Raica sara na lewena

Raica na lewenivola

ITALANOA NI NONA BULA

E Dusimaka o Jiova na Noqu iLakolako

E Dusimaka o Jiova na Noqu iLakolako

NIU SE itabagone, au lewa ga noqu isausau, me dua noqu cakacaka saumi au qai marautaka vakalevu. Ia e sureti au o Jiova ena dua tale na cakacaka, vaka ga me tukuna tiko vei au: “Au na vakayalomatuataki iko qai vakavulici iko ena sala mo muria.” (Same 32:8) Nona dusimaka o Jiova noqu ilakolako, au rawa kina ni qaravi koya ena levu na sala, au vakalougatataki tale ga vakalevu, okati kina e 52 na yabaki ni veiqaravi e Aferika.

MAI NA VANUA KUBOU LOALOA E IGILADI INA VANUA TOTOKA E AFERIKA

Au sucu ena 1935 e Darlaston, qo e dua na tauni e Igiladi e dau kubou loaloa tu ga ni levu kina na vale ni buli iyaya. Niu se qai yabaki va rau sa vuli iVolatabu na noqu itubutubu kei ira na iVakadinadina i Jiova. Niu se itabagone ga au sa vakadeitaka na ka dina, au papitaiso gona ena 1952 niu se qai yabaki 16.

Donuya tale ga na gauna qori au tekivu vuli cakacaka kina ena dua na kabani levu ni buli iyaya kei na gacagaca ni motoka. Au tekivu vuli meu vunivola ni kabani, au taleitaka tale ga vakalevu.

Dua na vakatulewa bibi e vinakati meu cakava ni sureti au na ivakatawa dauveilakoyaki meu liutaka na Vulivola ni iVavakoso ena ivavakoso au lewena e Willenhall. Ia dredre meu vakatulewa. Na gauna qori, e rua tiko na ivavakoso au dau soqoni kina. Ena lomanimacawa au dau tiko ena ivavakoso e volekata noqu vanua ni cakacaka e Bromsgrove, rauta ni 32 na kilomita mai vale. Ena muanimacawa, au dau lesu ina nodrau itikotiko noqu itubutubu meu soqoni ena ivavakoso e Willenhall.

Niu via tokona na isoqosoqo nei Jiova, au mani vakadonuya nona veisureti na ivakatawa dauveilakoyaki, ia au na biuta kina na cakacaka au taleitaka vakalevu. Nona dusimaka noqu sala o Jiova ena gauna qori au rawa kina ni marautaka vakalevu noqu bula au qai sega ni veivutunitaka.

Niu soqoni tiko ena ivavakoso na Bromsgrove, au sotava kina e dua na tacida yalewa totoka, qai kaukaua vakayalo, na yacana o Anne. Keirau mani vakamau ena 1957, keirau qai marautaka vata na veiqaravi vakapainia tudei, painia lavotaki, veisiko ena ivavakoso, vaka kina na veiqaravi e Peceli. Dua na vu ni marau levu ena noqu bula o Anne.

Ena 1966 keirau marau ni vuli ena ika42 ni kalasi e Kiliati. Keirau lesi sara i Malawi, era kaya e levu ni vanua taleitaki qo e Aferika nira dau yalovinaka qai veikauaitaki. Ia keirau sega ni namaka ni na lekaleka wale neirau tiko e kea.

VEIQARAVI ENA GAUNA DREDRE E MALAWI

Na lori e vakayagataki ena cakacaka ni ivakatawa dauveilakoyaki e Malawi

Keirau yaco yani e Malawi ena Feperueri 1, 1967. Ni oti ga neirau vulica tiko nodra vosa me dua na vula, keirau sa tekivu veiqaravi sara vakaivakatawa ni tikina. Dua tiko neirau lori era nanuma eso ni rawa ni vakayagataki ena veivanua kece ga, na veiuciwai mada ga. Ia e rawa ga ni takosova na vanua mamatia. Ena so na gauna keirau dau tiko ga ena bure, e vinakati me vakatavuleni donuya na gauna ni uca. E dredre toka va qori na itekitekivu ni neirau veiqaravi vakadaukaulotu, ia keirau taleitaka vakalevu!

