Raica sara na lewena

Raica na lewenivola

Na Website ni iVakadinadina i Jiova

Digia na Vosa vakaViti

 ITALANOA NI NONA BULA

Au Sega ni Tadra na Veivakalougatataki i Jiova

Au Sega ni Tadra na Veivakalougatataki i Jiova

AU DAU veinanuyaka, ‘Au via painia. Ia sega ga ni macala au na marautaka se sega.’ Au taleitaka noqu cakacaka e Jamani niu dau vakauta na kakana ina veivanua yawa e Aferika, me vakataki Dar es Salaam, Elisabethville, kei Asmara. Au sega ni tadra ni dua na siga au na veiqaravi vakatabakidua ena levu na vanua qori!

Ni oti na noqu vakatitiqa au painia sara, au sega vakadua ni tadra. (Efeso 3:20) De dua o na via kila se rawa vakacava. Meu talanoataka mada.

Au sucu e Berlin, Jamani, ni oti ga e vica na vula na kena tekivu na iKarua ni iValu Levu ena 1939. Ni vakarau cava na ivalu ena 1945, e vakalutugasaukurotaki vakavica o Berlin. Dua na gauna qori e lutu na gasaukuro ena gaunisala keitou tiko kina, keitou mani dro vakavuvale ena idrodro vakarautaki. Toso na gauna keitou dro sara i Erfurt, na vanua e sucu kina o Na.

O yau, rau noqu itubutubu, kei ganequ e Jamani, r. 1950

E gumatua o Na ni vaqara na ka dina. E wilika na nodra ivola na tamata vuku, e lewena tale ga eso na lotu, ia e sega ni lomavakacegu. Rauta na 1948, rau gole yani i vale e rua na marama iVakadinadina i Jiova. E sureti rau o Na qai taroga e levu na taro. Sega ni dede, e tukuna vei au kei taciqu, “Au sa kunea na ka dina!” Oti qori, keitou tiko sara ena soqoni e Erfurt, o yau, o Na, kei ganequ.

Ena 1950 keitou toki lesu i Berlin, keitou lewena sara na ivavakoso na Berlin-Kreuzberg. Oti ya keitou toki tale ena ivavakoso o Berlin-Tempelhof. Toso na gauna, e papitaiso o Na, ia o yau au se bera ni vakarau. Na vuna?

VALUTI NA MAMADUA

Au sega ni toso vinaka niu mamadua. Au lako ena cakacaka vakavunau, ia rua na yabaki au sega ni vosa meu vunau. Au qai veisau niu dau veimaliwai kei ira na mataveitacini era yaloqaqa, era nuitaki Jiova tale ga. Eso era vesu ena keba ni veivakararawataki ni Nazi se na valeniveivesu ena Tokalau kei Jamani. Eso tale era bolea mera biu e valeniveivesu nira dau kauta lo na ivola ena Tokalau kei Jamani. E uqeti au dina na nodra ivakaraitaki. Au kaya ga ke ra sa bolea na mate, mera curu tale ga e valeniveivesu ena vuku i Jiova kei ira na mataveitacini, meu saga tale ga meu kua ni mamadua.

 E qai oti vakalailai na noqu mamadua niu vakaitavi ena cakacaka vakavunau lavotaki ena 1955. E tabaki ena Informant, * e dua na ivola e tukuna kina o Brother Nathan Knorr ni qori e dua na cakacaka vakavunau levu duadua me tuvanaka na isoqosoqo. E kaya ke keimami vakaitavi kece na dautukutuku, “ena dua dina na vula vinaka ni vunau ena vuravura taucoko.” E dina na ka e tukuna! Sega ni dede au sa yalataki au vei Jiova. Ena 1956 au papitaiso kina, vaka kina o Ta kei ganequ. Ia e dua tale na vakatulewa bibi meu cakava.

Au kila ni sa dodonu meu painia, ia au lokuyara tiko ga me vica vata na yabaki. Na vuna? Dua, au vakatulewataka meu veivoli ena bisinisi lelevu e Berlin. Oti ya, au vinakata meu cakacaka meu kila vinaka na noqu cakacaka, oti au qai painia. Ia ena 1961, au lai cakacaka e Hamburg, na ikelekele ni waqa levu e Jamani. Au taleitaka sara ga na cakacaka qo, sa qai lokuyara tiko ga na painia. Cava au na cakava?

