به متن بروید

به منوی ثانوی بروید

به فهرست بروید

شاهدان یَهُوَه

فارسی

برج دیده‌بانی—برای مطالعه در جماعات  |  مارس ۲۰۱۷

آسا،‏ یِهوشافاط،‏ حِزِقیا،‏ یوشیا

یَهُوَه را با دلی کامل خدمت کنید

یَهُوَه را با دلی کامل خدمت کنید

‏«خداوندا،‏ تمنا دارم به یاد آوری که چگونه وفادارانه و با تمامی دل در حضورت سلوک کرده‌ام.‏»—‏۲پادشاهان ۲۰:‏۳‏.‏

سرودهای:‏ ۵۲ ،‏ ۶۵

۱-‏۳.‏ خدمت به یَهُوَه با تمامی دل چه امری را در بر می‌گیرد؟‏ مثالی بزنید.‏

تمامی ما ناکاملیم و انسان ناکامل خطا می‌کند.‏ به‌راستی از یَهُوَه سپاسگزاریم که «با ما مطابق گناهانمان رفتار نمی‌کند.‏» او با فراهم کردن قربانی عیسی به ما فرصت توبه بخشیده است و خود آمادهٔ بخشش ماست.‏ (‏مز ۱۰۳:‏۱۰‏)‏ با این همه،‏ برای این که روزانه پرستش ما مورد قبول یَهُوَه خدا باشد،‏ طبق گفتهٔ داوود به سلیمان باید یَهُوَه خدا را «با دلی کامل» خدمت نماییم.‏ (‏۱توا ۲۸:‏۹‏)‏ اما ما انسان‌های ناکامل چگونه می‌توانیم چنین کنیم؟‏

۲ آنچه در درک این موضوع به ما کمک می‌کند تأمّل و مقایسهٔ زندگی دو پادشاه یهودا،‏ آسا و اَمَصیاست.‏ این پادشاهان هر دو کارهایی کردند که از دید یَهُوَه درست بود،‏ اما هر دو ناکامل بودند و خطاهایی نیز مرتکب شدند.‏ با این حال در کلام خدا آمده است که «دل آسا در تمامی روزهای زندگی‌اش کامل بود.‏» (‏۲توا ۱۵:‏۱۶،‏ ۱۷؛‏ ۲۵:‏۱،‏ ۲؛‏ امث ۱۷:‏۳‏)‏ آسا از راه‌های یَهُوَه خدا منحرف نشد،‏ چرا که او «با دلی کامل» تلاش می‌کرد یَهُوَه خدا را خشنود سازد و تماماً وقف خدا بود.‏ (‏۱توا ۲۸:‏۹‏)‏ اما اَمَصیا این گونه نبود.‏ او پس از پیروزی بر دشمنان یَهُوَه خدا،‏ خدایان آن اقوام را همراه خود آورد و آن‌ها را پرستش کرد.‏—‏۲توا ۲۵:‏۱۱-‏۱۶‏.‏

 ۳ کسی که می‌خواهد خدا را با تمامی دل خدمت کند،‏ در واقع می‌خواهد که خود را کاملاً و تا ابد وقف او سازد.‏ در کتاب مقدّس واژهٔ «دل» اغلب به باطن شخص اشاره دارد.‏ باطن شخص امیال،‏ طرز فکر،‏ گرایش‌ها،‏ رفتار،‏ قابلیت‌ها،‏ انگیزه‌ها و اهداف شخص را در بر می‌گیرد.‏ پس خدمت کسی که با تمامی دل یَهُوَه را پرستش می‌کند،‏ بری از ریا و دورویی است.‏ چنین شخصی با میل و خواست خود یَهُوَه را خدمت می‌کند،‏ نه این که از روی عادت یا اجبار چنین کند.‏ ما نیز با وجود ناکاملی می‌توانیم خدا را با تمامی دل یا دلی کامل خدمت کنیم.‏ چرا که می‌توانیم بدون هیچ ریا از صمیم دل خود را وقف او سازیم.‏—‏۲توا ۱۹:‏۹‏.‏

