Raica sara na lewena

Raica na lewenivola

Na Website ni iVakadinadina i Jiova

Digia na Vosa vakaViti

 WASE 15

‘Vakadeitaka na Lewadodonu e Vuravura’ o Jisu

‘Vakadeitaka na Lewadodonu e Vuravura’ o Jisu

1, 2. Na cava a cudruvaka o Jisu? Ena vuku ni cava?

E KILAI sara ga na cudru nei Jisu​—ia sa rauta. De dua o na sega ni vakabauta ni rawa ni yaco oqo, ni turaga yalomalua. (Maciu 21:5) Ia, na nona cudru e sega ni cudru vakalialia, ni lewa vinaka tu o koya na ka e cakava. * Ia, na cava e vakavuna nona cudru na turaga yalomalua oqo? Na caka ni ka e sega ni dodonu.

2 E dau sakitaka o Jisu na valenisoro e Jerusalemi. Ena vuravura taucoko, oya duadua ga na vanua e vakatabui me qaravi kina na Tamana vakalomalagi. Era dau lako yani e kea na Jiu mai na veivanua mera lai sokalou, e so era lako vakayawa sara yani. Era lako tale ga yani na kai matanitu tani era vakabauti Jiova, era dau curuma yani na buturara ni valenisoro ina vanua e vakatikitikitaki me baleti ira. Ia, ni butuka yani o Jisu na valenisoro donuya na itekitekivu ni nona cakacaka vakaitalatala, e qai raica e dua na ka torosobu sara. Sa vaka na makete na vanua oqo, sa sega ni vaka na vanua ni sokalou! Era sa osota na dauveivoli kei ira na dauveisau ilavo. Na cava e sega ni dodonu kina na ka e caka tiko oqo? O ira na tagane oqo era vakayagataka na valenisoro ni Kalou mera vakalolomataki ira kina na lewenivanua​—ra butakoci ira sara mada ga. Ena sala cava?​—Joni 2:14.

3, 4. Na cakacaka kocokoco cava sa yaco tiko ena vale i Jiova? Qai veivakadodonutaki vakacava o Jisu?

3 Sa ra lewa na iliuliu ni lotu me vakayagataki e dua ga na mataqali ilavo ena saumi ivakacavacava ni valenisoro. O ira na veisiko yani e dodonu mera vakayagataka ga na ilavo oqo. Oya na vuna e mai tu kina na nodra teveli na dauveisau ilavo ena loma sara ga ni valenisoro, mera veisautaka kina nodra ilavo na vulagi.  Ia, e tiko na ilavo era lavaka. Era rawa tubu tale ga na dauvolitaki manumanu. O ira na vulagi era via vakacaboisoro e rawa nira volia rawa mai na nodra isoro ena loma ni koro, ia e rawa ni sega ni vakadonui na isoro oqori vei ira na vakailesilesi ena valenisoro. Ia, na isoro era voli sara ga ena loma ni valenisoro era sa dau vakadonui tu ga. Nira kila gona na dauveivoli nira na mai volivoli ga ena valenisoro na lewenivanua, era sa dau qai vakatubura kina i lagi na isau ni nodra ivoli. * Oqo e dua na ivakarau ni bisinisi e sa veivakalolomataki sara ga. E wili vakabutako!

“Kauta tani na veika oqo”

4 Sega ni taleitaka o Jisu na cakacaka vakatawadodonu e raica. Oqo na vale i Tamana! Mani talia e dua na kuita qai cemuri ira kina na bulumakau kei na sipi mai na valenisoro. Sa qai lakovi ira na dauveisau ilavo, e vukica nodra teveli. Vakasamataka ga ni sa taqera, qai dui qiqi na ilavo ena dela ni fuloa sisisi! Sa qai vosataki ira na volitaki ruve: “Kauta tani na veika oqo”! (Joni 2:15, 16) Sega ni dua e doudou me tusaqata na turaga yaloqaqa oqo.

Ucui Tamana Vinaka

5-7. (a) E cakayaco vakacava ena nona raica na lewadodonu o Jisu na nona a bula tu mai lomalagi ni bera nona bula vakatamata? Cava eda kila rawa mai na ivakaraitaki i Jisu? (b) E sogota vakacava o Karisito na gusu i Setani me baleta nona vakalewa na veiliutaki i Jiova kei na nona vakarogocataka na yacana?

