Raica sara na lewena

Raica na lewenivola

Na Website ni iVakadinadina i Jiova

Digia na Vosa vakaViti

 WASE 6

Kaukaua me Veivakarusai​—‘Jiova na Dauvala Qaqa’

Kaukaua me Veivakarusai​—‘Jiova na Dauvala Qaqa’

1-3. (a) Leqa cava e kena irairai ni vakarau sotavi ira na Isireli ena ligadra na kai Ijipita? (b) Sala cava e vala kina o Jiova ena vukudra na nona tamata?

DUA na vanua leqataki era sa mai tu kina na Isireli—e yasadra ruarua na ulunivanua e sega ni takosovi rawa, qai tu mai matadra na wasawasa vakaitamera. Mai dakudra, sa ra cici muri ira tiko mai ena ilakolako ni veivakarusai na mataivalu vakadomobula ni Ijipita. * Ia, e uqeti ira tiko ga na tamata ni Kalou o Mosese mera kua ni yalolailai. E kaya vei ira: “Ena vala e na vukumudou ko Jiova.”—Lako Yani 14:14.

2 Ia, e tagici Jiova o Mosese, qai sauma mai o Jiova ena nona kaya: “A cava ko sa tagi kina vei au? . . . dodoka yani na ligamu vaka ki na waitui, ka wasea.” (Lako Yani 14:15, 16) Raivakatayaloyalotaka mada na ka e yaco oqo. Sa qai vakarota nona agilosi o Jiova, sega ni bera ni sa toso i dakudra na Isireli na duru o, rairai tete me vaka na lalaga, ra sega kina ni ravu rawa na mataivalu ni Ijipita. (Lako Yani 14:19, 20; Same 105:39) Sa qai dodoka yani na ligana o Mosese. E wasea rua na wasawasa na cagi kaukaua. Sa qai cevata tu na wai me vaka na lalaga ena imawi kei na imatau, dolava e dua na sala e veirauti me takoso yani kina na matanitu taucoko!—Lako Yani 14:21; 15:8.

3 Na veika e yaco veitaravi oqo e dodonu me veisautaki Fero, me sa vakatala lesu ga nona mataivalu. Ia e sega, sa qai vakarota o koya mera ravuravu. (Lako Yani 14:23) Ra ciciva yani na boto ni wai sa mamaca tu na Ijipita mera sa lai ravuravu, ia na cici oqo e qai tini ena veilecayaki ni sa tekivu tataluvaluva na yava ni nodra qiqi. Nira sa yaco yani i yasana adua na Isireli, sa qai  vakaroti Mosese o Jiova: “Mo dodoka na ligamu vaka ki na waitui, me suka tale na wai me luvuci ira na kai Ijipita, na nodra qiqi-ni-valu, kei ira nai valu sa vodo ose.” E qera mai ra na lalaga wai, e luvu o Fero kei na nona mataivalu!—Lako Yani 14:24-28; Same 136:15.

E vakaraitaki koya o Jiova ni ‘dauvala qaqa’ ena Wasa Damudamu

4. (a) E vakaraitaki koya vakacava o Jiova ena Wasa Damudamu? (b) Ena vuku ni tikina oqo, na cava beka era na nanuma e so me baleti Jiova?

4 Na vakabulai ni matanitu o Isireli ena Wasa Damudamu e dua na gauna guiguilecavi dredre ni raici lesu na itukutuku ni nona dau veitaratara na Kalou kei na tamata. E vakaraitaka e kea o Jiova ni ‘dauvala qaqa.’ (Lako Yani 15:3) Ia, na cava nomu rai me baleti Jiova ena vuku ni tikina oqo? Eda kila vinaka ni ivalu e sa bau vakavuna sara ga vakalevu na rarawa kei na leqa vua na kawatamata. Sa na vakadredretaka beka nomu toro voleka vei Jiova nona dau vakayagataka nona kaukaua me veivakamatei se veivakarusai?

Duidui ni iValu ni Kalou kei na iValu ni Tamata

5, 6. (a) Cava e veiganiti kina nona vakatokai na Kalou me o “Jiova ni lewe vuqa”? (b) E duidui vakacava na ivalu ni Kalou mai na ivalu ni tamata?

