Ρύθμιση προσβασιμότητας

Επιλέξτε γλώσσα

Μετάβαση στο δευτερεύον μενού

Μετάβαση στον πίνακα περιεχομένων

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μάρτυρες του Ιεχωβά

Ελληνική

Η ΣΚΟΠΙΑ (ΕΚΔΟΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ) ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2014

Εσείς Βλέπετε «τον Αόρατο»;

Εσείς Βλέπετε «τον Αόρατο»;

«Παρέμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον Αόρατο».ΕΒΡ. 11:27.

1, 2. (α) Εξηγήστε γιατί ο Μωυσής βρισκόταν σε φαινομενικά επικίνδυνη θέση. (Βλέπε εικόνα στην αρχή του άρθρου.) (β) Γιατί δεν φοβήθηκε ο Μωυσής το θυμό του βασιλιά;

Ο ΦΑΡΑΩ ήταν ένας τρομερός κυβερνήτης τον οποίο οι Αιγύπτιοι θεωρούσαν ζωντανό θεό. Στα μάτια τους, «ξεπερνούσε σε σοφία και δύναμη όλα τα επίγεια πλάσματα», δηλώνει το βιβλίο Όταν η Αίγυπτος Δέσποζε στην Ανατολή (When Egypt Ruled the East). Για να προκαλεί το φόβο των υπηκόων του, ο Φαραώ φορούσε ένα στέμμα με το ομοίωμα μιας κόμπρας σε θέση επίθεσης—μια υπενθύμιση ότι οι εχθροί του βασιλιά θα αφανίζονταν ακαριαία. Φανταστείτε, λοιπόν, πώς ένιωσε ο Μωυσής όταν ο Ιεχωβά τού είπε: «[Θα] σε στείλω στον Φαραώ, και εσύ θα βγάλεις το λαό μου, τους γιους του Ισραήλ, από την Αίγυπτο».Έξοδ. 3:10.

2 Ο Μωυσής πήγε στην Αίγυπτο, διακήρυξε το άγγελμα του Θεού και ήρθε αντιμέτωπος με την οργή του Φαραώ. Αφού έπληξαν τη χώρα εννιά πληγές, ο Φαραώ τον προειδοποίησε: «Πρόσεχε! Μην προσπαθήσεις να ξαναδείς το πρόσωπό μου, επειδή την ημέρα που θα δεις το πρόσωπό μου θα πεθάνεις». (Έξοδ. 10:28) Προτού αποχωρήσει, ο Μωυσής προφήτευσε ότι ο πρωτότοκος γιος του βασιλιά θα πέθαινε. (Έξοδ. 11:4-8) Έπειτα, είπε σε κάθε οικογένεια Ισραηλιτών να σφάξουν ένα κατσίκι ή ένα κριάρι—το ιερό ζώο του αιγυπτιακού θεού Ρα—και να τινάξουν το αίμα του στους παραστάτες και στο ανώφλι της πόρτας τους. (Έξοδ. 12:5-7) Πώς θα αντιδρούσε ο Φαραώ; Ο Μωυσής δεν φοβόταν. Γιατί; Μέσω πίστης υπάκουσε στον Ιεχωβά χωρίς να φοβηθεί «το θυμό του  βασιλιά, γιατί παρέμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον Αόρατο».Διαβάστε Εβραίους 11:27, 28.

3. Τι θα εξετάσουμε σχετικά με την πίστη που είχε ο Μωυσής στον «Αόρατο»;

3 Είναι και η δική σας πίστη τόσο ισχυρή σαν να μπορούσατε να “δείτε τον Θεό”; (Ματθ. 5:8) Για να οξύνουμε την πνευματική μας όραση ώστε να μπορούμε να δούμε «τον Αόρατο», ας εξετάσουμε το παράδειγμα του Μωυσή. Πώς τον προστάτεψε η πίστη του στον Ιεχωβά από το φόβο του ανθρώπου; Πώς άσκησε πίστη στις υποσχέσεις του Θεού; Και όταν o ίδιος και ο λαός του βρίσκονταν σε κίνδυνο, πώς ενισχύθηκε από το γεγονός ότι μπορούσε να δει «τον Αόρατο»;