5 Ia, era qai suka tale na dauveivoli. Ni oti e rauta ni tolu tale na yabaki, se baci vosa o Jisu ena ka vata ga oya, ia ena gauna oqo, sa cavuta na vosa sara ga i Jiova ni a cudruvi ira na vakayagataka tiko nona vale me “nodra qara na daubutako.” (Maciu 21:13; Jeremaia 7:11) Io, ni raica o Jisu nodra vakalolomataki na lewenivanua kei na vakadukadukalitaki ni valenisoro, e tuburi koya sara ga na yalo ga i Tamana. Ia, sa rauta! Ni vica na milioni na yabaki tawakilai nona vakavulici koya voli o Tamana vakalomalagi. Sa rauta me sa curumi koya tale tu ga na lewadodonu e kilai tani  kina o Jiova. E vakaraitaka dina ena nona bula ni ucui Tamana vinaka. Ke da via kila gona se vakacava sara tu mada na lewadodonu i Jiova, sa kena sala sara ga na noda raici Jisu Karisito.​—Joni 14:9, 10.

6 A raica vinaka tu na Luve ni Kalou duabau na nona vakatokai Jiova o Setani me daulasulasu, kei na nona vakalewa na veiliutaki i Jiova. Sa tu tu na veibeitaki! A rogoca tale na Luvena na nona qai boletaka e muri o Setani nira qaravi Jiova tiko ga na tamata ena nodra kocokoco, era sega ni lomani koya dina. E mositi koya na Luve ni Kalou na veibeitaki vakailasu oqo. Sa na bau marau mada ga ena gauna e kila kina ni na vakayagataki sara ga o koya ena vakadodonutaki ni veibeitaki oya! (2 Korinica 1:20) Ia, na cava me na cakava?

7 Me vaka eda sa vulica ena Wase 14, e sogota sara ga na gusu i Setani o Jisu Karisito me baleta na nona beitaki ira na ibulibuli i Jiova. Sa kotora e kea o Jisu na yavu me sa na vakacerecerei duadua ga kina na veiliutaki i Jiova, qai rokovi na yacana. O Jisu, na Turaga digitaki i Jiova, ena vakadeitaka na lewadodonu vakalou ena veilomalagi e cake, kei na vuravura e ra. (Cakacaka 5:31) E laurai tale ga ena bula i Jisu e vuravura na lewadodonu vakalou. A kaya o Jiova me baleti koya: “Au na solia vua na Yaloqu, ka na vunautaka na lewa dodonu vei ira na veimatanitu.” (Maciu 12:18, VV) A vakayacora vakacava o Jisu na veivosa oqo?

Vakamatatataka o Jisu “na Lewa Dodonu”

8-10. (a) Era beci vakacava na sega ni Jiu kei ira na yalewa ena lawa era vakabulia na iliuliu ni lotu Vakajiu? (b) E lai vakavuna vakacava na lawa era dau cavuta na Jiu me lai vaka na icolacola bibi na lawa ni Siga ni Vakacecegu i Jiova?

8 E taleitaka o Jisu na Lawa i Jiova, e bulataka. Ia, o ira na iliuliu ni lotu ena nona gauna era vakayagataka cala na Lawa, era vakatanitaka. A kaya vei ira o Jisu: “Dou sa kalouca kina na daunilawa kei na Farisi, na dauveivakaisini! . . . dou vakawaletaka na veika bibi e na lawa me vaka na lewa dodonu, kei na lewa  loloma kei na yalodina.” (Maciu 23:23, VV) E matata vakasigalevu nira sega ni vakamatatataka na qasenivuli ni Lawa ni Kalou oqo na ibalebale dina ni lewadodonu. Kena veibasai ga, nira dau ubia na lewadodonu dina vakalou. Ena sala cava? Dikeva mada e so na kena ivakaraitaki oqo.