Donuya na Epereli au sa kila na leqa e yaco tiko ena vanua qo. Au rogoca ena retio nona vosa na Peresitedi ni Malawi o Doketa Hastings Banda. E kaya nira sega ni dau saumi vakacavacava na iVakadinadina i Jiova, ra qai siova tiko na veika vakapolitiki. Ia era lasu kece na veibeitaki qori. Keimami kila ni kena dina ga oya na neimami tawaveitovaki, vakauasivi neimami sega ni via volia na kad ni dua na isoqosoqo vakapolitiki.

Me yacova yani na Seviteba, keimami sa wilika ena niusiveva ni beitaki ira na tacida na peresitedi nira vakavu leqa tiko ena veivanua kece. E kacivaka ena dua nodra bose ni politiki ni na walia totolo nona matanitu na leqa qori, oya ni vakatututaka me sa vakatabui nodra cakacaka na iVakadinadina i Jiova. E yaco qori ena ika20 ni Okotova 1967. Sega ni dede era yaco yani na ovisa kei ira na vakailesilesi mai na tabana ni curuvanua me sogo na valenivolavola ni tabana, mera vakatalai tale ga na daukaulotu.

Vesu qai vakatalai ena 1967 kei rau na itokani vakadaukaulotu, o Jack kei Linda Johansson

Ni keirau siga tolu oti e valeniveivesu, keirau sa qai vakau ina dua na vanua e vakarurugi vei Peritania o Mauritius. Ia era cata na vakailesilesi e keri me keirau cakacaka vakadaukaulotu. Keirau mani lesi gona i Rhodesia (sa Zimbabwe tiko ena gauna qo). Ni keirau yaco yani kina, keirau sotava sara e dua na vakailesilesi cudrucudru e sega ni vinakata me keirau curuvanua yani, e kaya: “O drau vakatalai mai Malawi. Ra sega ni taleitaki kemudrau mai Mauritius, drau lako ga mai ke baleta ni rawarawa.” Sa tekivu tagi o Anne. Kena irairai ni sega ni dua e taleitaki keirau! Na gauna qori, au sa via biubiu sara ga kina meu lesu i Igiladi. Oti sa qai vakatara na tabana ni curuvanua me keirau bogi dua ena valenivolavola ni tabana, ia me keirau rairai yani ina nodratou valenivolavola ena siga e tarava. Dua na ka na neirau oca, keirau sa nuitaki Jiova ga vakatabakidua. Ena yakavi ni siga tarava, keirau sega ni namaka ni sa vakadonui me keirau tiko vaka e dua na dau saravanua e Zimbabwe. Au na sega ni guilecava na siga qori, au kila deivaki ni o Jiova ga e dusimaka tiko neirau ilakolako.

ILESILESI VOU—VEIQARAVI E MALAWI MAI ZIMBABWE

Kei Anne ena Peceli e Zimbabwe, 1968

Au lesi meu veiqaravi ena Tabana ni Cakacaka ena Valenivolavola ni Tabana e Zimbabwe, e qaravi kina o Malawi kei Mozambique. Era vakacacani tiko vakalevu na tacida e Malawi. E dua na itavi au qarava ya meu vakadewataka na ripote ni cakacaka era vakauta mai na ivakatawa ni tabacakacaka e Malawi. Dua na bogi niu cakacaka tiko meu vakaotia kina e dua na ripote, au tagicaka na kena vakayacori vei ira na tacida na ivalavala voravora. * Ia e uqeti au vakalevu na nodra yalodina, vakabauta kei na vosota.—2 Kor. 6:4, 5.

Keimami saga me caka na ka kece e rawati me vakarautaki kina na kedra kakana vakayalo na tacida era se tiko ga e Malawi, kei ira na dro i Mozambique ena vuku ni ivalavala voravora. E tokitaki na timi ni vakadewa ena vosa vakaChichewa, qori na vosa e vakayagataki vakalevu e Malawi, ina nona vanua ni teitei levu e dua na tacida e Zimbabwe. E tara na tacida qori eso na vale kei na dua na ofisi me nodra na daunivakadewa. E tomani kina na cakacaka bibi ni kena vakadewataki na ivola vakaivolatabu.

E tuvanaki mera tiko na ivakatawa ni tabacakacaka mai Malawi ena nodra soqo ni tikina e veiyabaki na vosa vakaChichewa e vakayacori e Zimbabwe. E soli kina vei ira na suinivunau ni soqo ni tikina. Nira lesu i Malawi, mera veisoliyaka vei ira na tacidra. Dua tale na gauna nodra lako mai Zimbabwe, e tuvanaki sara na Koronivuli ni Cakacaka Vakaitalatala ni Matanitu mera vakauqeti kina na ivakatawa ni tabacakacaka yaloqaqa qori.

