Skip to content

Skip to secondary menu

Yì xosɛxweta ɔ jí

Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn Lɛ

Fɔngbe

Atɔxwɛ: Nùkplɔnkplɔn Tɔn  |  Août 2017

 DƆKUN E ÐÒ NǓ XÓXÓ SƐXWETƐN MǏTƆN LƐ É

“Hwetɛnu Mǐ ka Na Lɛ́ Bló Kpléɖókpɔ́ Ðevo?”

“Hwetɛnu Mǐ ka Na Lɛ́ Bló Kpléɖókpɔ́ Ðevo?”

ÐÒ ÐIBLA yì vivɔnu Novembre 1932 tɔn wɛ, ɖò Mexico. Zogbɛ́n nukún atɔnnɔ lɛ bɛ́ azɔ̌ ɖò tò enɛ e mɛ gbɛtɔ́ livi ɖokpo jɛji ɖè bo nɔ ján tawun é mɛ é ɔ, aklunɔzán gblamɛ ɖokpo ɖó wɛ jɛn é ɖè. Amɔ̌, dìn ɔ, nǔ ɖevo wɛ ɖò akpàkpà sɔ́ mɛ lɛ wɛ. Xójlazɔ́watɔ́ lɛ wá aklunɔzán gblamɛ sín nǔwiwa enɛ domɛ. Fɔtóoyínú yetɔn lɛ ɖò alɔ jí, bɔ ye ɖò te kpɔ́n wìwá jonɔ bunɔ ɖé tɔn wɛ ɖò pípaan gáa ɔ; Joseph F. Rutherford e nyí zinkponɔ nú Watch Tower Society hwe ɔ nu é wɛ nyí jonɔ ɔ. Kúnnuɖetɔ́ ayǐ ɔ jí tɔn e wá kpléɖókpɔ́ ɖaxó azǎn atɔn tɔn yetɔn lɛ é lɔ ɖò te bo na dó doo nú Nɔví Rutherford kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo.

L’Âge d’Or ɖɔ: “Nǔxokpɔ́n ɖ’emɛ ǎ, kpléɖókpɔ́ ɖaxó enɛ na byɔ hwenuxó mɛ bo na nyí nǔwiwa nukúnɖeji tawun ɖé ɖò nukɔnyiyi Nugbǒ ɔ tɔn mɛ ɖò tò Mexique tɔn mɛ.” Amɔ̌, etɛ ka zɔ́n bɔ kpléɖókpɔ́ ɖaxó enɛ e gbɛtɔ́ na yì 150 kpowun jɛn wá é ka nyí nǔ nukúnɖeji sɔmɔ̌?

Jɛ nukɔn nú nǔwiwa enɛ ɔ, nukɔnyiyi kpɛɖé jɛn Axɔsuɖuto ɔ ɖó ɖò Mexique. Sín 1919 ɔ, è nɔ bló kpléɖókpɔ́ kpɛví kpɛví lɛ ɖò finɛ, amɔ̌, agun lɛ fɔ́n bo ɖò ɖiɖekpo wɛ ɖò xwè e bɔ d’ewu lɛ é mɛ. È mɔ ɖɔ Alaxɔ e è hun ɖó Mexico ɖò 1929 é na zɔ́n bɔ nǔ lɛ na yì nukɔn. Amɔ̌, afɔklɛ́nnú ɖé lɛ wá tíìn. Hwenu e è na alixlɛ́mɛ ɖɔ è ni ma sɔ́ nɔ cáká ajɔ̌wiwa kpo wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ kpo ɖó kpɔ́ ɖě ó é ɔ, xomɛ sìn gbexosin-alijitɔ́ ɖokpo, bɔ é jó agun ɔ dó, bo ɖó gbɛ̌ta Biblu kpinkplɔn tɔn éɖesunɔ tɔn ayǐ. Ðò táan ɔ mɛ ɔ, nukúnkpénuwutɔ́ Alaxɔ ɔ tɔn dó ta nùwalɔ e ma sɔgbe xá Biblu ǎ é mɛ, bɔ è ɖó na ɖyɔ ɛ. Kúnnuɖetɔ́ gbejinɔtɔ́ e ɖò Mexique lɛ é ɖó hudo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ gbigbɔ tɔn tɔn.

