Raica sara na lewena

Raica na lewenivola

Na Website ni iVakadinadina i Jiova

Digia na Vosa vakaViti

1918—Duanadrau na Yabaki sa Oti

1918—Duanadrau na Yabaki sa Oti

E TEKIVU va qo na Vale ni Vakatawa ni 1 Janueri, 1918: “Na cava ena yaco ena 1918?” Se katakata sara tu ga na iMatai ni iValu Levu e Urope, ia na ka e yaco ena itekitekivu ni yabaki qori e vakaraitaka e dua na veisau vinaka vei ira na Gonevuli ni iVolatabu kei na vuravura taucoko.

BOSEI NA VEISAUTUTAKI

Ena ika8 ni Janueri 1918, e vosa na Peresitedi o Woodrow Wilson ena Matabose Cecere e Merika. E vakatututaka e 14 na ka ena vakavuna na “sautu.” E dua nona ile oya mera veivosaki na matanitu me rawa nira veiyaloni, me vakalailaitaki na iyaragi ni ivalu, me tauyavu tale ga na “matabose ni veimatanitu” me yaga vakatautauvata ina “matanitu lelevu se lalai.” Na “tinikava na ka e vakatututaka” qori ena yavutaki kina na Matabose Makawa kei Vuravura, kei na veidinadinati ni veisaututaki e Versailles me oti kina na iMatai ni iValu Levu.

ERA GUCE NA DAUVEITUSAQATI

E yaco na tikoyavavala ena yabaki yani e liu, * ia era vakanamata na Gonevuli ni iVolatabu ni na vakarau vakilai na vakacegu. Ena laurai qori ena macala ni bose vakayabaki ni Watch Tower Bible and Tract Society.

Ena bose vakayabaki e vakayacori ena ika5 ni Janueri 1918, ratou saga e vica na tagane me ratou liutaka na isoqosoqo. Ratou kilai levu, ia ratou sa vakacegui mai Peceli. E tekivu na bose ni masu o Richard H. Barber, e dua na ivakatawa dauveilakoyaki yalodina. Ni vakamacalataki oti na itukutuku ni cakacaka vakayabaki, sa qai vakayacori na veidigidigi. O Brother Barber e digitaki Joseph Rutherford kei na ono tale na tacida tagane. E dua na loya e to vata kei ratou na dauveitusaqati, e digitaki ratou e vitu tale na tagane wili kina o ratou na vakacegui mai Peceli. E guce na nodratou sasaga ni dua na iwiliwili levu era digitaki Brother Rutherford kei na ono tale na tacida tagane yalodina me ratou dairekita ni isoqosoqo.

Era kaya e levu na tacida ni bose qo e “soqo marautaki duadua.” Ia e lekaleka ga na marau qori.

IVOLA NA FINISHED MYSTERY

Era veisoliyaka tiko na Gonevuli ni iVolatabu na ivola na Finished Mystery me vica na vula. Era taleitaka na yalomalumalumu na ka dina e tiko kina.

E talanoataka o E. F. Crist, e dua na ivakatawa dauveilakoyaki e Kenada, me baleta e dua na veiwatini rau wilika na Finished Mystery, lima ga na macawa rau sa kila na ka dina. E kaya: “Rau sa yalataki rau, rau toso vinaka sara.”

Dua tale na turaga e wasea vei ira nona itokani na ka e wilika ena ivola. E uqeti koya dina. E kaya: “Au taubale tiko ena gaunisala na Third Avenue [qai] dua na ka e lauta na tabaqu. Au nanuma sara ga ni biriki, ia kila na cava! Qo na ivola ‘The Finished Mystery.’ Au kauta i vale qai wilika taucoko. . . . Au sa qai kila ni a viritaka mai tuba e  dua na italatala ena levu ni nona cudru. . . E sega ni dau veiuqeti na nona ivunau o italatala. Ia au vakadeitaka ni ka e cakava ya era mai kila kina e levu na ka dina. . . . Keimami vakacaucautaka na Kalou ena vuku ga ni nona cudru o italatala.”

E sega ni ka vou na ka e cakava na italatala qori. Baleta ena ika12 ni Feperueri 1918, era vakatabuya tale ga na vakailesilesi e Kenada na ivola qo. Era kaya ni tiko kina na itukutuku e bukana na vakaduduile, e saqati tale ga kina na ivalu. Oti e dua na gauna, era vakatabuya tale ga na vakailesilesi e Merika. Era curu e Peceli kei na valenivolavola e Niu Yoka, Pennsylvania, kei Kalifonia, mera vaqara e dua na ka me ratou beitaki kina na liutaka na isoqosoqo. Ena ika14 ni Maji 1918, sa vakatabuya na Tabana ni Lawa e Merika na Finished Mystery. E kaya ni ivola qo e tarova na sasaga vakaivalu, e beci tale ga kina na lawa ni nodra sasaga na yamata (Espionage Act).

VESU!

Ena ika7 ni Me 1918, e taura na Tabana ni Lawa na waradi me ratou vesu o Giovanni DeCecca, George Fisher, Alexander Macmillan, Robert Martin, Frederick Robison, Joseph Rutherford, William Van Amburgh, kei Clayton Woodworth. Eratou beitaki ni ratou “. . . cala bibi qai nakita nodratou vakaduduile, ratou tawayalodina, ratou bese tale ga ni curu ena mataivalu kei na mataivalu e wai ni Merika.” Tekivu nodratou veilewai ena ika3 ni June 1918, ia e macala ni ratou na vesu. Na vuna?

