ɖò mɔ̌ có, tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é nyí tɛgbɛnú ǎ. É sixu wá ɖyɔ. Lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn jí. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, éɖokponɔ wɛ ɖò kpɔ́ xá Jehovah. (Nùx. 8:22) Enɛ gudo ɔ, é d’alɔ bɔ è dá nùɖíɖó gbigbɔ tɔn lɛ, wɛkɛ ɔ, bɔ gbɛtɔ́ lɛ wá sú ta na. (Kolo. 1:16) Amɔ̌ nukɔnmɛ ɔ, Jezu wà azɔ̌ ɖevo ɖò ayikúngban jí; jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, é nyí vǐ yɛyɛ̌ e ma kpé nǔ wu ǎ é ɖé cobo wá nyí mɛxo. (Fili. 2:7) Ðò vɔsisa sín kú Jezu tɔn gudo ɔ, é lɛkɔ yì jixwé bo nyí nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖé bo wá huzu Axɔsu nú Axɔsuɖuto Mawu tɔn ɖò 1914. (Ebl. 2:9) Azɔn gudo tɔn e azɔ̌ tɔn na ɖyɔ é ka nɛ ǎ. Ðò Axɔsuɖuɖu Xwè Afatɔ́n Tɔn Jezu tɔn gudo ɔ, é na sɔ́ Axɔsuɖuto tɔn jó nú Jehovah bonu “Mawu na nyí nǔ bǐ nú mɛ bǐ.”1 Kɔ. 15:28.

13 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mǐ sixu ɖó nukún ɖɔ azɔ̌ e è ɖè nú mǐ lɛ é na ɖyɔ sín hweɖenu jɛ hweɖenu, bɔ hwɛhwɛ ɔ, ɖó gbeta e kɔn mǐ wá lɛ é wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a nyí tlɛnnɔ ɖ’ayǐ bo wá wlí alɔ wɛ à? A jɛ vǐ jì jí wɛ à? Ðò hwenu e a sù é ɔ, a hɛn gbɛzán towe bɔkun bo dó ta sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn ɔ mɛ wɛ à? Gbeta enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo kɔn wiwa ɖó wǔjɔmɛ tɔn lɛ kpo azɔ̌ tɔn lɛ kpo. Ninɔmɛ mǐtɔn e nɔ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ lɛ é sixu gbló ada nú fí e mǐ na w’azɔ̌ ɖó é alǒ ɖekpo. Mɛ winnyawinnya wɛ nú we à alǒ a ko nyí mɛxo? Lanmɛ towe ɖò ganji wɛ à alǒ é nɔ yawu w’aɖawun kpɛɖé? Jehovah  nɔ gbéjé lee è sixu zán mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ b’ɛ na nyɔ́ hugǎn é kpɔ́n hwebǐnu. Nǔ e ɖò jlɛ̌ jí é jɛn é nɔ byɔ ɖò mǐ sí, bɔ nǔ ɖebǔ e mǐ wà é nɔ sù nukún tɔn mɛ tawun.Ebl. 6:10.

14. Nɛ̌ jlɛjininɔ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ awǎjijɛ ɖò ninɔmɛ ɖebǔ e mɛ mǐ na ɖè é gbɔn?

14 Jezu mɔ awǎjijɛ ɖò azɔ̌ e è ɖè n’i lɛ é bǐ mɛ, bɔ mǐ lɔ hɛn ɔ, mǐ na mɔ awǎjijɛ ɖò mǐ lɔmɔ̌ tɔn lɛ mɛ. (Nùx. 8:30, 31) Mɛ e ɖò jlɛ̌ jí é nɔ lin ɖɔ azɔ̌ e è ɖè nú emi ɖò agun ɔ mɛ lɛ é sú ali dó emi ǎ. Ado nɔ hu i dó wǔjɔmɛ ɖevo lɛ mimɔ ɖò sɔgudo alǒ dó nukɔnyiyi mɛ ɖevo lɛ tɔn wu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é nɔ zán hlɔnhlɔn tɔn bǐ dó mɔ nǔ e wu azɔ̌ e wà wɛ é ɖè dìn é ɖò taji é, lobo nɔ mɔ awǎjijɛ ɖ’emɛ, ɖó é nɔ mɔ ɖɔ Jehovah gɔ́n wɛ é gosin. Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, é nɔ ɖó sísí nú azɔ̌ e Jehovah ɖè nú mɛ ɖevo lɛ é alǒ tɛn e mɛ è sɔ́ ye ɖó é tawun. Jlɛjininɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ ɖó sísí e mɛ ɖevo lɛ jɛxa é nú ye bo nɔ nɔ gudo nú ye lee é jɛ gbɔn é.Hlɔ. 12:10.