Ðò mɛbakpɔ́n Nɔví Rutherford tɔn hwenu ɔ, é dó wusyɛn lanmɛ nú gbejinɔtɔ́ lɛ, bo xwlé xóɖiɖɔ wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn wè kpo xóɖiɖɔ hladio jí tɔn e wu agbɔ̌n ɖè é wè kpo ye. Azɔn nukɔntɔn ɔ nɛ bɔ hladioxwé Mexique tɔn lɛ vúnvún wɛnɖagbe ɔ kpé tò ɔ mɛ. Kpléɖókpɔ́ ɔ gudo ɔ, è sɔ́ nukúnkpénuwutɔ́ Alaxɔ tɔn ɖevo bonu é na bló tuto nú azɔ̌ ɔ, bɔ hlɔnhlɔn ɖevo lɛ́ wá nú Kúnnuɖetɔ́ kanɖodonǔwutɔ́ lɛ bɔ ye yì nukɔn lobɔ Jehovah dó nú ye.

Kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé ɖò Mexico, 1941

É nyí kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖokpo kpowun wɛ è bló ɖò xwè e bɔ d’ewu é mɛ ɖò tò ɔ mɛ ǎ, loɔ, wè wɛ è bló; è bló ɖokpo ɖò batóoglintɛn Veracruz tɔn, bo bló wegɔ ɔ ɖò Mexico. Azɔ̌syɛnsyɛnwiwa ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ jɛ lè ɖagbe lɛ hɛn wá jí. Ðò 1931 ɔ, wɛnjlatɔ́ 82 wɛ ɖò finɛ. Xwè wǒ gudo ɔ, ye sukpɔ́ bo yì mɔhunkɔtɔn donu wǒ! Gbɛtɔ́ 1 000 mɔ̌ wɛ wá Mexico nú Kpléɖókpɔ́ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn 1941 tɔn.

“YE VUNBLA ALI LƐ BǏ”

Ðò 1943 ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ zán wema nùjlajla tɔn gblogblo akpáxwé wenɔ ɖé dó jla Kpléɖókpɔ́ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn “La nation libre” ee è bló ɖò toxo Mexique tɔn 12 mɛ é. * È nɔ kplá wema gblogblo  ɖé dó kɔ, bɔ akpáxwé ɖokpo nɔ ɖò nukɔn bɔ wegɔ ɔ nɔ ɖò gudo; wlɛnwín nùjlajla tɔn ɖé wɛ bɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ ko nɔ zán sín 1936.

Xójlawema 1944 tɔn ɖé sín sɛ́nkpo xlɛ́ zɔnlin nùjlajla tɔn e nɔví lɛ ɖi ɖò Mexico, bo kplá atɛ akpáxwé wenɔ ɖé é

Hwenu e xójlawema La Nación ɖò xó ɖɔ dó nukɔnyiyi e wema nùjlajla tɔn gblogblo akpáxwé wenɔ lɛ ɖó é jí wɛ é ɔ, é ɖɔ: “Ðò [kpléɖókpɔ́ ɔ] sín azǎn nukɔntɔn ɔ jí ɔ, è byɔ [Kúnnuɖetɔ́ lɛ] ɖɔ ye ni ylɔ mɛ gègě. Azǎn wegɔ ɔ gbè ɔ, ye kpé fí ɔ bǐ.” Nukɔnyiyi e nùjlajla enɛ ɖó é nyɔ́ Sinsɛn Katolika tɔn nukúnmɛ ǎ, enɛ wu ɔ, ye bɛ́ nùjlajla ɖé dó huzu kpannukɔn Kúnnuɖetɔ́ lɛ. Gbeklanxamɛ lɛ ɖò finɛ có, nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo kpó ɖò mɛ lɛ ylɔ wɛ ma ɖi xɛsi. La Nación lɛ́ ɖó gbè ɖɔ: ‘Toxo ɔ bǐ mɔ ye. Sunnu enɛ lɛ kpo nyɔnu enɛ lɛ kpo cí atɛ nùjlajla tɔn akpáxwé wenɔ lɛ ɖɔhun nú ye.’ Xota ɔ xlɛ́ fɔtóo nɔví e ɖò Mexico sín ali lɛ jí lɛ é tɔn. Bɔ nùwlanwlan elɔ ɖò fɔtóo ɔ glɔ: “Ye vunbla ali lɛ bǐ.”