۴.‏ در ادامهٔ مقاله به بررسی چه موضوعی می‌پردازیم؟‏

۴ برای درک خدمت به یَهُوَه با دلی کامل به شرح حال زندگی آسا و سه پادشاه دیگر یهودا با نام‌های یِهوشافاط،‏ حِزِقیا * و یوشیا می‌پردازیم.‏ تمامی این چهار پادشاه یهودا خطاهایی مرتکب شدند،‏ اما باز هم یَهُوَه از آنان خشنود بود چون با دلی کامل او را خدمت می‌کردند.‏ چرا یَهُوَه خدا چنین دیدی به آنان داشت و ما چگونه می‌توانیم آنان را سرمشق قرار دهیم؟‏

دل آسا «با خداوند کامل بود»‏

۵.‏ آسا در مقام پادشاه چه کرد؟‏

۵ پس از تقسیم اسرائیل به پادشاهی اسرائیل و پادشاهی یهودا،‏ آسا سومین پادشاه یهودا بود.‏ آسا در مقام پادشاه با قاطعیت عمل کرد و در قلمرو خود بت‌پرستی را از میان برداشت و روسپیان مرد بتکده‌ها را نیز بیرون کرد.‏ او مادربزرگ خود مَعَکاه را که در مقام ملکهٔ مادر بود عَزل کرد،‏ «زیرا تمثالی کراهت‌آور برای اَشیرَه ساخته بود.‏» (‏۱پاد ۱۵:‏۱۱-‏۱۳‏)‏ همچنین آسا قوم را ترغیب کرد که «یهوه خدای پدرانشان را بجویند،‏ و شریعت و فرامین او را نگاه دارند.‏»—‏۲توا ۱۴:‏۴‏.‏

۶.‏ زمانی که سپاه حبشه با یهودا به جنگ بلند شد،‏ آسا چه کرد؟‏

۶ در ده سال اول پادشاهی آسا،‏ یَهُوَه خدا سرزمین یهودا را با صلح و آرامش برکت داد.‏ سپس زِراح،‏ پادشاه حبشه با ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ سرباز و ۳۰۰ ارابه بر ضدّ یهودا بلند شد.‏ (‏۲توا ۱۴:‏۱،‏ ۶،‏ ۹،‏ ۱۰‏)‏ در این شرایط بحرانی آسا چه عکس‌العملی نشان داد؟‏ او کاملاً به یَهُوَه خدا توکل کرد.‏ ‏(‏۲تواریخ ۱۴:‏۱۱ خوانده شود.‏)‏ از صمیم دل به یَهُوَه خدا دعا کرد و در پاسخ به دعایش یَهُوَه خدا پیروزی کامل نصیب او ساخت و حَبَشیان را شکست داد.‏ (‏۲توا ۱۴:‏۱۲،‏ ۱۳‏)‏ گاه یَهُوَه خدا به خاطر نامش به پادشاهانی که به او وفادار نبودند نیز پیروزی بخشید.‏ (‏۱پاد ۲۰:‏۱۳،‏ ۲۶-‏۳۰‏)‏ اما آسا به یَهُوَه خدا توکل کرد و یَهُوَه خدا دعای او را اجابت نمود.‏ البته آسا بعدها زمانی ناعاقلانه عمل کرد،‏ برای مثال،‏ به جای این که از یَهُوَه خدا یاری بخواهد از پادشاه اَرام یا سوریه کمک طلبید.‏ (‏۱پاد ۱۵:‏۱۶-‏۲۲‏)‏ با این همه یَهُوَه خدا در مورد آسا در کلامش چنین گفته است:‏ «دل آسا در تمامی روزهای زندگی‌اش با خداوند کامل بود.‏» ما چگونه می‌توانیم آسا را سرمشق قرار دهیم؟‏—‏۱پاد ۱۵:‏۱۴‏.‏

۷،‏ ۸.‏ چگونه می‌توانید در خدمت به یَهُوَه آسا را سرمشق قرار دهید؟‏

۷ ما می‌خواهیم که دلمان با یَهُوَه خدا کامل و به تمامی وقف او باشد،‏ از این رو لازم است دل خود را محک زنیم.‏ بجاست از خود بپرسیم:‏ ‹آیا مصمم هستم که یَهُوَه را خشنود سازم،‏ از پرستش حقیقی دفاع کنم و در پاک نگاه داشتن جماعتِ او سهم خود را ایفا کنم؟‏› به شهامت آسا در مقابل مَعَکاه بیندیشید که نقش ملکهٔ مادر را در آن سرزمین داشت.‏ به احتمال قوی شما کسی را نمی‌شناسید که اعمالی همچون او مرتکب شده باشد،‏ اما باز هم شرایطی در زندگی پیش می‌آید که می‌توانید همچون آسا جانب پرستش پاک را بگیرید.‏ برای مثال،‏ اگر یکی از اعضای خانواده یا  دوستان نزدیکتان گناهی مرتکب شود و توبه نکند و اخراج شود،‏ چه می‌کنید؟‏ آیا مصمم هستید که با او معاشرت نکنید؟‏ دلتان شما را به چه کاری برمی‌انگیزد؟‏