5 Voleka ni tolunadrau na vanua ena iVolatabu Vakaiperiu, kei na rua na vanua ena iVolatabu Vakirisi Vakarisito e vakatokai kina na Kalou me o “Jiova ni lewe vuqa.” (1 Samuela 1:11) Ni Turaga Sau, e lewa tu o koya e dua na mataivalu vakaitamera era lewena na agilosi. (Josua 5:13-15; 1 Tui 22:19) E rawa ni vakadomobula sara na mataivalu oqo ke sa yavala me veivakarusai. (Aisea 37:36) Na vakarusai ni tamata e dua na ka eda sega ni taleitaka. Ia, meda nanuma tiko ni ivalu ni Kalou e duatani sara mai na ivalu somidi e dau via boletaka na tamata. Era dau buli ulubale na iliuliu vakaivalu se iliuliu vakapolitiki me nanumi kina ni sega ni dua na cala ni nodra ivalu. Ia, na ivalu ni tamata e dau vu sara tiko ga ena kocokoco kei na nanumi koya ga.

 6 Ia, e sega ni vaka oya o Jiova. E kaya na Vakarua 32:4: “A Uluvatu! sa sega ni cala na nona cakacaka: Ni sa dodonu na nonai valavala kecega: A Kalou vosa dina, ka sega ni ca, sa yalododonu ka daucaka dodonu ko koya.” E cata na Kalou na cudru vakalialia, veivakalolomataki, kei na ivalavala kaukaua. (Vakatekivu 49:7; Same 11:5) Ni yavala gona o Jiova me veivakarusai, ena tiko na vuna e vakayacora kina. E vakayagataka ga vakarauta nona kaukaua ni veivakarusai, ke sa dreve nona sasaga kece mera veivutuni na ivalavala ca. Me vaka ga a kaya ena gusu i koya nona parofita o Isikeli: “Me’u vinakata vakalailai na nona mate na tamata ca, sa kaya na Turaga ko Jiova: au sega beka ni vinakata cake ni sa saumaki ko koya mai na nona sala ca, ka me bula?”—Isikeli 18:23.

7, 8. (a) Na cala cava a nanuma o Jope me baleta na ka rarawa e sotava? (b) A vakadodonutaka vakacava o Ilaiu na rai i Jope ena vuku ni tikina oqo? (c) Na cava eda vulica mai na veika e sotava o Jope?

7 Ia, na cava ga e dau vakayagataka kina o Jiova nona kaukaua ni veivakarusai? Ni bera nida sauma, meda vakasamataki Jope mada, e dua na turaga yalododonu. A boletaka o Setani ni o Jope—se o cei ga—ena sega ni yalodina ke vakatovolei. E sauma na vosa ni bolebole oya o Jiova ena nona vakatarai Setani me vakatovolea na yalodina i Jope. Tauvi Jope kina e dua na mate levu sara, yali na nona iyau, ra mate tale ga na luvena. (Jope 1:1–2:8) E lecava o Jope na vuna e yaco tiko kina vua na leqa, mani nanuma ni totogitaki koya cala tiko na Kalou. E taroga kina se cava e binia tiko kina vua na Kalou na veika dredre, na cava e sa okati koya kina me kena “meca.”—Jope 7:20; 13:24.

8 E qai vakavotuya na rai cala i Jope na cauravou o Ilaiu ena nona kaya: “Ko sa nanuma beka ni ka dodonu oqo, mo kaya, Sa uasivi cake na noqu yalododonu, sa uasivi sobu na nona yalododonu na Kalou?” (Jope 35:2) Io, e sega ni ka vakavuku meda nanuma nida kila vakavinaka cake na ka mai vua na Kalou, se meda nanuma ni cala na ka e cakava. A kaya o Ilaiu: “Me yawa vua na Kalou, me caka ca; Me yawa talega vua sa Kaukauwa, me sega ni dodonu.” E qai kaya e muri: “Ko Koya  sa Kaukauwa, eda sa sega ni kilai koya rawa; sa uasivi ko koya e na kaukauwa. Kei na caka dodonu, ka ni sa vutu ni valavala dodonu; ena sega ni ia na veivakasaurarataki.” (Jope 34:10; 36:22, 23; 37:23) Kena ibalebale oqo ni gauna me qai vala kina na Kalou, eda kila ni sa tiko na vuna vinaka e vala kina. Ia, meda raica sara mada oqo e so na vuna e dau vala kina ena so na gauna o koya na Kalou ni veisaututaki.—1 Korinica 14:33, VV.