ΔΕΝ ΦΟΒΗΘΗΚΕ «ΤΟ ΘΥΜΟ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ»

4. Στα ανθρώπινα μάτια, πώς φαινόταν ο Μωυσής μπροστά στον Φαραώ;

4 Στα ανθρώπινα μάτια, ο Μωυσής ήταν ανίσχυρος μπροστά στον Φαραώ. Φαινόταν πως η ζωή, η ασφάλεια και το μέλλον του ήταν στα χέρια του βασιλιά. Ο ίδιος ο Μωυσής είχε ρωτήσει τον Ιεχωβά: «Ποιος είμαι εγώ που θα πάω στον Φαραώ και θα βγάλω τους γιους του Ισραήλ από την Αίγυπτο;» (Έξοδ. 3:11) Περίπου 40 χρόνια νωρίτερα, ο Μωυσής είχε εγκαταλείψει την Αίγυπτο ως φυγάς. Ίσως να αναρωτήθηκε: “Είναι άραγε σοφό να γυρίσω πίσω, διακινδυνεύοντας να προκαλέσω το θυμό του βασιλιά;”

5, 6. Τι βοήθησε τον Μωυσή να φοβάται τον Ιεχωβά και όχι τον Φαραώ;

5 Προτού γυρίσει ο Μωυσής στην Αίγυπτο, ο Θεός τού δίδαξε μια ζωτική αρχή, αυτή που κατέγραψε αργότερα ο ίδιος ο Μωυσής στο βιβλίο του Ιώβ: «Ο φόβος του Ιεχωβά—αυτό είναι η σοφία». (Ιώβ 28:28) Για να τον βοηθήσει να αποκτήσει αυτόν το φόβο και να ενεργήσει σοφά, ο Ιεχωβά αντιπαρέβαλε τους ανθρώπους με τον Παντοδύναμο Θεό. Ρώτησε: «Ποιος όρισε στόμα για τον άνθρωπο ή ποιος ορίζει τον άλαλο ή τον κουφό ή αυτόν που βλέπει καθαρά ή τον τυφλό; Όχι εγώ, ο Ιεχωβά;»Έξοδ. 4:11.

6 Τι ήθελε να του διδάξει; Ο Μωυσής δεν έπρεπε να φοβάται. Τον είχε στείλει ο Ιεχωβά, ο οποίος θα του έδινε οτιδήποτε χρειαζόταν για να μεταδώσει το θεϊκό άγγελμα στον Φαραώ. Εξάλλου, ο Φαραώ ήταν ανίσχυρος μπροστά στον Ιεχωβά. Επιπλέον, αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που οι υπηρέτες του Θεού είχαν κινδυνέψει από τους Αιγυπτίους. Ίσως ο Μωυσής έκανε στοχασμούς γύρω από το πώς προστάτεψε ο Ιεχωβά τον Αβραάμ, τον Ιωσήφ, ακόμα και τον ίδιο από προηγούμενους Φαραώ. (Γέν. 12:17-19· 41:14, 39-41· Έξοδ. 1:22–2:10) Έχοντας πίστη στον Ιεχωβά, «τον Αόρατο», εμφανίστηκε με θάρρος μπροστά στον Φαραώ και διακήρυξε όλα όσα τον είχε διατάξει Εκείνος.

7. Πώς προστάτεψε μια αδελφή η πίστη της στον Ιεχωβά;