۸ هنگام رویارویی با مخالفت‌ها حتی مخالفت‌هایی که چیرگی بر آن در نظرتان غیر ممکن است همچون آسا به یَهُوَه خدا توکل کنید،‏ این گونه نشان می‌دهید که با دلی کامل او را خدمت می‌کنید.‏ شاید همکارانتان در محیط کار به دلیل این که برای انجام فعالیت‌های روحانی مرخصی می‌گیرید یا برای این که اضافه کاری نمی‌کنید،‏ شما را ملامت کنند.‏ شاید در مدرسه به دلیل این که شاهد یَهُوَه هستید و جانب پرستش حقیقی را می‌گیرید،‏ شما را تمسخر و اذیت کنند.‏ در چنین شرایطی همچون آسا عمل کنید و به یَهُوَه خدا دعا کنید.‏ با شهامت به او توکل کنید و مصمم در آنچه می‌دانید درست و حکیمانه است،‏ استوار بمانید.‏ به یاد داشته باشید که یَهُوَه خدا به آسا یاری رساند و به او قدرت بخشید.‏ پس به شما نیز قدرت خواهد بخشید.‏

۹.‏ چگونه می‌توانیم در فعالیت موعظه یَهُوَه خدا را خشنود سازیم؟‏

۹ خادمان یَهُوَه تنها به خود فکر نمی‌کنند.‏ آسا پرستش حقیقی را ترویج داد.‏ ما نیز به دیگران یاری می‌رسانیم که ‹خدا را بجویند.‏› به راستی این فعالیت ما یَهُوَه خدا را خشنود می‌سازد چرا که به این ترتیب نشان می‌دهیم محبتمان به او خالصانه است و به فکر سعادت ابدی همنوعانمان هستیم.‏

یِهوشافاط یَهُوَه خدا را به تمامی دل می‌طلبید

۱۰،‏ ۱۱.‏ چگونه می‌توانیم همچون یِهوشافاط عمل کنیم؟‏

۱۰ یِهوشافاط «در راههای پدرش آسا گام برمی‌داشت.‏» (‏۲توا ۲۰:‏۳۱،‏ ۳۲‏)‏ چگونه؟‏ او همچون پدرش آسا قوم را ترغیب کرد که یَهُوَه خدا را پرستش کنند.‏ او افرادی را گسیل داشت تا «کتاب شریعت خداوند» را به قوم تعلیم دهند.‏ (‏۲توا ۱۷:‏۷-‏۱۰‏)‏ حتی به منطقهٔ کوهستانی اِفرایم در قلمرو پادشاهی شمالی اسرائیل رفت تا مردم را «به سوی یَهُوَه خدای پدرانشان» بازگرداند.‏ (‏۲توا ۱۹:‏۴‏)‏ یِهوشافاط پادشاهی بود که یَهُوَه خدا را «به تمامی دل خویش می‌طلبید.‏»—‏۲توا ۲۲:‏۹‏.‏

۱۱ یَهُوَه خدا می‌خواهد که امروزه مردم سراسر دنیا در مورد او تعلیم بگیرند و همهٔ ما می‌توانیم در این فعالیت سهیم باشیم.‏ آیا این هدف شماست که هر ماه کلام خدا را به دیگران آموزش دهید تا آنان نیز بر آن شوند یَهُوَه خدا را از دل خدمت کنند؟‏ با تلاش بیشتر و برکت یَهُوَه خدا شاید شما نیز بتوانید با کسی کتاب مقدّس را مطالعه کنید.‏ آیا این هدف شماست و برای آن دعا می‌کنید؟‏ آیا حاضرید با کسی مطالعه کنید حتی اگر لازم باشد از اوقات فراغت خود صرف‌نظر کنید؟‏ همچون یِهوشافاط که برای کمک به مردم و بازگشت آنان به پرستش حقیقی به اِفرایم رفت،‏ ما نیز می‌توانیم به آنان که در خدمت موعظه دیگر فعال نیستند،‏ یاری رسانیم.‏ پیران جماعت نیز به کسانی یاری می‌رسانند که از جماعت اخراج شده‌اند اما اعمال گناه‌آلودشان را کنار گذاشته‌اند.‏