Vuna e Dau Vala Kina na Kalou ni Veisaututaki

9. Na cava e dau vala kina na Kalou ni veisaututaki?

9 Ni vakalagilagi koya oti na Kalou o Mosese ni ‘dauvala qaqa,’ sa qai kaya: “Ko cei vei ira na kalou sa tautauvata kei kemuni Jiova? Ko cei sa tautauvata kei kemuni, sa vakaiukuuku e na savasava”? (Lako Yani 15:11) A vola tale ga na parofita o Apakuki: “Sa savasava na matamuni ka sa dredre kina mo ni vakaraica na ca, ia ko ni sa sega ni vosota mo ni raica na ka e ca.” (Apakuki 1:13) E Kalou dauloloma o Jiova, e Kalou savasava tale ga, e yalododonu qai lewadodonu. O ira na nona itovo sara ga oqo e dau vakavuna ena so na gauna me vakayagataka na nona kaukaua me veivakarusai. (Aisea 59:15-19; Luke 18:7, VV) Nona dau vala gona na Kalou e sega ni kena ibalebale ni sa guilecava nona savasava. E dau vala sara ga ena vuku ni nona savasava.—Vunau ni Soro 19:2.

10. (a) Gauna cava kei na sala cava e tekivu liaci kina ni dodonu me vala na Kalou? (b) Ena qai wali vakacava na veimecaki e parofisaitaki ena Vakatekivu 3:15, na vinaka cava ena kauta mai oqo vua na kawatamata talairawarawa?

10 Vakasamataka mada na ituvaki e basika ni rau sa tusaqata na Kalou na imatai ni veiwatini, o Atama kei Ivi. (Vakatekivu 3:1-6) Ke sega ni cakava kina e dua na ka, sa na beci nona itutu ni o koya na Turaga Sau. Ni Kalou yalododonu, e veiganiti me tauca vei rau na itotogi mate. (Roma 6:23) Ena imatai ni parofisai ena iVolatabu, e vakaraitaka kina nira na veimecaki na nona tamata kei ira na nona ito na “gata,” o Setani. (Vakatakila 12:9; Vakatekivu 3:15) Na veimecaki oqo ena qai tini ga ni sa butuqaqi o Setani. (Roma 16:20, VV) Ia, na tau ni itotogi oqo  ena vu ni veivakalougatataki vua na kawatamata talairawarawa, ni sa na takali e vuravura na veivakamuai i Setani, dolava tale ga na sala me na parataisi kina o vuravura taucoko. (Maciu 19:28) Ni bera tiko ni yaco oya, era na vu ni leqa tiko ga vei ira na tamata ni Kalou o ira na ito i Setani—vakayalo, vakayago tale ga. Ena tiko gona na gauna ena dau yavala kina o Jiova se curu takoso.

Yavala na Kalou me Cavuraki Ira na Loma Ca

11. Cava e raica kina na Kalou ni dodonu me kauta mai na waluvu?

11 Dua vei ira na gauna a yavala kina o Jiova nona a kauta mai na Waluvu ena siga i Noa. E kaya na Vakatekivu 6:11, 12: “A sa ka vakasisila ko vuravura e na mata ni Kalou, a sa sinai e nai valavala kaukauwa ko vuravura. A sa raici vuravura na Kalou, ka raica, sa vakasisila; ni sa ka vakasisila na nodrai valavala na tamata kecega e vuravura.” Ena vakalaivi ira beka na loma ca na Kalou mera tababokoca laivi vakadua na ivalavala vinaka e vuravura? Sega. Kila na Kalou ni dodonu me kauta mai na waluvu mera vakarusai kina o ira sa lomadra tu ga na ivalavala kaukaua kei na ivalavala vakasisila.