7 Η πίστη στον Ιεχωβά προστάτεψε και μια αδελφή, την Έλα, ώστε να μην υποκύψει στο φόβο του ανθρώπου. Το 1949, η Κα-Γκε-Μπε τη συνέλαβε στην Εσθονία. Την ανάγκασαν να βγάλει όλα της τα ρούχα μπροστά στα μάτια νεαρών αστυνομικών, «εξευτελίζοντάς» την, όπως είπε η ίδια. «Ωστόσο», συνέχισε, «όταν προσευχήθηκα στον Ιεχωβά, αυτό με γέμισε με ειρήνη και γαλήνη στην καρδιά». Κατόπιν, την έκλεισαν στην απομόνωση για τρεις μέρες. Όπως αφηγείται: «Οι αξιωματικοί φώναξαν: “Θα φροντίσουμε να ξεχαστεί τελείως το όνομα Ιεχωβά στην Εσθονία! Εσύ θα πας σε στρατόπεδο και οι άλλοι στη Σιβηρία!” Έπειτα πρόσθεσαν χλευαστικά: “Πού είναι ο Ιεχωβά σας;”» Τι θα έκανε η Έλα; Θα φοβόταν τους ανθρώπους ή θα εμπιστευόταν στον Ιεχωβά; Στη διάρκεια της ανάκρισης, είπε άφοβα στους χλευαστές της: «Έχω σκεφτεί πολύ σοβαρά αυτό το ζήτημα, και θα προτιμούσα να ζω στη φυλακή διατηρώντας άρρηκτη τη σχέση μου με τον Θεό παρά να είμαι ελεύθερη και να χάσω την επιδοκιμασία του». Για την Έλα, ο Ιεχωβά ήταν τόσο πραγματικός όσο οι άνθρωποι που βρίσκονταν μπροστά της. Χάρη στην πίστη της, διατήρησε την ακεραιότητά της.

8, 9. (α) Ποιο είναι το αντίδοτο για το φόβο του ανθρώπου; (β) Αν μπείτε στον πειρασμό να υποκύψετε στο φόβο του ανθρώπου, σε ποιον πρέπει να εστιάσετε το βλέμμα σας;

 8 Η πίστη στον Ιεχωβά θα βοηθήσει και εσάς να νικήσετε τους φόβους σας. Αν κάποιοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι προσπαθούν να σας απαγορεύσουν να λατρεύετε τον Θεό, ίσως φαίνεται ότι η ζωή, η ασφάλεια και το μέλλον σας βρίσκονται σε ανθρώπινα χέρια. Ίσως μάλιστα αναρωτιέστε αν είναι σοφό να συνεχίσετε να υπηρετείτε τον Ιεχωβά και να εξοργίζετε τις αρχές. Να θυμάστε: Το αντίδοτο για το φόβο του ανθρώπου είναι η πίστη στον Θεό. (Διαβάστε Παροιμίες 29:25) Ο Ιεχωβά ρωτάει: «[Γιατί να] φοβάσαι θνητό άνθρωπο που θα πεθάνει, και γιο ανθρώπου που θα καταντήσει χλωρό χορτάρι;»Ησ. 51:12, 13.

9 Εστιάστε το βλέμμα σας στον παντοδύναμο Πατέρα σας. Εκείνος βλέπει όσους υποφέρουν στα χέρια άδικων κυβερνητών, καταλαβαίνει τι περνάνε και ενεργεί για χάρη τους. (Έξοδ. 3:7-10) Ακόμα και αν χρειαστεί να υπερασπίσετε την πίστη σας μπροστά σε υψηλόβαθμους αξιωματούχους, «μην ανησυχήσετε για το πώς ή σχετικά με τι θα μιλήσετε· διότι αυτό για το οποίο θα μιλήσετε θα σας δοθεί εκείνη την ώρα». (Ματθ. 10:18-20) Οι ανθρώπινοι κυβερνήτες και οι κρατικοί αξιωματούχοι είναι ανίσχυροι μπροστά στον Ιεχωβά. Ενισχύοντας τώρα την πίστη σας, θα μπορείτε να βλέπετε τον Ιεχωβά ως πραγματικό Πρόσωπο που θέλει πολύ να σας βοηθήσει.

ΑΣΚΗΣΕ ΠΙΣΤΗ ΣΤΙΣ ΥΠΟΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

10. (α) Ποιες οδηγίες έδωσε ο Ιεχωβά στους Ισραηλίτες το μήνα Νισάν του 1513 Π.Κ.Χ.; (β) Γιατί υπάκουσε ο Μωυσής στις οδηγίες του Θεού;