۱۲،‏ ۱۳.‏ الف)‏ هنگامی که یِهوشافاط با موقعیتی هراس‌آور روبرو شد،‏ چه کرد؟‏ ب)‏ چرا باید یِهوشافاط را سرمشق قرار دهیم؟‏

۱۲ یِهوشافاط همچون آسا،‏ پدرش حتی زمانی که با دشمنی پرقدرت روبرو شد،‏ وقف خود را به یَهُوَه خدا حفظ کرد.‏ ‏(‏۲تواریخ ۲۰:‏۲-‏۴ خوانده شود.‏)‏ یِهوشافاط ترسیده بود،‏ اما «به طلبیدنِ خداوند عزم نمود.‏» او با تواضع در دعا اذعان کرد که قوم او «در برابر این خیلِ عظیم» که بر ضدّ آنانند،‏ قدرتی ناچیزند و او و قومش نمی‌دانند که چه بکنند.‏ یِهوشافاط کاملاً به یَهُوَه توکل کرد و گفت:‏ «چشمان ما بر توست.‏»—‏۲توا ۲۰:‏۱۲‏.‏

 ۱۳ گاه شاید ما نیز همچون یِهوشافاط ندانیم که چه بکنیم و حتی شاید با ترس و هراس روبرو شویم.‏ (‏۲قر ۴:‏۸،‏ ۹‏)‏ به یاد داشته باشید که یِهوشافاط احساس واقعی خود را در مقابل قومش در دعایی ابراز کرد که تا چه حد خود و قومش ضعیفند.‏ (‏۲توا ۲۰:‏۵‏)‏ آنانی که سرپرستی خانواده را به عهده دارند می‌توانند یِهوشافاط را سرمشق قرار دهند و برای راهنمایی و قدرت یافتن برای مقابله با مشکلات به یَهُوَه خدا روی آورند.‏ از این که خانواده‌تان دعای التماس‌آمیز شما را بشنوند،‏ خجالت نکشید.‏ آنان به این شکل توکل و اعتماد شما را به یَهُوَه خدا حس خواهند کرد.‏ خدا به یِهوشافاط کمک رساند و شما را نیز یاری خواهد کرد.‏

حِزِقیا آنچه درست بود به انجام رساند

۱۴،‏ ۱۵.‏ چگونه حِزِقیا کاملاً به یَهُوَه خدا توکل کرد؟‏

۱۴ حِزِقیا پادشاهی بود که آنچه از دید یَهُوَه خدا درست بود انجام می‌داد و به اصطلاح به «خداوند چسبیده بود.‏» برخلاف یِهوشافاط،‏ حِزِقیا باید با تأثیرات بد اعمال پدر بت‌پرستش مقابله می‌کرد.‏ او «مکانهای بلند را از میان برد و ستونها را در هم شکسته،‏ اَشیرَه را قطع کرد.‏ نیز مار برنجین را که موسی ساخته بود،‏ خُرد نمود.‏» چون از آن برای بت‌پرستی استفاده می‌شد.‏ او کاملاً وقف یَهُوَه خدا بود و پیوسته «فرمانهایی را که خداوند به موسی داده بود نگاه می‌داشت.‏»—‏۲پاد ۱۸:‏۱-‏۶‏.‏

۱۵ حتی زمانی که آشوریان،‏ اَبَر قدرت آن زمان،‏ سرزمین یهودا را مورد تاخت و تاز قرار داد و اورشلیم را به نابودی تهدید کرد،‏ حِزِقیا با تمامی دل به یَهُوَه خدا توکل کرد.‏ پادشاه آشور،‏ سنحاریب برای این که در دل حِزِقیا ترس ایجاد کند تا او تسلیم شود،‏ سخنان اهانت آمیز به یَهُوَه خدا گفت.‏ اما حِزِقیا در دعایی ابراز کرد که به قدرت نجات‌بخش یَهُوَه خدا توکل دارد.‏ ‏(‏اِشَعْیا ۳۷:‏۱۵-‏۲۰ خوانده شود.‏)‏ خدا دعای او را پاسخ داد و با فرستادن فرشتهٔ خود ۱۸۵٬۰۰۰ آشوری را نابود کرد.‏—‏اشع ۳۷:‏۳۶،‏ ۳۷‏.‏