Vunau tiko ena vosa vakaChichewa ena dua nodra soqo ni tikina ena vosa vakaChichewa kei na vosa vakaShona e Zimbabwe

Ena Feperueri 1975, au lai sikovi ira na iVakadinadina i Jiova mai Malawi era dro yani ina keba e Mozambique. Era muria tiko vakavoleka na tacida tagane qori na isoqosoqo nei Jiova, okati kina na ituvatuva vou me baleti ira na ilawalawa qase. Era tuvanaka na qase vou qo e levu na itavi vakayalo, okati kina na vunau soqovi levu, kena veivosakitaki na tikinivolatabu e veisiga kei na vulici ni Vale ni Vakatawa, vaka kina na soqo ni tabacakacaka. Era tuvanaka na keba me vaka ga na ka e dau vakayacori ena soqo ni tikina, e tiko na tabana e qarava na sasamaki, veisoliyaki ni kakana, kei na nodra lesi na yadra. Era vakayacora rawa ga qori na tacida yalodina qo ena veivuke nei Jiova, niu biubiu mai dua na ka noqu vakauqeti ena nodra ivakaraitaki.

Ena icavacava ni veiyabaki ni 1970, sa tekivu qaravi ira na tacida e Malawi na valenivolavola ni tabana e Zambia. Au dau masulaka tu ga na ituvaki e yaco tiko e Malawi, era cakava tale ga qori e levu tale. Niu lewe ni Komiti ni Tabana e Zimbabwe, levu na gauna au dau sota kina kei ira na mata mai na itikotiko liu, vaka kina o ira na tacida tagane nuitaki mai Malawi, Sauca Aferika, kei Zambia. Na gauna kece qori, dau dua tiko ga neimami taro: “Cava tale e rawa nira vukei kina na tacida e Malawi?”

Ni toso na gauna sa qai malumu mai na veitusaqati. Era lesu tiko mai Malawi na tacida era a dro, ia o ira na tiko ga mai sa lailai sara nodra tusaqati. Levu tale ga na matanitu voleka era sa tekivu vakadonui ira vakalawa na tamata i Jiova, era sa sega ni vakatabuya noda cakacaka. E cakava tale ga qori o Mozambique ena 1991. Ia keimami dau vaqaqa, “Gauna cava era na qai vakila kina na galala na iVakadinadina i Jiova e Malawi?”

LESU I MALAWI

E qai veisau na veika vakapolitiki e Malawi, ena 1993 sa dola tale nodra cakacaka na iVakadinadina i Jiova. Oti toka ga qori, niu veitalanoa tiko kei na dua na daukaulotu e taroga sara mai, “O na lesu i Malawi?” Au sa yabaki 59, au mani kaya vua, “Sega, au sa qase!” Ia na siga sara ga qori e vakau mai e dua na itukutuku, e sureti keirau tiko na iLawalawa Dauvakatulewa me keirau lesu ina vanua qori.

Keirau taleitaka dina neirau ilesilesi e Zimbabwe, dredre gona me keirau vakatulewa kina. Era sa tu na neirau itokani dredre, sa dede tale ga na neimami veivolekati tu. E kaya na iLawalawa Dauvakatulewa me keirau vakadonuya ga ke sa loma i keirau dina me keirau lesu. E rawarawa sara ga me keirau vakasuka na veisureti qori, me keirau tiko ga e Zimbabwe. Ia au qai vakasamataka lesu na ivakaraitaki nei Eparama kei Sera ni rau biuta na nodrau vale vinaka ni rau sa qase me rau talairawarawa ena veidusimaki i Jiova.—Vkte. 12:1-5.

Keirau vakatulewa me keirau muria na veidusimaki ni isoqosoqo nei Jiova, me keirau lesu i Malawi ena Feperueri 1, 1995, qori na ika28 sara ga ni yabaki ni neirau se qai yaco yani ena vanua qori. E tauyavu sara e dua na Komiti ni Tabana, lewena ga o yau kei na rua tale na tacida tagane, sega ni bera ni sa tekivu tale na cakacaka ni iVakadinadina i Jiova.

E VAKATUBURA O JIOVA

Dua dina na veivakalougatataki levu nona vakatubura tiko na cakacaka o Jiova! E tubu na kedra iwiliwili na dautukutuku mai na 30,000 ena 1993 ina sivia na 42,000 ena 1998. * E mani vakadonuya na iLawalawa Dauvakatulewa me dua na valenivolavola ni tabana vou me qaravi kina na tubu sa yaco tiko ena yalava. E voli gona e dua na tikiniqele e Lilongwe e 12 na ekatea, au qai lesi meu lewe ni komiti ni tarataravaki.