E kaya na vunilawa e Merika ni ratou beca na Espionage Act, ni “iyaragi mana me bokoci kina na itukutuku veivakacalai.” Ena ika16 ni Me 1918, e sega ni vakadonuya na Matabose me veisau na lawa qori ni na taqomaki kina o ira na tabaka na “ka e dina, ena inaki vinaka, e donu tale ga.” E okati ena bose qori na Finished Mystery. Qo na ka e volatukutukutaki ena Matabose Cecere kei Merika me baleta na ivola qo: “E rerevaki na veivakacalai ni ivola ‘The Finished Mystery’ . . . Era na beca kina na sotia na noda ituvatuva qai bukana . . . me kua ni dua e curu ena mataivalu.”

Ena ika20 ni June 1918, ratou duavata na rogoca na veilewai ni ratou cala na walu na tacida tagane. Ena siga tarava, sa tau na lewa nei turaganilewa. E kaya: “E vakarerevaki na nodratou sasaga vakalotu na tagane qo . . . ni vakatauvatani kei na dua na matasotia ni Jamani. . . . Me tau vei ratou na itotogi bibi.” Ni oti e rua na macawa, ratou bala ena valeniveivesu levu e Atlanta, Georgia me 10 ina 20 na yabaki.

TOSO TIKO GA NA VUNAU

Ena gauna kece qori, era vakacacani na Gonevuli ni iVolatabu. Ni ratou vaqaqa na Tabana ni Veivaqaqai Vakalawa e Merika (FBI) na nodra  cakacaka, era kumuna e levu sara na ka vakaivola. E vakadinadinataki kina nira sega ni soro ena vunau na tacida.

Qo na ka e vola na posimasita e Orlando, Florida ina FBI: “Era cakacaka ena veivale e tauni [na Gonevuli ni iVolatabu], levu na gauna era cakacaka [ena] bogi. . . . Kena irairai nira sega ni via cegu na vunau se vakacava na levu ni veitusaqati.”

Qo na ka e vola e dua na kanala ina FBI me baleti Frederick W. Franz, e qai lewe tale ga ni iLawalawa Dauvakatulewa: “E vakaitavi vakalevu o F. W. Franz . . . ena volitaki ni vica vata na udolu na ilavelave ni ivola na ‘Finished Mystery’.”

E vakacacani tale ga o Charles Fekel, e qai lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa. Era vesuki koya na vakailesilesi ni veisoliyaka na Finished Mystery, era dikeva tale ga na ivola e dau vakauta. E vesu me dua na vula e Baltimore, Maryland qai tukuni ni “meca ni Austria.” Ni doudou ni vunau vei ira na vakatarogi koya, e nanuma lesu o Charles Fekel na ka e tukuna o Paula ena 1 Korinica 9:16, e kaya: “Au sa na kalouca dina keu sega ni tukuna na itukutuku vinaka!” *

Era gumatua na Gonevuli ni iVolatabu na vunau, era veisoliyaka tale ga na ivola e kerei kina me ratou sere na tacida e Atlanta. E kaya o Anna K. Gardner: “Keimami na ogaoga tiko ga. Nira vesu tiko na tacida tagane, keimami vaqara eso mera saini. Keimami lako e veivale. Era saini e vica vata na udolu! Keimami tukuna vei ira ni ratou tagane lotu vaKarisito dina, ratou vesu tu vakatawadodonu.”

SOQO NI TIKINA

Ena gauna kece qori, e vakayacori e levu na soqo ni tikina mera vakayaloqaqataki kina na mataveitacini. E kaya na Vale ni Vakatawa: “E vasagavulu vakacaca na soqo ni tikina . . . e vakayacori ena loma ni yabaki . . . Levu sara na irogo totoka ena soqo kece qori. Dau kena ivakarau me vakayacori na soqo ni tikina me vica ga na vula e veiyabaki; ia qo sa vakayacori e veivula.”

Era se ciqoma tiko ga na yalomalumalumu na itukutuku vinaka. Rauta ni 1,200 era tiko ena soqo ni tikina e Cleveland, Ohio. Era papitaiso kina e le 42, wili kina e dua na gonetagane lailai e “doka na Kalou ena nona yalayala. E ivakaraitaki vinaka vei ira na qase vua era sega ni doka na Kalou.”

CAVA ENA YACO TARAVA?

Sa voleka ni cava na 1918, era sega ni kila na Gonevuli ni iVolatabu na ka ena yaco. Sa volitaki eso na vale e Brooklyn, toki tale ga na itikotiko liu i Pittsburgh, Pennsylvania. Ratou se vesu tiko ga e walu na tacida, sa tuvanaki tale ga me vakayacori na bose vakayabaki ena ika4 ni Janueri, 1919. Na cava ena yaco tarava?

Era ogaoga tiko ga na tacida. Nira sega ni rerevaka se cava ena yaco, era digia me tikinivolatabu ni yabaki 1919: “Nai yaragi kecega sa caka me kemu ena sega ga ni yaco.” (Aisea 54:17, Ai Volatabu) Era tu vakarau ke mani veisau vakasauri na ituvaki ni na vakayaloqaqataki ira ena itavi levu mera qarava, e dei tale ga nodra vakabauta.

^ para. 6 Raica na ulutaga “Duanadrau na Yabaki sa Oti—1917” ena iVolaniyabaki ni iVakadinadina i Jiova 2017, tabana e 172-176.

^ para. 22 Raica na italanoa ni nona bula o Charles Fekel, “Joys Through Perseverance in Good Work,” ena Vale ni Vakatawa vavalagi ni Maji 1, 1969.