Au vakavinavinakataki Jiova ni vakayagataki ira na tacida dauloloma mera vukei au ni bibi duadua na noqu qaravi Jiova. E vica na noqu itokani eratou sa painia, eratou ivakaraitaki vinaka vei au. E uqeti au o Brother Erich Mundt meu nuitaki Jiova, a vesu tale ga ena keba ni veivakararawataki. E kaya ni o ira na tacida era nuitaki ira ga ena keba ni veivakararawataki era malumu tale vakayalo. Ia o ira na nuitaki Jiova vakatabakidua era yalodina tiko ga, era veivuke tale ga ena isoqosoqo i Jiova.

Niu tekivu painia ena 1963

E dau vakayaloqaqataki keimami tale ga na mataveitacini tagane o Brother Martin Poetzinger, e lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa. E kaya, “Me nomu iyau talei na yaloqaqa!” Niu vakasamataka vakatitobu na vosa qori, au biuta mai na noqu cakacaka, au painia sara ena June 1963. Qori na vakatulewa vinaka duadua meu vakayacora! Oti e rua na vula, ni bera niu vaqara cakacaka tale, au sureti meu painia lavotaki. Oti e vica na yabaki, au sega vakadua ni tadra na ka e cakava o Jiova. Au sureti ena ika44 ni kalasi ena Koronivuli e Kiliati.

DUA NA KA BIBI AU VULICA E KILIATI

“Kua ni soro ena nomu ilesilesi.” Qori na ka bibi au vulica vei Brother Nathan Knorr kei Lyman Swingle. Erau uqeti keimami me keimami dei ena neimami ilesilesi ke dredre mada ga. E kaya o Brother Knorr: “Na cava mo kauaitaka vakalevu? Na duka, manumanu lalai, na bula dravudravua? Se o na kauaitaka na vunikau, senikau, kei na matadredredre? Vulica mo lomani ira na tamata!” Dua na siga, ni vakamacalataka tiko o Brother Swingle na vuna era soro kina eso na tacida tagane, e tonawanawa na matana. E cegu tu mada na nona vosa, me tauri koya vakamalua. Qori e tarai au sara ga, au vakadeitaka meu kua vakadua ni vakararawataki Karisito se o ira na tacina yalodina.—Maciu 25:40.

O yau, o Claude, kei Heinrich ena neitou ilesilesi vakaulotu e Lubumbashi, Congo ena 1967

Ni keimami sa kila na neimami ilesilesi, era tarogi keimami sara eso na lewenivuvale e Peceli se keimami lesi i vei. Era tukuna mai na ka vinaka me baleta na vanua keimami dui lesi kina. Ia niu tukuna ga: “Congo (Kinshasa).” Era galu, oti ra qai kaya: “Oi, o Congo! Me tiko vata kei iko o Jiova!” Ena gauna ya, e dau kilai o Congo (Kinshasa) ena ivalu, sotia, kei na veivakamatei. Ia e dei tu ga vei au na ka au vulica e Kiliati. Ni oti ga vakalailai na tuvaitutu ena Seviteba 1967, keitou gole sara i Kinshasa na koroturaga kei Congo, o yau, o Heinrich Dehnbostel, kei Claude Lindsay.

YAGA NI KAULOTU

Ni keitou yaco i Kinshasa, keitou vulica na vosa vakaVaranise me tolu na vula. Oti, keitou vuka sara i Lubumbashi, e dau kilai tu me o Elisabethville, volekata na iyala ni vanua kei Zambia ena ceva kei Congo. Keitou lai tawana na nodra vale na daukaulotu ena loma ni siti.

 E levu na vanua e Lubumbashi e se bera ni tarai, keitou marau gona ni keitou imatai ni dautukutuku me keitou vunau ena vanua qori. Sega ni dede sa levu mai na vuli iVolatabu, sa lailai ga na gauna. Keitou vunau tale ga vei ira na vakailesilesi ni matanitu se vei ira na ovisa. Levu era doka vakalevu na Vosa ni Kalou, era doka tale ga na noda cakacaka vakavunau. Levu era vosa vakaSwahili, keirau mani vulica kei Claude Lindsay na vosa qori. Sega ni dede keirau sa lesi ena ivavakoso vosa vakaSwahili.

Levu sara na ka keirau marautaka, ia e levu tale ga na ka dredre. E vinakati me keirau vosota eso na ituvaki me vaka na nodra tauri dakai na sotia era mateni tu, se nodra beitaki keirau na ovisa voravora ena ka keirau sega ni cakava. Dua na siga era curuma yani na vale ni daukaulotu na ovisa tauri dakai ni caka tiko na soqoni ni ivavakoso, era qai kauti keimami na tagane ina siteseni ni ovisa. Keimami dabe tu ga ena qele me yacova na tini na kaloko ena bogi, oti era qai tukuna me keimami lako.