NǓ E JLƐJININƆ MA NYÍ Ǎ É

15. Etɛ jlɛjininɔ Jedenyɔ́ɔ tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?

15 Kpɔ́ndéwú Jedenyɔ́ɔ tɔn ɖè nǔ e jlɛjininɔ nyí é xlɛ́ ganji tɔn. Hwenu e wɛnsagun Jehovah tɔn wá gɔ̌n tɔn azɔn nukɔntɔn é ɔ, é yí gbè ɖɔ emi kún nyí mɛ nukúnɖeji ɖé ó, emi kún ka lɛ́ ɖó nǔwukpikpé e jɛxa lɛ é ó. (Hwɛ. 6:15) Ee Jedenyɔ́ɔ yí gbè nú azɔ̌ e Jehovah zɔ́n ɛ é gudo é ɔ, é tɛnkpɔn bo mɔ nukúnnú jɛ nǔ e è byɔ ɖò así tɔn lɛ é mɛ, lobo ba alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn. (Hwɛ. 6:36-40) Jedenyɔ́ɔ ɖi xɛsi ǎ bo lɛ́ gbó adɔ. É ɖò mɔ̌ có,  é ɖó ayi te bo wà nǔ kpo nùnywɛ kpo. (Hwɛ. 6:11, 27) É gbɔn azɔ̌ e è sɔ́ n’i é sín yɛkan mɛ bo ba na nyí mɛ nukúnɖeji ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, hwenu e é kpéwú é ɔ, é lɛkɔ yì azɔ̌ tɔn xóxó ɔ kɔn kpo xomɛhunhun kpo.Hwɛ. 8:22, 23, 29.

16, 17. Enyi mɛ e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé ɖò tamɛ lin dó nukɔnyiyi ɖò gbigbɔ lixo jí wɛ ɔ, etɛ lɛ é ka nɔ hɛn dó ayi mɛ.

16 Jlɛjininɔ sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ kún ɖó na ba wǔjɔmɛ sinsɛnzɔ́ tɔn ɖevo lɛ alǒ yí gbè nú ye ó ǎ. Mawuxówema ɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ mɛ bǐ ɖɔ mǐ ni ɖò nukɔn yì wɛ. (1 Tim. 4:13-15) Enɛ ɔ ka nɔ byɔ hwebǐnu ɖɔ è ni ɖyɔ azɔ̌ mǐtɔn wɛ à? É byɔ mɔ̌ dandan ǎ. Kpo alɔdo Jehovah tɔn kpo ɔ, mǐ sixu yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo ɖò sinsɛnzɔ́ ɖebǔ e wà wɛ mǐ ɖè dìn é mɛ. Mǐ sixu kpó ɖò nǔwukpikpé e Mawu na mǐ lɛ é hɛn kpɔ́n te d’eji wɛ, bo na kpó ɖò azɔ̌ ɖagbe lɛ wà d’eji wɛ.

17 Cobonu mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é ɖé na yí gbè nú azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé ɔ, é nɔ gbéjé nǔ e azɔ̌ ɔ na byɔ ɖò así tɔn lɛ é kpɔ́n hwɛ̌. Enɛ gudo ɔ, é nɔ kpɔ́n ɖɔ ninɔmɛ emitɔn ka sixu lɔn nǔ nú emi à jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é ka na kpéwú bo kpé nukún dó azɔ̌ ɖevo lɛ wu, lobo ka na dovɛ̌ nú nǔ taji ɖevo lɛ ǎ à? É ka sixu sɔ́ azɔ̌ e wà wɛ é ɖè dìn lɛ é ɖé lɛ nú mɛ ɖevo lɛ, bo na mɔ tɛn dó kpé nukún dó yɔyɔ̌ ɔ wu à? Enyi xósin nùkanbyɔ enɛ lɛ ɖokpo tɔn abǐ wè lɛ bǐ tɔn nyí eǒ hǔn, vlafo è sixu mɔ mɛ ɖevo e na kpé nukún dó azɔ̌ yɔyɔ̌ ɔ wu hugǎn é. Ðɛxixo bo gbéjé ninɔmɛ mǐtɔn kpɔ́n na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú nǔwukpikpé mǐtɔn lɛ kpo dogbó mǐtɔn lɛ kpo wu zizɛ. Jlɛjininɔ sixu sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na ɖɔ xeǒ.

