Raica sara na lewena

Raica na lewenivola

Na Website ni iVakadinadina i Jiova

Digia na Vosa vakaViti

Volitaki ni bobula e Aferika kei na veivanua vakaMerika e dua vei ira na bisinisi e rawa tubu vakalevu e vuravura

Veivakabobulataki ena Gauna Makawa kei na Gauna Qo

Veivakabobulataki ena Gauna Makawa kei na Gauna Qo

A tukuni vei Blessing * ni yaco i Urope ni na rawa ni cakacaka ena dua na vanua ni caka ulu e kea. Ia e duatani sara na ka e yaco, a mokulaki me tini na siga ratou qai vakarerei na nona vuvale. Na ituvaki e sotava ya o Blessing e vakavuna me dua na saqamua.

Droini ni bobula e Ijipita

A lawakitaki o Blessing, a vesu qai kau ina dua na vale era dau volitaki kina na yalewa. Na marama e boso ni bisinisi ya a vakasaurarataki Blessing me dua na saqamua, me sauma lesu kina na 40,000 na ilavo ni Urope (euro) * a saumi kina nona ivodovodo. A vinakati me rawata e 200 ina 300 na ilavo ni Urope ena dua na bogi. E kaya o Blessing: “Au sa dau via dro sara ga ena so na gauna, ia au qai nanumi ratou noqu vuvale. Au mani sega ni cakava kina e dua na ka.” Na ituvaki kei Blessing e tautauvata kei na ka era sotava tu e va tale na milioni vakacaca na yalewa era dau volitaki e vuravura raraba.

Sa sivia qo e 4,000 na yabaki mai na gauna ratou volitaki Josefa kina na tuakana. A volitaki i Ijipita qai lai cakacaka vakabobula ena dua na vuvale vutuniyau. Ni se qai tekivu, a sega ni vakalolomataki o Josefa me vakataki Blessing. Ia a veisau na ituvaki ena gauna a beitaki kina o Josefa ni kucuvi wati nona turaga, mani bala i valeniveivesu.—Vakatekivu 39:1-20; Same 105:17, 18.

Na duidui ni itabagauna erau bobula kina o Josefa kei Blessing e vakaraitaka ni nodra volitaki na tamata e dua na leqa makawa. E sa bisinisitaki tale ga ena gauna qo mera rawa ilavo kina e levu. Sa sega ni bibi na bula ni tamata, sa bibi ga na ilavo.

BOBULA ENA GAUNA NI IVALU

E levu na matanitu era rawata na nodra bobula ena gauna ni ivalu. Me kena ivakaraitaki, a kauta vakavesu i Ijipita o Tui Thutmose III e rauta ni le 90,000  ena dua na ivalu a qaqa kina ena vanua o Kenani. Era vakacakacakataki vakaukaua na ilala qori mera kelikeli, tara valenisokalou, kei na ta ikelimusu.

E levu e dau kauta vakavesu na matanitu o Roma ena gauna ni ivalu. Ena so na gauna, e rawa ni tekivuna na ivalu o Roma me levu kina nona bobula. E tukuni nira bobula e rauta ni veimama na lewenivanua ena korolevu o Roma ena imatai ni senitiuri. Era dau vakalolomataki e levu na bobula e Ijipita kei Roma. Sa rauta mera sega ni bula dede. Kena ivakaraitaki, e rawa ni 30 ga na yabaki na dede ni nona bula e dua na bobula ni Roma e dau kelikeli.

Ni toso na gauna sa qai ca ga na veivakabobulataki. E tukuni ni nodra volitaki na bobula e Aferika kei na veivanua vakaMerika ena ika16 ina ika19 ni senitiuri, e dua vei ira na bisinisi e rawa tubu vakalevu e vuravura. E kaya na isoqosoqo na UNESCO ‘ni rauta na 25 na milioni ina 30 na milioni na tagane, yalewa, kei na gone era dau volitaki.’ E vica vata na drau na udolu na bobula era mate nira takosova tiko na Atlantic. E kaya o Olaudah Equiano, e dua vei ira na bobula a gole ena ilakolako qori: “E vakarerevaki dina na ka e yaco, qai vakaloloma na nodra qoqolou na yalewa kei na nodra tagi o ira na sa voleka ni mate.”

E tubu na noda loloma nida rogoca na kedra italanoa na bobula. E tukuna na isoqosoqo e qarava na ka era kauai kina na tamata cakacaka (International Labour Organization) ni rauta e 21 na milioni na tagane, yalewa, kei na gone era se bobula tu ga nikua. Eso vei ira na bobula qori e lailai na kedra isau se ra sega sara ga ni saumi. E levu era vakacakacakataki mera kelikeli, eso tale era cakacaka ena vanua ni caka isulu, ena iqaqi ni simede, vanua era volitaki ira kina na yalewa, se ra veiqaravi ena so na vale. E cala vakalawa na veivakabobulataki, ia sa sega ni tarovi rawa.