9 E vakasalataki ira nona tamata o Jiova mera kua ni toro volekati ira na veimatanitu butobuto era tiko veitikivi. (1 Tui 11:1, 2) Ia, e so na iliuliu ni lotu yalododonu vakasivia era vakauqeti ira na lewenivanua mera sa cati ira kece na sega ni Jiu. E bau volai sara mada ga ena Mishnah e dua na lawa oqo: “Me kua ni lai biu na bulumakau ena nodra burenivulagi na kai matanitu tani ni vakabauti nira dau veiyacovi kei na manumanu.” Nodra vakaduiduitaki vaka oqo o ira kece era sega ni Jiu e sega sara ga ni dodonu, qai veicalati kei na inaki ni Lawa a soli vei Mosese. (Vunau ni Soro 19:34) E so tale na lawa vakatamata era beci tale ga kina na yalewa. E so na lawa era dau cavuqaqataka e kaya ni yalewa e dodonu me lako e daku i watina, me kua ni lako tikivi koya. E tabu ni veivosaki e matanalevu e dua na tagane kei na yalewa, veitalia sara mada ga ke watina. Era raici me vaka na bobula na yalewa, e sega mada ga ni vakatarai mera ivakadinadina ena mataveilewai. Bau dua sara mada ga na masu era dau vakavinavinakataka kina na Kalou na tagane nira sega ni yalewa.

10 Era ubia na iliuliu ni lotu na Lawa ni Kalou ena ibinibini lawa kei na ivakavuvuli vakatamata era bulia ga. Me kena ivakaraitaki, na Lawa ni Siga ni Vakacecegu e kaya ga ni tabu na cakacaka ena Siga ni Vakacecegu, e biuta vakatikitiki na siga oqo me siga ni qaravi Kalou, veivakabulabulataki vakayalo, kei na vakacegu. Ia, era vakavuna na Farisi me ka ni oca na muria na lawa oqo. Era lewa vakataki ira mera digia na “cakacaka”me vakatabui. Era sa qai digia e 39 na veimataqali cakacaka me vaka na tatamusuki kei na vakasasa. O ira na iwasewase oqo era sa qai vakavu lomatarotaro ga vakalevu. Ke dua e vakamatea beka e dua na namu ena Siga ni Vakacecegu, e sa okati beka oya me vakasasa? Ke betia e vica na sore ni witi me kania ni lako voli e salatu, sa okati beka oya me tatamusuki? Ke vakabula e dua e tauvimate, sa okati beka oya me cakacaka? Sa ra qai saumi na taro vaka oqo ena levu sara na lawa matailalai.

11, 12. E vakaraitaka vakacava o Jisu nona saqata nodra ivakavuvuli vakatamata na Farisi?

 11 Ena ituvaki vereverea vaka oqo, ena vukei ira vakacava na lewenivanua o Jisu mera kila na ibalebale dina ni lewadodonu? Ena nona veivakavulici kei na nona ivakarau ni bula, e doudou o koya ena nona saqati ira na iliuliu ni lotu oya. Dikeva mada oqo e so na nona ivakavuvuli. E saqata vakadodonu na veimataqali lawa era vakabulia ena nona kaya: ‘Dou sa vakatawayagataka na vunau ni Kalou ena nomudou ivakavuvuli.’​—Marika 7:13.

12 E vakaraitaka vakadodonu o Jisu ni cala na nodra nanuma na Farisi me baleta na Lawa ni Siga ni Vakacecegu​—nira taura vakatani sara ga na kena inaki. E kaya ni o koya na Mesaia e ‘Turaga ni siga ni vakacecegu,’ o koya gona e tu vua na dodonu me veivakabulai ena Siga ni Vakacecegu. (Maciu 12:8) Sa qai vakabibitaka na tikina oqo ena nona veivakabulai sara ga vakacakamana ena Siga ni Vakacecegu. (Luke 6:7-​10) Na veivakabulai oqo era ivakatakarakara lalai sara ni veivakabulai ena qai vakayacora ena vuravura taucoko ena duanaudolu na yabaki ni nona veiliutaki. Na duanaudolu na yabaki mada ga oqo e rawa nida kaya ni Siga ni Vakacecegu uasivi duadua, nira sa na qai vakacegu dina kina na tamata yalodina mai na nodra vakalolomataki tu ena dua na gauna balavu ena ivesu ni ivalavala ca kei na mate.

13. Na vunau cava a mai vakarautaka o Karisito ni mai vakacavara nona cakacaka vakaitalatala e vuravura? E duidui vakacava oqo mai na Lawa a soli vei Mosese?