10 Το μήνα Νισάν του 1513 Π.Κ.Χ., ο Ιεχωβά είπε στον Μωυσή και στον Ααρών να μεταδώσουν στους Ισραηλίτες τις εξής ασυνήθιστες οδηγίες: Διαλέξτε ένα υγιές αρσενικό πρόβατο ή κατσίκι, σφάξτε το και τινάξτε το αίμα του στους παραστάτες και στο ανώφλι της πόρτας σας. (Έξοδ. 12:3-7) Πώς ενήργησε ο Μωυσής; Ο απόστολος Παύλος έγραψε αργότερα: «Μέσω πίστης είχε τηρήσει το πάσχα και το τίναγμα του αίματος, ώστε ο εξολοθρευτής να μην αγγίξει τα πρωτότοκά τους». (Εβρ. 11:28) Ο Μωυσής γνώριζε ότι ο Ιεχωβά είναι αξιόπιστος και άσκησε πίστη στην υπόσχεσή Του να εκτελέσει τους πρωτότοκους γιους των Αιγυπτίων.

11. Γιατί προειδοποίησε ο Μωυσής τους άλλους Ισραηλίτες;

11 Οι γιοι του ίδιου του Μωυσή ήταν προφανώς στη Μαδιάμ, πολύ μακριά από “τον εξολοθρευτή”. * (Έξοδ. 18:1-6) Ωστόσο, μετέδωσε υπάκουα την προειδοποίηση στις άλλες ισραηλιτικές οικογένειες των οποίων οι πρωτότοκοι γιοι κινδύνευαν. Διακυβεύονταν ζωές, και ο Μωυσής αγαπούσε τους συνανθρώπους του. «Αμέσως», λέει η Γραφή, «κάλεσε όλους τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ και τους είπε: . . . “Σφάξτε την πασχαλινή θυσία”».Έξοδ. 12:21.

12. Ποιο σημαντικό άγγελμα μας έχει αναθέσει ο Ιεχωβά να μεταδώσουμε;

12 Υπό την κατεύθυνση των αγγέλων, ο λαός του Ιεχωβά μεταδίδει ένα σημαντικό άγγελμα: «Φοβηθείτε τον Θεό και δώστε του δόξα, επειδή έφτασε η ώρα της κρίσης του, και γι’ αυτό λατρέψτε Εκείνον που έκανε τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και τις πηγές των νερών». (Αποκ. 14:7) Τώρα είναι ο καιρός να διακηρύξουμε αυτό το άγγελμα. Πρέπει να προειδοποιήσουμε τους συνανθρώπους μας να βγουν από τη Βαβυλώνα τη Μεγάλη, ώστε να μη “λάβουν από τις πληγές της”. (Αποκ. 18:4) Τα «άλλα πρόβατα» συνεργάζονται με τους χρισμένους Χριστιανούς παρακαλώντας όσους είναι αποξενωμένοι από τον Θεό να “συμφιλιωθούν” μαζί του.Ιωάν. 10:16· 2 Κορ. 5:20.

Η πίστη στις υποσχέσεις του Ιεχωβά θα αυξήσει την επιθυμία σας να μεταδίδετε τα καλά νέα (Βλέπε παράγραφο 13)

13. Τι θα μας βοηθήσει να αυξήσουμε την επιθυμία μας να μεταδίδουμε τα καλά νέα;

13 Είμαστε πεπεισμένοι ότι «η ώρα της κρίσης» όντως έχει φτάσει. Επίσης, πιστεύουμε με βεβαιότητα ότι ο Ιεχωβά δεν υπερβάλλει όταν μας λέει ότι το έργο κηρύγματος και μαθήτευσης είναι επείγον. Ο απόστολος Ιωάννης είδε σε όραμα «τέσσερις  αγγέλους να στέκονται πάνω στις τέσσερις γωνιές της γης, κρατώντας σφιχτά τους τέσσερις ανέμους της γης». (Αποκ. 7:1) Μέσω πίστης, βλέπετε αυτούς τους αγγέλους έτοιμους να εξαπολύσουν τους καταστροφικούς ανέμους της μεγάλης θλίψης πάνω σε αυτόν τον κόσμο; Αν τους βλέπετε με τα μάτια της πίστης σας, θα μπορείτε να μεταδίδετε τα καλά νέα με πεποίθηση.