Era se bobula tiko ga e vica vata na milioni

SEREKI NA BOBULA

E levu na sala era dau saga na bobula mera galala kina mai na veivakalolomataki. Ena imatai ni senitiuri B.G.V., a liutaki ira e rauta ni 100,000 na bobula na dauvala o Spartacus mera vuaviritaki Roma. Ia e guce nodra sasaga. Ena ika18 ni senitiuri, era saqata na nodra turaga na bobula ena dua na yanuyanu ena Caribbean o Hispaniola. Na vakaloloma ni ka era sotava na bobula era cakacaka tu ena veidovu e Haiti, e vakavuna e dua na ivalu e 13 na yabaki na kena dede. E qai oti na veivaluvaluti qori ni sa tugalala o Haiti ena 1804.

Nodra sereki mai Ijipita e voleka ni tolu na milioni na Isireli, e dua na ka vakairogorogo me bau yaco ena  kedra ivolatukutuku na bobula. E veiganiti vinaka mera sereki na Isireli ni kaya na iVolatabu nira ‘vakalolomataki ra qai cakava na cakacaka kece ni bobula’ e Ijipita. (Lako Yani 1:11-14) A vakarota e dua na Fero a veiliutaki e Ijipita mera vakamatei na gonetagane kece ni Isireli me tarova na tubu ni kedra iwiliwili.—Lako Yani 1:8-22.

E vakasakiti na nodra sereki mai Ijipita na Isireli ni veivuke sara ga kina na Kalou. E kaya na Kalou vei Mosese: “Niu kila vinaka na ka mosimosi era vakila tiko. Ia qo au na lako sobu meu vakabulai ira.” (Lako Yani 3:7, 8) Era se solevutaka tiko ga na Jiu me yacova mai nikua na Lakosivia mera vakananuma kina na ka a yaco.—Lako Yani 12:14.

OTI NA VEIVAKABOBULATAKI

E vakadeitaka vei keda na iVolatabu ni sega ni veisau na Kalou, e kaya tale ga: “Ni o Jiova na noda Kalou e sega ni dau lewa ca.” (2 Veigauna 19:7; Malakai 3:6) E talai Luvena mai na Kalou me “kacivaka na veisereki vei ira na vesu tu . . . , mera sereki na vakaloloma.” (Luke 4:18) Na veisereki e vakamacalataki tiko eke e vakaibalebaletaki ina nona talai mai o Jisu me veisereki mai na ivalavala ca kei na mate. A kaya o Jisu: “Na ka dina ena qai sereki kemuni.” (Joni 8:32) E levu na sala e veisereki kina nikua na ka dina e vakavulica o Jisu.—Raica na kato “ Sereki Mai na Veika e Bobula tu Kina.”

E duidui na sala a sereki rau kina o Josefa kei Blessing na Kalou. O rawa ni wilika na kena italanoa o Josefa ena Vakatekivu wase 39 ina 41. E vakasakiti tale ga nona sasaga o Blessing me sereki mai na veivakabobulataki.

Ni cemuri mai na dua na vanua e Urope o Blessing, e gole sara i Sipeni. A sotavi ira na iVakadinadina i Jiova e keri qai tekivu vulica na iVolatabu. E saga me vakavinakataka nona ivakarau ni bula, e mani vaqara cakacaka qai sauma vakalalai vei nona boso makawa na nona dinau. A qiriti koya yani nona boso makawa ena dua na siga, a kerei Blessing me vosoti koya. Na vuna? Sa vulica tale tiko ga na iVolatabu kei ira na iVakadinadina i Jiova! E kaya o Blessing: “E veivakurabuitaki na sala e veisereki kina na ka dina.”

E mositi Jiova na nodra vakalolomataki na Isireli era bobula tu e Ijipita, e va tale ga qori na nona rai me baleta na veika ca e yaco tu nikua. Dua na veisau levu e gadrevi me vakaoti kina na veivakabobulataki. E yalataka na Kalou me na cakava na veiveisau qori, ni kaya na iVolatabu: “Eda waraka na lomalagi vou kei na vuravura vou me vaka na nona yalayala, era na tiko kina na yalododonu.”—2 Pita 3:13

^ para. 2 Sa veisau na yaca.

^ para. 3 Ena gauna ya, e via tautauvata na kaukaua ni ilavo ni Urope kei na ilavo ni Merika.