“ZAN ÐĚÐEE BƆ BO LƐ́ NA YǑZO HÚ SINMÁA [JÍ DIDƆ́] LƐ É”

Ðò xwè enɛ lɛ mɛ ɔ, gègě Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn ɖó na savɔ̌ ɖaxó lɛ cobo na yì kpléɖókpɔ́ ɖaxó e è nɔ bló ɖò Mexique lɛ é. Kpléɖókpɔ́watɔ́ lɛ gègě nɔ gosin gletoxo e jɛ gblolo bɔ pípaan alǒ ali ɖě ma tlɛ yì mɛ ǎ lɛ é mɛ. Agun ɖokpo wlan ɖɔ: “Ali ɖokpo e sɛkpɔ fí e jɛn nyí fí e è dɔn alokan sín dotín lɛ gbɔn é.” Enɛ wu ɔ, kpléɖókpɔ́watɔ́ lɛ ɖó na kun sɔ́ alǒ ɖi zɔnlin nú azǎn mɔkpan cobo wá pípaan gáa ɖé, bo na wá dó pípaan sín finɛ yì fí e na bló kpléɖókpɔ́ ɔ ɖè wɛ ye ɖè é.

Gègě Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn wɛ nyí wamamɔnɔ, bɔ é nɔ fá cobonu ye nɔ mɔ akwɛ e na sú yiyi ɔ kɛɖɛ sín hǔnkwɛ é ǎ. Enyi ye wá ɔ, gègě yetɔn nɔ nɔ Kúnnuɖetɔ́ ayǐ ɔ jí tɔn lɛ xwé, bɔ yedɛɛ lɛ nɔ yí nɔví lɛ dó xwé yetɔn lɛ gbè kpo wanyiyi kpo. Mɛ ɖevo lɛ nɔ dɔ́ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ mɛ. É wá jɛ ɖokpo bɔ kpléɖókpɔ́watɔ́ 90 nɔ alaxɔ ɔ mɛ, bɔ ɖò finɛ ɔ, è tò wemagbá 20 bɔ mɛ ɖokpo nɔ mlɔ́ jí. Tan e ɖò Annuaire mɛ é tinmɛ ɖɔ jonɔ enɛ lɛ é nǔ ɔ sù nukún yetɔn mɛ lɛ é mɔ gbǎ enɛ lɛ dó mɔ “zan ɖěɖee bɔ bo lɛ́ na yǒzo hú sinmáa [jí didɔ́] lɛ é.”

É ɖò wɛn ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ enɛ lɛ e nǔ nɔ sù nukún yetɔn mɛ é nɔ mɔ ɖɔ é jɛxa ɖɔ è ni savɔ̌ lɛ bǐ xwii, bo yì kpléɖókpɔ́ awǎjijɛ tɔn Klisanwun tɔn enɛ lɛ tɛnmɛ. Égbé ɔ, ee wɛnjlatɔ́ e ɖò Mexique lɛ é fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ, bo ɖibla yì livi ɖokpo é ɔ, nùsumɛnukúnmɛ enɛ ɔ lɔ ɖò jijɛji wɛ. * Gbeɖiɖó ɖé gosin alaxɔ Mexique tɔn mɛ ɖò 1949 bo ɖɔ dó nɔví lɛ wu ɖɔ: “Hwenu vɛwǔ e mɛ ye nɔ gbɔn dín lɛ é vɔ́da nú kàn e ye nɔ ɖó dó nugbǒ ɔ wu é ǎ, ɖó kpléɖókpɔ́ e mǐ nɔ bló lɛ é ɖokpo ɖokpo nyí ɖokpo ɖò nǔ e jí ye nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó hugǎn nú hwenu gègě ɖò kpléɖókpɔ́ lɛ gudo é mɛ, bɔ nǔ e nɔví lɛ nɔ ɖò kinkanbyɔ wɛ magbokɔ é wɛ nyí, Hwetɛnu mǐ ka na lɛ́ bló kpléɖókpɔ́ ɖevo?” Gbeɖiɖó enɛ nyí nugbǒ ɖò égbé lee é nyí gbɔn ɖò hwe ɔ nu é.—From our archives in Central America.

^ akpá. 9 Sɔgbe kpo Annuaire (Glɛnsigbe) 1944 tɔn kpo ɔ, kpléɖókpɔ́ enɛ zɔ́n bɔ mɛ gègě tuùn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ.

^ akpá. 14 Ðò Mexique ɔ, mɛ 2 262 646 wɛ wá Flǐn ɖò 2016.