14. Τι μας υποκινεί να “προειδοποιήσουμε τον πονηρό αποτρέποντάς τον από την πονηρή οδό του”;

14 Οι αληθινοί Χριστιανοί απολαμβάνουν ήδη φιλία με τον Ιεχωβά, καθώς και την ελπίδα της αιώνιας ζωής. Ωστόσο, αναγνωρίζουμε ότι είναι δική μας ευθύνη να “προειδοποιήσουμε τον πονηρό αποτρέποντάς τον από την πονηρή οδό του, ώστε να τον διατηρήσουμε ζωντανό”. (Διαβάστε Ιεζεκιήλ 3:17-19) Φυσικά, δεν κηρύττουμε απλώς και μόνο για να αποφύγουμε την ενοχή αίματος. Αγαπάμε τον Ιεχωβά και το συνάνθρωπό μας. Ο Ιησούς έδειξε τι σημαίνει πραγματική αγάπη και έλεος στην παραβολή του για τον καλό Σαμαρείτη. Ας ρωτήσουμε τον εαυτό μας: “Υποκινούμαι και εγώ από «ευσπλαχνία», όπως ο Σαμαρείτης, ώστε να είμαι πάντα πρόθυμος να δίνω μαρτυρία;” Εξάλλου, ποτέ δεν θα θέλαμε να είμαστε σαν τον ιερέα και τον Λευίτη της παραβολής, δικαιολογώντας τον εαυτό μας και “προσπερνώντας από την απέναντι πλευρά”. (Λουκ. 10:25-37) Η πίστη στις υποσχέσεις του Θεού και η αγάπη για το συνάνθρωπό μας θα μας υποκινούν να έχουμε πλήρη συμμετοχή στο έργο κηρύγματος προτού να είναι πολύ αργά.

“ΠΕΡΑΣΑΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΥΘΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ”

15. Γιατί ένιωθαν παγιδευμένοι οι Ισραηλίτες;

15 Η πίστη του Μωυσή στον «Αόρατο» τον βοήθησε όταν οι Ισραηλίτες  βρέθηκαν σε κίνδυνο μετά την έξοδό τους από την Αίγυπτο. Η Γραφή αναφέρει: «Οι γιοι του Ισραήλ σήκωσαν τα μάτια τους και είδαν τους Αιγυπτίους να έρχονται πίσω τους· και οι γιοι του Ισραήλ φοβήθηκαν πολύ και άρχισαν να κραυγάζουν προς τον Ιεχωβά». (Έξοδ. 14:10-12) Μήπως ήταν απροσδόκητη αυτή η τροπή; Καθόλου. Ο Ιεχωβά είχε προείπει: «Θα αφήσω . . . την καρδιά του Φαραώ να γίνει ισχυρογνώμων και αυτός θα τους καταδιώξει και θα αποκτήσω δόξα μέσω του Φαραώ και όλων των στρατιωτικών του δυνάμεων· και οι Αιγύπτιοι οπωσδήποτε θα γνωρίσουν ότι εγώ είμαι ο Ιεχωβά». (Έξοδ. 14:4) Εντούτοις, οι Ισραηλίτες έβλεπαν μόνο αυτό που ήταν ορατό στα φυσικά τους μάτια—την αδιάβατη Ερυθρά Θάλασσα μπροστά τους, τα ταχύτατα πολεμικά άρματα του Φαραώ πίσω τους και έναν 80χρονο ποιμένα να τους οδηγεί! Ένιωθαν παγιδευμένοι.

16. Πώς ενίσχυσε η πίστη τον Μωυσή στην Ερυθρά Θάλασσα;

16 Ο Μωυσής, όμως, δεν κλονίστηκε. Γιατί; Επειδή τα μάτια της πίστης του έβλεπαν κάτι πολύ πιο ισχυρό από μια θάλασσα ή έναν στρατό. Μπορούσε να “δει τη σωτηρία του Ιεχωβά”, και γνώριζε ότι Εκείνος θα πολεμούσε για τους Ισραηλίτες. (Διαβάστε Έξοδος 14:13, 14) Η πίστη του Μωυσή εμψύχωσε το λαό του Θεού. «Μέσω πίστης πέρασαν αυτοί μέσα από την Ερυθρά Θάλασσα σαν πάνω σε ξηρά γη», λέει η Γραφή, «αλλά όταν επιχείρησαν να την περάσουν οι Αιγύπτιοι, καταποντίστηκαν». (Εβρ. 11:29) Έπειτα από αυτό, «ο λαός άρχισε να φοβάται τον Ιεχωβά και να θέτει πίστη στον Ιεχωβά και στον Μωυσή τον υπηρέτη του».Έξοδ. 14:31.