18. (a) Etɛ jlɛjininɔ ka na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na wà hwenu e è ɖè azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé nú mǐ bɔ mǐ yí gbè na é? (b) Nɛ̌ Hlɔmanu lɛ 12:3 ka sɔgbe xá mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é ɖé gbɔn?

18 Enyi è ɖè azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé nú mǐ bonu mǐ yí gbè na ɔ, kpɔ́ndéwú Jedenyɔ́ɔ tɔn flín mǐ ɖɔ é kún sixu kpa mǐ alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn kpo nyɔna tɔn kpo mɛvo ó. È na ɖɔ lɔ ɔ, è byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni “nɔ zán gbɛ̀ ɖò mɛɖesɔhwe [alǒ ‘jlɛjininɔ,’ nwt] mɛ ɖò Mawu [mǐtɔn] nukɔn.” (Micée 6:8) Enɛ wu ɔ, hweɖebǔnu e è ɖè azɔ̌ yɔyɔ̌ lɛ nú mǐ bɔ mǐ yí gbè nú ye é ɔ, mǐ ɖó na xoɖɛ bo lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ ɖebǔ e Jehovah ɖɔ nú mǐ gbɔn Xó tɔn kpo tutoblonunu tɔn kpo gblamɛ é jí. Mǐ ɖó na kplɔ́n bo na nɔ huzu sɔgbe xá alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ. Mi nú mǐ ni nɔ flín ɖɔ mɛɖesɔhwe Jehovah tɔn wɛ nɔ ‘sɔ́ mǐ d’aga,’ é nyí nǔwukpikpé mǐɖesunɔ tɔn lɛ ǎ. (Ðɛh. 18:35, nwt) Enɛ wu ɔ, gbɛzinzan ɖò jlɛjininɔ mɛ ɖò Mawu nukɔn na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ mɔ mǐɖée alǒ ɖè mǐɖée kpò zɛ xwé wu ǎ.—Xà Hlɔmanu 12:3.

19. Hwɛjijɔ tɛ lɛ wutu mǐ ka ɖó na tɛnkpɔn bo nɔ nɔ jlɛ̌ jí?

19 Mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é nɔ kpa susu e jɛxa Jehovah é n’i, ɖó é wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn kpo Nǔbǐwukpétɔ́ Wɛkɛ ɔ tɔn kpo. (Nǔɖe. 4:11) Jlɛjininɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ tɛn e mɛ è sɔ́ mǐ ɖó ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é nɔ jɛmɛ nú mǐ bɔ mǐ nɔ ɖè sínsɛ́n tɔ́n. Jlɛjininɔ nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ wà winnyanú ǎ, bo nɔ lɛ́ jɛhun dó bǔninɔ jí ɖò togun Jehovah tɔn mɛ. Jlɛjininɔ nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ mɔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ hugǎn mǐ, bɔ é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ bɔ mǐ nɔ ɖó ayi te, lobɔ mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ nɔ nyì alɔ nú nùwanyido syɛnsyɛn lɛ. Hwɛjijɔ enɛ lɛ wutu wɛ jlɛjininɔ kpó ɖò taji nú togun Mawu tɔn bǐ, bɔ mɛ ɖěɖee ka nɔ tɛnkpɔn bo nɔ ɖó jijɔ enɛ é nɔ xɔ akwɛ ɖò Jehovah nukúnmɛ. Amɔ̌, enyi è ɖò kɔ gbidi nú mǐ wɛ ɔ ka ló? Xota e bɔ d’ewu é na xlɛ́ lee mǐ sixu kpó ɖò jlɛ̌ jí ɖò ninɔmɛ e vɛwǔ lɛ é mɛ gbɔn é.