O Brother Guy Pierce, e lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa, e lesi me vunau ena gauna e vakatabui kina na valenivolavola ni tabana vou ena Me 2001. Sivia na rua na udolu na tacida ena vanua qori era tiko kina, levu sa sivia na 40 na yabaki nodra papitaiso. Dua na ka nodra vosota tu mai vakabalavu na tacida yalodina qo na veika dredre ena gauna e vakatabui tu kina noda cakacaka. Era dravudravua vakayago, ia dua na ka na nodra vutuniyau vakayalo. Era marau sara ga ni sa dua nodra Peceli vou. Na vanua kece era curuma e Peceli, e voqa tiko mai kina na sere ni isoqosoqo vakaAferika, qori e dua na soqo e sa bau veivakauqeti dina vei au. E vakadinadinataka sara ga ni o Jiova e dau vakalougatataki ira vakalevu na vosota tiko ena yalodina na veika dredre.

Ni sa tara oti na valenivolavola ni tabana, au marau ni sa tekivu yaco tale tiko ga mai na lesilesi me baleta na vakatabui ni Vale ni Soqoni. E yaga dina vei ira na ivavakoso e Malawi na kena toso totolo tiko na porokaramu ni tara Vale ni Soqoni ena vanua e lailai ga na ka e rawata. E liu eso na ivavakoso era dau soqoni ga ena bure e caka mai na vunikau na eucalyptus. E vakayagataki ga na ibe e tali mai na co me kena delavuvu, na kena idabedabe balavu e buli ga ena qele. Qo era gumatua sara tiko na tacida tagane na buli biriki mera tara kina na vanua vou ni soqoni. Ia era taleitaka vakalevu na idabedabe balavu baleta nira tukuna: Levu e rawa ni dabe ena idabedabe balavu!

Au marau tale ga niu raica nona vukei ira e levu o Jiova mera toso vakayalo. Dua na ka noqu dau qoroi ira vakalevu na tacida tagane gone e Aferika nira yalorawarawa mera veiqaravi, qai levu na ka era kila nira vuli vakalou, kei na nodra vakatovotovotaka sara. Levu na itavi era qarava e Peceli kei na ivavakoso. E vakayaloqaqataki tale ga vakalevu na ivavakoso nira lesi eso tale na ivakatawa ni tabacakacaka vou era lewe ni vanua qori, levu era sa vakawati. Era vakatulewataka mera qaravi Jiova vakatabakidua nira vakuai ira mera kua tu mada ni vakaluveni. Ia na vakaluveni e dau ivakarau ga ni nodra bula se ra dau veiuqeti kina na wekadra.

MARAUTAKA NOQU VAKATULEWA

Kei Anne ena Peceli e Peritania

Ni oti noqu veiqaravi e Aferika me 52 na yabaki, au sa tautauvimate. E vakadonuya na iLawalawa Dauvakatulewa na vakatutu ni Komiti ni Tabana me keirau lesi tale i Peritania. Keirau rarawa na biuta na ilesilesi keirau dau taleitaka, ia era qaravi keirau vinaka ena neirau bula vaqase na lewe ni vuvale e Peceli e Peritania.

Au vakadeitaka ni nona dusimaka noqu ilakolako o Jiova e vakatulewa vinaka duadua ena noqu bula. Keu nuitaka ga na noqu yalomatua, o cei e kila na vanua ena tini kina noqu cakacaka saumi. E kila vinaka o Jiova ni vinakati meu ‘vakadodonutaka noqu ilakolako.’ (Vkai. 3:5, 6) Niu se cauravou, au dau via kila sara ga na veika matailalai ni cakacaka ena dua na kabani levu. Ia e vakarautaka vei au na isoqosoqo nei Jiova e vuravura raraba e dua na cakacaka e veivakacegui vakalevu. Na noqu qaravi Jiova, au vakila tu ga kina vakalevu na bula vakacegu me yacova mai qo!

^ Na itukutuku ni nodra cakacaka na tacida e Malawi e tiko ena iVolaniyabaki vakavalagi ni iVakadinadina i Jiova ena 1999, t. 148-223.

^ Sa sivia qo e le 100,000 na dautukutuku e Malawi.