17. Ποιο μελλοντικό γεγονός θα δοκιμάσει την πίστη μας;

17 Σύντομα, θα φαίνεται ότι η ζωή μας βρίσκεται σε κίνδυνο. Καθώς θα πλησιάζει το αποκορύφωμα της μεγάλης θλίψης, οι κυβερνήσεις αυτού του κόσμου θα έχουν ερημώσει και θα έχουν καταστρέψει ολοκληρωτικά θρησκευτικές οργανώσεις μεγαλύτερες και πολυπληθέστερες από τη δική μας. (Αποκ. 17:16) Περιγράφοντας προφητικά την ευάλωτη κατάστασή μας, ο Ιεχωβά λέει ότι θα μοιάζει με “γη που είναι ανοιχτή ύπαιθρος, . . . χωρίς τείχη, αμπάρα και πόρτες”. (Ιεζ. 38:10-12, 14-16) Στα ανθρώπινα μάτια, θα φαίνεται ότι δεν έχουμε καμιά πιθανότητα επιβίωσης. Πώς θα αντιδράσετε εσείς;

18. Εξηγήστε γιατί μπορούμε να παραμείνουμε σταθεροί στη διάρκεια της μεγάλης θλίψης.

18 Δεν χρειάζεται να κλονιστούμε από φόβο. Γιατί; Επειδή ο Ιεχωβά έχει προείπει αυτή την επίθεση στο λαό του Θεού. Αλλά έχει προείπει και την έκβαση. «“Εκείνη την ημέρα, την ημέρα που ο Γωγ θα έρθει πάνω στη γη του Ισραήλ”, λέει ο Υπέρτατος Κύριος Ιεχωβά, “η οργή μου θα ανεβεί στη μύτη μου. Και μέσα στο ζήλο μου, στη φωτιά της σφοδρής οργής μου, εξάπαντος θα μιλήσω”». (Ιεζ. 38:18-23) Ο Θεός θα καταστρέψει τότε όλους εκείνους που θέλουν να κάνουν κακό στο λαό του. Η πίστη σας στην έκβαση «της μεγάλης και φοβερής ημέρας του Ιεχωβά» θα σας βοηθήσει να «δείτε τη σωτηρία του Ιεχωβά» και να διατηρήσετε την ακεραιότητά σας.Ιωήλ 2:31, 32.

19. (α) Πόσο στενή σχέση είχαν ο Ιεχωβά και ο Μωυσής; (β) Αν λαβαίνετε υπόψη τον Ιεχωβά σε όλες σας τις οδούς, ποια ευλογία θα απολαμβάνετε;

19 Προετοιμαστείτε τώρα για αυτά τα συναρπαστικά γεγονότα “παραμένοντας σταθεροί σαν να βλέπετε τον Αόρατο”! Κάντε πιο δυνατή τη φιλία σας με τον Ιεχωβά Θεό μέσω τακτικής μελέτης και προσευχής. Ο Μωυσής είχε τόσο στενή φιλία με τον Ιεχωβά και χρησιμοποιήθηκε με τόσο δυναμικό τρόπο από Εκείνον ώστε η Γραφή λέει ότι ο Ιεχωβά τον γνώριζε «πρόσωπο με πρόσωπο». (Δευτ. 34:10) Ο Μωυσής ήταν ξεχωριστός προφήτης. Ωστόσο, μέσω πίστης μπορείτε και εσείς να αναπτύξετε τόσο στενή φιλία με τον Ιεχωβά όσο αν μπορούσατε να τον δείτε πραγματικά. Αν τον λαβαίνετε συνεχώς υπόψη “σε όλες σας τις οδούς”, όπως σας προτρέπει ο Λόγος του Θεού, “Αυτός θα κάνει ευθείς τους δρόμους σας”.Παρ. 3:6.

^ παρ. 11 Ο Ιεχωβά προφανώς έστειλε αγγέλους για να εκτελέσουν κρίση στους Αιγυπτίους.Ψαλμ. 78:49-51.