13 E vakamatatataka tale ga o Jisu na lewadodonu dina ena dua na lawa se vunau vou, na “vunau i Karisito” a vakarautaka ni vakacavara nona cakacaka vakaitalatala e vuravura. (Kalatia 6:2) E duidui na vunau oqo mai na Lawa a soli vei Mosese ni sega ni yavutaki ena levu na lawa volai, e yavutaki ga ena ivakavuvuli se idusidusi e rabailevu na ka era kovuta, dina ni tukuni vakadodonu kina e vica na ivakaro. E dua vei ira oqo e vakatoka o Jisu me “i vakaro vou.” E vakavulici ira nona imuri kece o Jisu mera veilomani me vaka ga nona lomani ira. (Joni 13:34, 35, VV) Io, na loloma dina e kedra ivakatakilakila sara ga o ira era bulataka na “vunau i Karisito.”

 Bulataki ni Lewadodonu

14, 15. E vakaraitaka vakacava o Jisu ni kila vinaka tu na vanua e yala kina nona lewa? Na cava e veivakacegui kina oqo?

14 A sega ni vakavulica wale ga na loloma o Jisu. A bulataka sara ga o koya na “vunau i Karisito.” A tiki sara ga ni nona bula taucoko. Dikeva mada e tolu na sala oqo e matata kina na ibalebale dina ni lewadodonu mai na ivakarau ni bula i Jisu.

15 Kena imatai, e saga sara ga o Jisu me kua ni cakava e dua na ka e sega ni dodonu. De dua o sa raica ni yaco e levu na ka e sega ni dodonu ena gauna e via qaciqacia kina e dua vei keda na tamata, lai lakosivia kina na iyalayala ni vanua ga e dodonu meda vakatulewa kina. Ia, a sega ni cakava oya o Jisu. Dua na gauna a tarogi Jisu e dua: “Vakavuvuli, kaya mada vua na tuakaqu me solia vei au na noqui votavota.” Cava e qai kaya o Jisu? “Ko iko, ko cei sa lesi au me’u turaga ni lewa se dauveivota vei kemudou?” (Luke 12:13, 14) Sa bau vakasakiti dina se vakacava? E sega ni dua e vuravura e tautauvata vakalailai kei Jisu ena vuku, nona yalomatua, kei na lewa e vakatara vei koya na Kalou; ia e sega ga ni siova na vakatulewa oqo baleta ni sega ni soli vua na kena lewa. Na yalomalumalumu vaka oqo e sega ni vou vei Jisu, ni dau vakaraitaka sara mada ga ena vica vata na udolu na yabaki ni bera ni mai bula vakatamata. (Juta 9) E tukuni Jisu vakavinaka ni dau rai ga vei Jiova me lewa vua na ka me cakava kei na ka me kua ni cakava.

16, 17. (a) E vakaraitaka vakacava o Jisu na lewadodonu ena nona vunautaka na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou? (b) E vakaraitaka vakacava o Jisu ni nona lewadodonu e yavutaki ena yalololoma?

16 Kena ikarua, e vakaraitaka na lewadodonu o Jisu ena ivakarau ni nona vunautaka na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou. E sega ni veivakaduiduitaki. E saga ga me vunau vei ira kece na lewenivanua, ra vutuniyau se ra dravudravua. Kena veibasai o ira na Farisi, nira sega ni kauaitaki ira na dravudravua, kei ira na tauvanua, ra dau qai kacivi ira ena iru ni veibeci na ʽam-ha·ʼaʹrets, se “kawa ni qele.” E doudou o Jisu ena nona sega ni tokona na veivakaduiduitaki tawadodonu oya. Ni vakavulica na itukutuku vinaka​—se kana vata kei ira na lewevuqa, vakani ira, vakabulai ira, se vakaturi ira ​—e dau muria tu ga na lewadodonu ni Kalou,  na Kalou e vinakata mera bula na “tamata kecega.” *​—1 Timoci 2:4.