Ena 1969, au lesi meu ivakatawa ni tabacakacaka. Eso na gauna au na taubale vakabalavu ena veikau e Aferika, au butu soso, levu tale ga na co babalavu. Ena dua na koro, e dau lai moce e dua na tinanitoa kei ira na luvena ena ruku ni noqu loga ena bogi. Au se nanuma vinaka tu ga ni dau vakayadrati au ni tagitagi ni se buto. Au sega ni guilecava tale ga ena so na bogi neimami veitalanoataka na ka dina kei ira na mataveitacini, ni  keimami dabe wavokita tiko na buka ni waqa toka.

E dua dina na gauna dredre na neimami veimaliwai kei na dua na isoqosoqo na Kitawala, * era kaya nira iVakadinadina i Jiova. Eso era papitaiso, era qase tale ga ni ivavakoso. Levu era vaka na ‘vatu dromu’ ena ivavakoso, ia era sega ni vakacalai ira na mataveitacini era yalodina. (Juta 12) E qai kauti ira tani o Jiova mai na ivavakoso, era mani gole mai kina e levu ena dina.

Ena 1971, au lesi ena valenivolavola ni tabana e Kinshasa. E levu na itavi au qarava, me vaka na veivolavolai, ota ni ivola, kei na itavi ena tabana ni cakacaka. E Peceli, au vulica meu tuvanaka na cakacaka ena dua na vanua levu e sega ni vinaka sara na tabana ni veiqaravi era tu kina. Levu na gauna, e vakavula me qai yaco ina ivavakoso na meli e dau vakau ena waqavuka. Ena vakasoburi na meli mai na waqavuka, vakavodoki ena waqa, dau tosotoso dredre na waqa qori me vica tale na macawa ena vavaku ni lili ena lomaniwai. Ia e toso tiko ga na cakacaka ni levu mada ga na ituvaki dredre kei na so tale.

Au qoroya nodra qarava na tacida na soqo lelevu ni lailai ga na ilavo. Era tara na buturara mai na qele ni burenikadi, era vakayagataka na gasau se co babalavu me kena lalaga, era viviga tale ga mera dabe kina. Era vakayagataka na bitu me duru, era talia na kuta me dokanivale, me teveli tale ga. Ni sega na ivako, era musuka vakalalai na kuli ni kau mera vesuvesu kina. Au qoroya dina na nodra vakayagataka na nodra vakasama me qaravi kina na soqo. Dua na ka noqu lomani ira. Au nanumi ira vakalevu ni sa veisau na noqu ilesilesi!

VEIQARAVI E KENYA

Ena 1974, au lesi ina valenivolavola ni tabana e Nairobi, Kenya. E levu sara na ka me caka, ni tokona tiko na valenivolavola ni tabana e Kenya na cakacaka vakavunau ena tini na matanitu voleka, e vica qori e tabu tu kina na noda cakacaka. Au lesi wasoma meu lai sikovi ira na vanua qori, vakabibi o Iciopea nira tusaqati kina na tacida, era vosota e levu na veika dredre. Levu era mokulaki se biu e valeniveivesu, eso era vakamatei. Ia era vosota ena yalodina ni dei vinaka tu na nodra veiwekani kei Jiova, vakamataveitacini tale ga.

Ena 1980, au marau ni keirau vakamau kei Gail Matheson. E goneyalewa ni Kenada o Gail, keirau vuli vata e Kiliati. Keirau dau veivolavolai. E veiqaravi vakadaukaulotu o Gail mai Bolivia. Oti e 12 na yabaki, keirau sota tale e Niu Yoka. Oti ga qori keirau vakamau mai Kenya. Au vakavinavinakataka ni dau tu vei Gail na rai nei Jiova, qai dau lomavakacegu. E tokoni au tu ga, e noqu itokani dauloloma.

Ena 1986, au lesi ena itavi ni ivakatawa dauveilakoyaki qai tokoni au kina o Gail, gauna vata qori au veiqaravi tale ga ena Komiti ni Tabana. Na itavi ni ivakatawa dauveilakoyaki e okati kina neirau veiqaravi ena levu na vanua e vakarurugi ena valenivolavola ni tabana e Kenya.

Vunau tiko ena soqo ni tikina e Asmara ena 1992

Au sega ni guilecava rawa na vakavakarau ena soqo ni tikina ena 1992 e Asmara (e Eritrea) ni se dola tu na cakacaka ena vanua qori. Ka ni rarawa, ni laurai ga e dua na vale ena iteitei, sa makawa tu na kena irairai e tuba, e ca sara e loma. Ena siga ni soqo, au qoroqoro nira vakarairaivinakataka na tacida na vanua qori me sokaloutaki kina o Jiova. Levu na vuvale era kau isulu mai me ukutaki kina na vanua e rairai ca tu. Keimami marautaka na soqo qori, keimami le 1,279 na tiko kina.