۱۶،‏ ۱۷.‏ در خدمت به یَهُوَه خدا چگونه می‌توانید حِزِقیا را سرمشق قرار دهید؟‏

۱۶ بعدها حِزِقیا تا حد مرگ بیمار شد.‏ او از یَهُوَه در دعایی خواست که وفاداری او را به یاد آورد.‏ ‏(‏۲پادشاهان ۲۰:‏۱-‏۳ خوانده شود.‏)‏ بر پایهٔ کتاب مقدّس ما می‌دانیم که در زمانی زندگی نمی‌کنیم که بتوانیم از یَهُوَه خدا تقاضا کنیم که ما را به صورت معجزه‌آسا شفا بخشد یا به ما طول عمر عطا کند.‏ با این همه،‏ همچون حِزِقیا هر یک از ما در زمان بیماری می‌تواند در دعا به یَهُوَه خدا چنین بگوید:‏ «وفادارانه و با تمامی دل در حضورت سلوک کرده‌ام.‏» آیا ایمان دارید که یَهُوَه قادر است و می‌خواهد که حتی در بستر بیماری شما را قوّت بخشد؟‏—‏مز ۴۱:‏۳‏.‏

۱۷ تأمّل بر نمونهٔ حِزِقیا از جهت دیگری نیز برای ما مفید است.‏ ممکن است متوجه شویم که مانعی سد راه رابطه‌مان با یَهُوَه خدا وجود دارد یا چیزی تمرکز ما را از پرستش حقیقی منحرف کرده است،‏ چنین موانعی باید از میان برداشته شود.‏ واضح است که ما نمی‌خواهیم همچون افرادی در دنیا باشیم که در رسانه‌های گروهی برخی را همچون بت بزرگ می‌کنند.‏ مسلّم است که استفاده از اینترنت و ابزارهایی از این قبیل برای ارتباط برقرار کردن با خانواده یا دوستان نزدیکمان بسیار مفید است.‏ اما بسیاری در دنیا به صورت افراطی از این ابزارها استفاده می‌کنند و به تعریف و وصف از افراد مشهور یا کسانی که نمی‌شناسند می‌پردازند.‏ یا زمان زیادی را صرف نگاه کردن به عکس‌ها یا خواندن در مورد این افراد می‌کنند.‏ باید در نظر داشت که در صرف وقت برای چیزهای کم‌اهمیت و پیش‌پا افتاده خطری وجود دارد.‏ حتی ممکن است مسیحیان از این که عکس یا آنچه در اینترنت گذاشته‌اند مورد توجه بسیاری  قرار گرفته است به خود مغرور شوند و به آن افتخار کنند و حتی ناراحت شوند که برخی از مجموعهٔ افرادی که به مطالب او علاقه‌مند بودند،‏ بیرون آیند.‏ آیا می‌توانید تصوّر کنید که پولُس رسول یا پِریسکیلا و آکیلا خود را هر روزه با چنین کارهایی مشغول کنند،‏ تصاویری بفرستند و با کسانی که در حقیقت نیستند ارتباط برقرار کنند؟‏ در کلام خدا آمده است که «پولُس خود را تماماً وقف» موعظهٔ کلام کرد و پِریسکیلا و آکیلا از وقت خود برای ‹آموزش دقیق‌تر طریق خدا› استفاده کردند.‏ (‏اعما ۱۸:‏۴،‏ ۵،‏ ۲۶‏)‏ می‌توانیم از خود بپرسیم:‏ ‹آیا مراقب هستم که از انسان‌ها بت نسازم و از وقت پرارزشم برای امور کم‌ارزش پرهیز می‌کنم؟‏›—‏اِفِسُسیان ۵:‏۱۵،‏ ۱۶ خوانده شود.‏