17 Kena ikatolu, e yavutaki ena yalololoma na lewadodonu i Jisu. E dau saga me vukei ira na ivalavala ca. (Maciu 9:11-​13) E dau tu vakarau me vukei ira na sega vei ira na kaukaua mera taqomaki ira. Me kena ivakaraitaki, e sega ni duavata o Jisu kei ira na iliuliu ni lotu ena gauna oya ena nodra dau vunautaka mera kua ni vakabauti na kai Matanitu Tani. E yalololoma me vakavulica e so vei ira oqo, me vukei ira tale ga, e dina ni nona ilesilesi e baleti ira na Jiu. A vakadonuya me veivakabulai ena vukuna e dua na turaganivalu ni Roma ena nona kaya: “Au sa sega ni kunea vei ira na Isireli e dua na vakabauta levu vakaoqo.”​—Maciu 8:5-​13.

18, 19. (a) Na cava e so na sala e vakaraitaka kina o Jisu nona dokai ira na yalewa? (b) E vakatakilai vakacava ena ivakaraitaki i Jisu ni rau salavata na yalodoudou kei na lewadodonu?

18 E sega tale ga ni duavata o Jisu kei na rai sa takalevu tu me baleti ira na yalewa. E cakava ga o koya na ka e dodonu. Era raici na yalewa ni Samaria mera tawasavasava, me vakataki ira ga na kai Matanitu Tani. Ia, a sega ni tu vakasuka o Jisu me vunau vua na yalewa ni Samaria ena ikeliwai mai Saika. Me cava tale, ni oqo sara ga na imatai ni gauna e vakatakilai koya kina o Jisu ni o koya na Mesaia yalataki. (Joni 4:6, 25, 26) Era kaya na Farisi ni sega ni dodonu mera vakavulici na yalewa ena Lawa ni Kalou, ia e dau vakayagataka sara vakalevu o Jisu na nona gauna kei na nona bula me vakavulici ira kina na yalewa. (Luke 10:38-​42) Ena kena dau nanumi tale ga ni sega ni dodonu me vakabauti nodra ivakadinadina na yalewa, e vakacala oqo o Jisu ena nona vakalaiva me raici koya sara ga eliu na yalewa ni sa vakaturi oti. E tukuna sara mada ga vei rau na yalewa me rau lai tukuna na ka bibi erau raica vei ira na nona tisaipeli tagane!​—Maciu 28:1-​10.

19 A vakamatatataka sara ga vei ira na veimatanitu o Jisu na  ibalebale dina ni lewadodonu. Levu na gauna e leqataki sara kina nona bula. Eda vulica ena ivakaraitaki i Jisu ni noda totaka na lewadodonu dina ena gadrevi kina na yalodoudou. Sa rauta me vakatokai o koya me “Laioni ni yavusa i Juta.” (Vakatakila 5:5) Nanuma tiko ni laione e vakatakarakarataka na douvaki ni lewadodonu. Ia, ena dua na gauna sa tu oqo e matada, ena qai kauta mai o Jisu na lewadodonu e uasivi cake sara. Sa na qai taucoko sara na nona vakataudeitaka “na lewa dodonu e vuravura.”​—Aisea 42:4.

‘Vakadeitaka na Lewadodonu e Vuravura’ na Tui e Mesaia

20, 21. Ena noda gauna oqo, sa raica vakacava na Tui, e Mesaia, me yaco na lewadodonu e vuravura, vaka kina ena ivavakoso vakarisito?

20 Nona sa yaco me Tui na Mesaia ena 1914, sa tekivu me virikotora na lewadodonu e vuravura. Ena sala cava? Sa raica sara ga me vakayacori na parofisai e kunei ena Maciu 24:14. O ira na imuri i Jisu e vuravura era sa vakavulici ira na matatamata mai na veimatanitu ena ka dina me baleta na Matanitu i Jiova. Me vakataki Jisu, era sega ni vakaduiduitaka e dua, e nodra inaki mera mai kilai Jiova na Kalou lewadodonu na tamata mai na veivanua kece ga​—gone se qase, vutuniyau se dravudravua, tagane se yalewa.

21 Sa raica tale tiko ga o Jisu me vakadeitaki na lewadodonu ena nona ivavakoso, ni o koya li na kena iliuliu. Me vaka ga a parofisaitaki, e vakarautaka o koya e so na ‘isolisoli tamata,’ oqo o ira na qase lotu Vakarisito yalodina era liu sara tiko ga ena ivavakoso. (Efeso 4:8-​12) Ena nodra vakatawa tiko na qelenisipi ni Kalou, o ira na qase vaka oqo era muria na ivakaraitaki i Jisu Karisito ena nodra totaka na lewadodonu. E dei tiko vei ira ni o Jisu e vinakata mera qaravi vakatautauvata na nona sipi​—veitalia ga na duidui ni nodra ivakatagedegede ni bula, nodra itutu, se kedra ituvaki vakayago.