E duidui vakalailai na cakacaka ni veisiko, ni  dau veisau e veimacawa na icili. Dua na gauna keirau vakaicili ena dua na vale levu volekata na baravi; dua tale na gauna keirau vakaicili ena valekava, e sivia ni 100 na mita na yawa ni kena valelailai. Ia se vanua cava keirau veiqaravi kina, ena guiguilecavi dredre tu ga na cakacaka vakavunau kei ira na dautukutuku kei na painia gugumatua. Ni veisau na neirau ilesilesi, dua na ka neirau nanumi ira na itokani voleka era tu mai.

VEIVAKALOUGATATAKI E ICIOPEA

Ena icavacava ni 1980 kei na itekitekivu ni 1990, sa vakalawataki na noda cakacaka ena vica na matanitu e qarava na valenivolavola ni tabana e Kenya. E mani tara na valenivolavola ni tabana kei na so tale na noda valenivolavola ena veivanua qori. Ena 1993, keirau lesi ina valenivolavola e Addis Ababa, Iciopea, ni sa vakalawataki na noda cakacaka e kea, e vica vata na yabaki na kena tabu tu.

Veisiko ena lomanivanua e Iciopea ena 1996

E vakalougatataka o Jiova na cakacaka e Iciopea. Levu na mataveitacini era painia sara. Tekivu ena 2012, e sivia ni 20 na pasede na dautukutuku era painia tudei e veiyabaki. E vakayacori tale ga na vuli vakalou qai tara e sivia ni 120 na Vale ni Soqoni. Ena 2004 era toki na lewenivuvale e Peceli ena dua na vale vou, era marautaka na mataveitacini e kea ni tiko tale ga ena vale qori na Vale ni Soqoni Lelevu.

Toso na gauna, keirau sa veivolekati kei ira na mataveitacini e Iciopea. Keirau taleitaka na nodra yalovinaka kei na loloma. Ia ena gauna qo, keirau sa tautauvimate, oya na vuna keirau sa lesi kina ina valenivolavola ni tabana e Urope e Loma. Keirau qaravi vinaka e kea, ia keirau dau nanumi ira tu ga na mataveitacini e Iciopea.

E VAKATUBURA O JIOVA NA CAKACAKA

Keirau vakadinadinataka ni vakatubura o Jiova na nona cakacaka. (1 Kor. 3:6, 9) Kena ivakaraitaki, na imatai ni gauna au vunau kina vei ira na kai Rwanda era cakacaka ena qara ni kopa e Congo, se sega na dautukutuku e Rwanda. Ia nikua sa sivia ni 30,000 na mataveitacini era tiko e kea. Ena 1967 e rauta ni 6,000 na dautukutuku e Congo (Kinshasa). Nikua sa rauta ni 230,000, e sivia ni dua na milioni era tiko ena iVakananumi ena 2018. Ena veivanua kece e dau qarava tu na valenivolavola ni tabana e Kenya, e tubu na iwiliwili ni dautukutuku me sivia ni 100,000.

Ena 50 vakacaca na yabaki sa oti, e vakayagataka o Jiova e levu na tacida mera uqeti au ena veiqaravi vakatabakidua. Au se mamadua tiko ga ia au vulica meu nuitaki Jiova vakatabakidua. Au vulica e Aferika meu dau vosovoso, meu lomavakacegu tale ga. Keirau qoroya kei Gail na nodra dau veikauaitaki na mataveitacini, era vosota na veika dredre ra qai nuitaki Jiova. Au vakavinavinakataka na nona loloma soli wale. Io, au sega vakadua ni tadra na veika e vakalougatataki au kina o Jiova.—Same 37:4.

^ para. 11 E kilai ena dua na gauna e muri me Noda Cakacaka Vakaitalatala, qo sa veisau me iVola ni Soqoni—Noda Bula vaKarisito kei na Cakacaka Vakaitalatala.

^ para. 23 Na “kitawala” e vu mai na vosa vakaSwahili e kena ibalebale na “veiliutaki se lewa.” E yavutaki na inaki ni isoqosoqo qo ena veika vakapolitiki, ya me tugalala mai Belgium o Congo. Era taura na kitawala na noda ivola na iVakadinadina i Jiova, era vulica ra qai veisoliyaka. Era veisautaka tale ga na ivakavuvuli vakaivolatabu me tokona na nodra rai vakapolitiki, ivakarau vakatevoro, kei na nodra ivakarau ni bula dukadukali.