یوشیا فرامین خدا را نگاه داشت

۱۸،‏ ۱۹.‏ از چه جنبه‌هایی می‌توانید یوشیا را سرمشق قرار دهید؟‏

۱۸ یوشیای پادشاه،‏ از نوادگان حِزِقیا نیز در به گوش گرفتن فرامین یَهُوَه خدا مصمم بود و آن را «به تمامی دل و جان» نگاه داشت.‏ (‏۲توا ۳۴:‏۳۱‏)‏ زمانی که یوشیا نوجوانی بیش نبود «طلبیدن خدای پدرش داوود» را آغاز کرد و در بیست‌سالگی یهودا را از بت‌ها پاک ساخت.‏ ‏(‏۲تواریخ ۳۴:‏۱-‏۳ خوانده شود.‏)‏ یوشیای پادشاه برخلاف بسیاری از پادشاهان یهودا در انجام آنچه یَهُوَه خدا را خشنود می‌ساخت غیور بود.‏ با این حال،‏ زمانی که نوشته‌های اصلی شریعت موسی یافت شد و آن را برای یوشیا خواندند،‏ او متوجه شد که باید خواست یَهُوَه خدا را بیش از پیش به انجام رساند.‏ او دیگران را به خدمت یَهُوَه ترغیب کرد.‏ در نتیجه در تمام روزهای زندگی یوشیا قوم «از پیروی یهوه خدای پدرانشان منحرف نشدند.‏»—‏۲توا ۳۴:‏۲۷،‏ ۳۳‏.‏

۱۹ همچون یوشیا،‏ بجاست نوجوانان از سنین پایین به دنبال شناخت یَهُوَه خدا باشند.‏ ممکن است یوشیا از منسی پادشاه توبه‌کار،‏ در خصوص یَهُوَه و دلسوزی او شنیده بود.‏ بجاست که نوجوانان نیز پای صحبت اعضای خانواده و اعضای جماعتشان که برای سال‌ها به یَهُوَه خدا وفادار بوده‌اند بنشینند و از آنان بشنوند که چگونه یَهُوَه به نیکویی با آنان رفتار کرده است.‏ همچنین به یاد داشته باشید که خواندن نوشته‌های مقدّس دل یوشیا را منقلب کرد و او را به عمل برانگیخت.‏ خواندن کلام خدا می‌تواند شما را نیز به عمل برانگیزد،‏ بر شادی‌تان بیفزاید،‏ رابطه‌تان را با یَهُوَه خدا استوار سازد و عزمتان را در کمک به دیگران در شناخت او افزایش دهد.‏ ‏(‏۲تواریخ ۳۴:‏۱۸،‏ ۱۹ خوانده شود.‏)‏ با مطالعهٔ کتاب مقدّس می‌توانید راهنمایی‌های لازم را برای بهبود بخشیدن به خدمتتان کسب کنید.‏ اگر چنین راهنمایی‌هایی آموختید تلاش کنید که همچون یوشیا تغییرات لازم را در خود ایجاد کنید.‏

یَهُوَه خدا را با دلی کامل خدمت کنید

۲۰،‏ ۲۱.‏ الف)‏ شرح‌حال چهار پادشاهی که در این مقاله بررسی شد،‏ چه نقطهٔ مشترکی داشتند؟‏ ب)‏ در مقالهٔ بعد چه موضوعی بررسی می‌شود؟‏

۲۰ آیا بررسی شرح حال چهار پادشاه یهودا که یَهُوَه را با دل کامل خدمت کردند،‏ برای شما مفید بوده است؟‏ آنان در انجام خواست یَهُوَه خدا غیرت داشتند و کاملاً خود را وقف خدمت به او کرده بودند و پیوسته خواست یَهُوَه خدا را به انجام می‌رساندند.‏ حتی زمانی که در شرایطی هراس‌آور با دشمنانشان روبرو شدند،‏ یَهُوَه را در نظر داشتند.‏ مهم‌تر از همه این که انگیزهٔ آنان از خدمت به یَهُوَه خدا خالص و پاک بود.‏

۲۱ در مقالهٔ بعد خواهیم دید که این چهار پادشاه که در مورد آنان صحبت شد،‏ همه خطاهایی مرتکب شدند.‏ اما آزمایندهٔ دل‌ها دید که دل آنان با او کامل است.‏ ما نیز ناکامل هستیم و خطا می‌کنیم.‏ آیا یَهُوَه خدا در دل ما نیز می‌بیند که با دلی کامل او را خدمت می‌کنیم؟‏ این موضوع را در مقالهٔ بعد بررسی می‌کنیم.‏

‏[پاورقی]‏

^ بند 4 یا یَهُوشافات،‏ حِزْقیا.‏