12. (a) Na cava a parofisaitaka o Jiova me baleta na “kawa” i Eparama? (b) Na cava mera na vakarusai kina na luve i Amori?

12 Oqo e tautauvata sara ga kei na nona vakatulewa na Kalou ena vukudra na kai Kenani. A vakaraitaka o Jiova ni na basika mai vei Eparama e dua na “kawa” ena qai vakalougatataki kina na vuvale kece e vuravura. Me salavata kei na inaki oya, sa qai lewa na Kalou me na soli vei ira na kawa i Eparama na vanua o Kenani, na vanua era se tawana tu na luve i Amori. E sega beka ni veicalati kei na ivalavala dodonu ni Kalou nona vakasavi ira na lewenivanua oqo mai na nodra vanua? E sega, baleta ni a parofisaitaka o Jiova ni na yaco oqo ni oti tale e 400 na yabaki—ni sa na qai “sinai” na vanua ena “nodrai valavala ca na luve i Amori.” * (Vakatekivu 12:1-3; 13:14, 15; 15:13, 16; 22:18) Ena loma ni 400 na yabaki oya, sa qai  torosobu ga na nodra ivalavala na luve i Amori, e torosobu ena kena ivakatagedegede lolovira duadua. Sa yaco na vanua o Kenani me vanua ni qaravi matakau, vakadavedra, kei na veiyacovi velavela. (Lako Yani 23:24; 34:12, 13; Tiko Voli mai na Lekutu 33:52) O ira na itaukei ni vanua oqo era dau vakamatei ira sara mada ga na gonelalai me nodra isoro. Ena vakalaiva beka na Kalou me takavi ira nona tamata na ivalavala torosobu vaka oqo? Sega sara! E kaya: “Sa dukadukali na vanua: o koya ka’u sa sauma kina na kenai valavala ca, ia na vanua sa luaraka tani na lewena.” (Vunau ni Soro 18:21-25) Ia, a sega ni veivakamatei vakaveitalia o Jiova. A vakabulai ira na kai Kenani era galeleta na ivalavala dodonu, me vakataki Reapi kei ira na kai Kipioni.—Josua 6:25; 9:3-27.

Vala ena Vuku ni Yacana

13, 14. (a) Na cava me saga kina o Jiova me vakarokorokotaki tale na yacana? (b) Na cava e cakava o Jiova me vakarogovinakataki tale kina na yacana?

13 Ni Kalou savasava o Jiova, e savasava tale ga na yacana. (Vunau ni Soro 22:32) A vakavulici ira nona tisaipeli o Jisu mera masuta: “Me vakarokorokotaki na yacamuni.” (Maciu 6:9) Na veivorati mai Iteni e beci sara ga kina na yaca savasava ni Kalou, sa vakaboicataki kina na kena irogorogo kei na ivakarau ni nona veiliutaki. E sega ni rawa ni galuvaka se vakalaiva o Jiova na veivorati vaka oya. Ena saga me vakarokorokotaki tale na yacana.—Aisea 48:11.

14 Vakasamataki ira tale mada na Isireli. Kevaka era na bobula tiko ga mai Ijipita, sa na ka wale ga na vosa ni yalayala ni Kalou vei Eparama ni na vakalougatataki na vuvale kece e vuravura ena vuku ni nona kawa. Ia, ena nona sereki ira o Jiova kei na nona tauyavutaki ira mera dua na matanitu, sa vakarogovinakataka tale kina na yacana. A nanuma lesu kina na gauna oqo na parofita o Taniela ena nona masu: “Jiova na neimami Kalou, ko ni a kauti keimami na nomuni tamata mai na vanua ko Ijipita e na ligamuni kaukauwa, ka sa rogo sara kina na yacamuni.”—Taniela 9:15.