22. E raica vakacava o Jiova na lewa ca e sa sega ni caka rawa tu e vuravura ena gauna oqo? Ia, e sa lesi Luvena me vakayacora na cava?

22 Ena dua na gauna sa tu oqo e matada, ena qai vakadeitaka o Jisu na lewadodonu e vuravura ena kena ivakatagedegede cecere  duadua. Dua na ka na vakatanitaki ni lewa ena vuravura ca oqo. Na gone kece era mate ena via kana era ivakadinadina ni lewa ca, vakauasivi nida vakasamataka na ilavo vakaitamera e vakayagataki ena buli ni iyaragi ni ivalu, kei na vakacegui ni nodra gagadre kocokoco na dauqara marau. Nodra mate vakasakasaka e vica vata na milioni ena gauna oqo e dua wale ga vei ira na sala e vuqa e vakilai kina na lewa ca, na ka kece oqo e dau waqa kina na cudru i Jiova. E sa lesi Luvena gona me na vakarautaka e dua na ivalu savasava me na vaqeavutaki kina na vuravura i Setani e cici tu nikua, me qai tababokoca vakadua na lewa ca.​—Vakatakila 16:14, 16; 19:11-​15.

23. Ni oti na Amaketoni, ena qai vakaraitaka vakacava o Karisito na nona totaka na lewadodonu i Jiova me sega ni mudu?

23 Ia, na lewadodonu i Jiova e sega ni yala wale ga ena nodra vakarusai na tamata ca. E sa lesi Luvena tale ga me “Tui ni Sautu.” Ni oti na ivalu na Amaketoni, sa na qai okati ena veiliutaki i Jisu na vakadeitaki ni sautu e vuravura taucoko, me salavata kei na “lewa dodonu.” (Aisea 9:6, 7) Sa na qai vakayacora o Jisu e dua na ka ena marautaka sara, oya me cavuraka laivi na revurevu kece ni lewa ca sa vakavuna tu na rarawa kei na vutugu ena veisenitiuri sa oti. Ena sega ni mudu na nona yalodina tu ga ena nona totaka na lewadodonu uasivi i Jiova. O koya gona, e rui bibi meda vakasaqara ena gauna oqo na lewadodonu i Jiova, da qai bulataka sara. Meda raica mada oqo se da na vakayacora vakacava oya.

^ para. 1 Ena nona vakaraitaka oya o Jisu na nona cudru, e vakatotomuri Jiova tiko ga kina, na Kalou e dau “levu na nona cudru” ni raica na caka ca. (Neumi 1:2) Me kena ivakaraitaki, ni sa tukuna oti vei ira nona tamata talaidredre o Jiova nira sa vukica nona vale “me qara ni daubutako,” e qai tomana: “Raica, na noqu cudru, ia na noqu cudru waqawaqa ena sova yani ki na yasana oqo.”​—Jeremaia 7:11, 20.

^ para. 3 E vakamacalataka na Mishnah na nodra kudru ena dua na gauna e muri na lewenivanua ena vakadomobula ni isau ni ruve e volitaki ena valenisoro. Totolo wale ga na kena vakalutumi tale ena rauta ni 99 na pasede! O cei e qoqona tiko na ilavo ni veivoli oqo? Era kaya e so na daunitukutuku makawa ni ratou taukena na makete ena valenisoro na vuvale i Anasa na Bete Levu. Na bisinisi beka ga oqo e vakavutuniyautaki iratou.​—Joni 18:13.

^ para. 16 Era kaya na Farisi nira tamata lolovira o ira era sega ni kila na Lawa, era tamata ‘cudruvi.’ (Joni 7:49, VV) Era kaya ni sega ni dodonu mera vakavulici na tamata vaka oqo, me kua na bisinisi kei ira, me kua tale ga na kana se masu vata kei ira. Ke dua e solia na luvena yalewa me vakawati kei ira oqo, sa tautauvata ga kei na nona solia na luvena vei ira na manumanu kila. Era kaya ni sogoti na inuinui ni veivakaturi vei ira oqo.