15. Na cava me sereki ira kina na Jiu era vesu tu mai Papiloni o Jiova?

 15 Ia, nona masu tiko oqo o Taniela e masu tale tiko ga ena gauna era tiko bobula kina na Jiu, e vinakati kina me baci yavala tale o Jiova ena vuku ni yacana. Gauna oqo sa ra vesu tu kina i Papiloni na Jiu talaidredre. Sa rusa koto na nodra koroturaga, o Jerusalemi. E kila o Taniela ni na vakarokorokotaki o Jiova kevaka e vakalesui ira tale na Jiu ina nodra vanua. E masuta kina o Taniela: “Kemuni na Turaga, mo ni vakabokoca na ca; Kemuni na Turaga, mo ni vakarorogo ka cakacaka; e na vukumuni ga, na noqu Kalou, mo ni kakua kina ni vakaberabera, ni sa vakatokai e na yacamuni ga na nomuni koro, kei ira na nomuni tamata.”—Taniela 9:18, 19.

Vala ena Vukudra Nona Tamata

16. Vakamacalataka na vuna e sega ni nanumi koya ga kina o Jiova ni dau vala ena vuku ni yacana.

16 Dau vinakata o Jiova me taqomaka na yacana, ia e kena ibalebale beka oqo ni nanumi koya ga? Sega, baleta ni ka e cakava e dau yavutaki ena nona savasava, nona loloma, kei na nona lewadodonu, qai dau vakayacora mera vinaka ga kina na nona tamata. Dikeva mada na Vakatekivu wase 14. Eda wilika e kea ni va na tui era ravuravu mai ra qai mai kauti iratou vakavesu na vuvale nei Loti, na vugo i Eparama. Ena veivuke ni Kalou, e qai vakamalumalumutaka na mataivalu qaqa oya o Eparama! Na itukutuku ni qaqa oqo e rairai imatai sara ga ni qaqa e volai “e nai vola ni valu i Jiova.” E vakabauti ni ivola oqo e volatukutukutaki tale ga kina e so na ivalu e sega ni volai ena iVolatabu. (Tiko Voli mai na Lekutu 21:14) Ia, e levu tale na itukutuku ni qaqa.

17. Eda kila vakacava ni dau vala tiko ga o Jiova ena vukudra na Isireli nira sa curuma yani na vanua o Kenani? Tukuna e so na kena ivakaraitaki.

17 E vakadeitaka vei ira na Isireli o Mosese ni bera nira curuma na vanua o Kenani: “O Jiova na nomuni Kalou o koya sa liutaki kemuni, ena vala ko koya e na vukumuni, me vaka na ka kecega sa kitaka e na vukumuni, e matamuni mai Ijipita.” (Vakarua 1:30; 20:1) Tekivu vua na isosomi kei Mosese, o Josua, me yacovi ira sara na Dauveilewai kei na nodra veiliutaki  na tui yalodina kei Juta, a dau vala dina o Jiova ena vukudra nona tamata, a vakavuna e levu sara na nodra qaqa vakairogorogo vei ira na kedra meca.—Josua 10:1-14; Dauveilewai 4:12-17; 2 Samuela 5:17-21.

18. (a) Na cava meda marau kina ni sega ni veisau o Jiova? (b) Na cava ena yaco ena itinitini ni veimecaki e vakamacalataki ena Vakatekivu 3:15?

18 Sega ni veisau o Jiova me yacova mai oqo. Sega tale ga ni veisau nona inaki, oya me na yaco na vuravura oqo me parataisi ni vakacegu. (Vakatekivu 1:27, 28) Se cata tiko ga o Jiova na ivalavala ca. Ena yasana adua, e lomani ira vakalevu nona tamata, ena dua ga na gauna oqo ena qai yavala ena vukudra. (Same 11:7) Na veimecaki a cavuti ena Vakatekivu 3:15 e sa na vakarau yacova na kena itinitini, na itinitini vakadomobula. Ena vakaraitaki koya tale o Jiova ni ‘dauvala qaqa,’ me vakarokorokotaki kina na yacana, mera taqomaki tale ga kina na nona tamata!—Sakaraia 14:3; Vakatakila 16:14, 16.

19. (a) Na vosa vakatautauvata cava o na raica rawa kina ni dodonu meda toro voleka vei Jiova ena vuku ni nona kaukaua me veivakarusai? (b) Me tarai keda vakacava nona dau tu vakarau o Jiova me vala ena vukuda?

19 Vakasamataka mada na vosa vakatautauvata oqo: E saga e dua na manumanu kila me vakamatea e dua na vuvale, lade yani o tamadratou me rau vala, vakamatea sara na manumanu oqo. O  nanuma ni ratou na rarawa na veitinani ena ka e cakava o tamadratou? Sega sara! O kila ni na tarai iratou sara ga nona loloma levu, ni bolea na mate ena vukudratou. O keda tale ga e sega ni dodonu meda raica vakatani nona vakayagataka o Jiova nona kaukaua me veivakarusai. Nona tu vakarau me vala ena vukuda e dodonu me vakalevutaka noda lomani koya. E dodonu me titobu tale ga noda dokai koya ena vuku ni nona kaukaua tawavakaiyalayala. Sa na qai rawa nida “qarava vinaka kina na Kalou e na yalomatua kei na rere.”—Iperiu 12:28.

Toro Voleka Vua na ‘Dauvala Qaqa’

20. Nida wilika e so na itukutuku ni ivalu ena iVolatabu ena vakavu lomatarotaro beka, na cava meda cakava, ena vuku ni cava?

20 E sega ni dau vakamacalataka vakamatailalai na iVolatabu na veika e vauca nona dau lewa o Jiova me vala. Ia, e dua na ka e matata vei keda: E sega vakadua ni vakayagataka vakaveitalia o Jiova nona kaukaua me veivakarusai, vakayagataka ena kocokoco, se vakayagataka vakatani. E rawa ni dodonu noda rai me baleta na dui gauna e veivakarusai kina kevaka eda vakadikeva vinaka na kena itukutuku ena iVolatabu, na veika e vauca, veika e okati kina, kei na so tale. (Vosa Vakaibalebale 18:13) Ke lailai mada ga na itukutuku eda kumuna rawa, na noda vulici Jiova ga, noda vakananuma na nona itovo uasivi, ena rawa ni matata kina e so na lomatarotaro ena rawa ni basika mai. Nida vakayacora oqo, eda na raica kina ni dodonu ga meda vakararavi vua na noda Kalou, o Jiova.—Jope 34:12.

21. Tiko na gauna e vakaraitaki koya kina o Jiova ni ‘dauvala qaqa,’ ia na cava na usutu ni nona bula?

21 E tiko na gauna ena vakaraitaki koya kina o Jiova ni ‘dauvala qaqa,’ ia oqo e sega ni usutu ni nona bula. Ena nona raivotutaka o Isikeli na qiqi vakalomalagi i Jiova, vaka me vakaraitaki toka i keri o Jiova ni tu vakarau me vala kei ira nona meca. Ia, e raica o Isikeli ni solegi Jiova tu na drodrolagi—na ivakatakilakila ni veisaututaki. (Vakatekivu 9:13; Isikeli 1:28; Vakatakila 4:3) E macala gona ni Kalou ni veisaututaki o Jiova, e Kalou ni vakacegu. “Sa loloma na Kalou,” e vola na yapositolo o Joni. (1 Joni 4:8) Io, e lewa vakavinaka o Jiova na nona itovo kece. Eda kalougata gona o keda ni rawa nida toro voleka vua e dua na Kalou e kaukaua, ia e dauloloma!

^ para. 1 E kaya o Josephus, e dua na Jiu e daunitukutuku makawa nira cicimuri ira voli mai na Iperiu e “600 na kareti, 50,000 na dauvodo ose, kei na 200,000 na sotia vakaiyaragi era taubale.”—Jewish Antiquities, II, 324 [xv, 3].

^ para. 12 E vakabauti ni o ira na “luve i Amori” se o ira na “Amoraiti” era okati kece kina na kai Kenani.—Vakarua 1:6-8, 19-21, 27; Josua 24:15, 18.