Be ka se isịnede

Be ka se isịnede

Ifịn emi mbon Africa ẹkenyamde ẹnọ mbon America

Ndibọhọ Ufụn ke Eset ye ke Eyo Nnyịn

Ndibọhọ Ufụn ke Eset ye ke Eyo Nnyịn

Ke ini ẹkemende Blessing * ẹka Europe, ẹkedọhọ ke ẹmọn̄ ẹkesiak itie unam idet ẹnọ enye. Edi ke ini ẹsịmde Europe, Blessing ama edifiọk ke ẹkemen imọ edi ndisan̄a akpara. Enye ikenyịmeke. Ẹma ẹmia enye ofụri usen duop ẹnyụn̄ ẹdọhọ ke ẹmọn̄ ẹkesịn ntịme ye ubon mmọ. Ntre, enye ama ọtọn̄ọ ndisan̄a akpara.

Ndise ifịn ke Egypt eset

Ekaufọk Blessing ọkọdọhọ ke enye edikpe imọ euro 40,000. * Ntre, Blessing ekenyene ndin̄wana euro 200 esịm 300 kpukpru okoneyo man ekeme ndikpe okụk emi. Enye ọdọhọ ete: “Mma nsiyom ndifehe. Edi n̄kekemeke sia n̄kekere ke ẹmọn̄ ẹkenam mfịna ye ubon nnyịn. N̄kekemeke ndinyan̄a idem.” Se ikọwọrọde Blessing emi ọwọrọ n̄kpọ nte owo miliọn inan̄ ke ofụri ererimbot, emi ẹmende ẹka nsio nsio itie ẹkesan̄a akpara.

Ke n̄kpọ nte isua 4,000 emi ekebede, ama enyene ekpri akparawa emi nditọete esie ẹkenyamde. Enye ekekere Joseph. Mbon oro ẹkedepde Joseph ẹma ẹkenyam enye ẹnọ akwaowo kiet ke Egypt. Ke nsonso oro, owo ikanamke n̄kpọ ye enye nte ẹkenamde ye Blessing. Edi nte ini akakade, ekaufọk esie ama oyom enye edidan̄ ye imọ. Joseph ikenyịmeke. Ntre ekaufọk esie ama osu nsu odori enye ete ke enye okoyom ndidan̄ imọ ke n̄kanubọk. Ẹma ẹmen Joseph ẹkesịn ke ufọk-n̄kpọkọbi ẹnyụn̄ ẹdọn̄ enye ukot ke ebuka.​—⁠Genesis 39:​1-20; Psalm 105:​17, 18.

Joseph ekedi ofụn ke eset, Blessing edi ofụn ke eyo nnyịn. Emi owụt ke ebịghi ẹketọn̄ọ ndisisịn owo ke ufụn. Mbon emi ẹsidepde ẹnyụn̄ ẹnyamde ifịn isikereke iban̄a mmọ, edi ẹsiyom okụk mmọ.

ẸSINYENE EDIWAK IFỊN KE INI EKỌN̄

Ekọn̄ esinam ndusụk idụt ẹnyene ediwak ifịn. Ẹdọhọ ke Edidem Thutmose III emi akakarade Egypt ama emen ifịn 90,000 ke Canaan ọnyọn̄ ke enye ama  akan̄wana ye idụt oro. Mbon Egypt ẹma ẹnam ifịn emi ẹnam utom ke itie udọk ukan̄, ẹbọp mme temple, ẹnyụn̄ ẹsiak mme usụn̄ idakisọn̄.

Ekọn̄ ama anam ẹnyene ediwak ifịn ke ini Rome ẹkekarade ererimbot. Ke ini ndusụk idụt ẹkeyomde idụt en̄wen ẹnọ mmimọ ifịn, oro ama esida en̄wan edi ndusụk ini. Ẹdọhọ ke etisịm eyo mme apostle, ke mbahade iba ke otu mbon oro ẹkedụn̄de ke Rome ẹkedi ifịn. Mbon Egypt ye mbon Rome ẹma ẹsidiọk ndikama ifịn mmọ. Ke uwụtn̄kpọ, ifịn oro ẹkesidọkde ukan̄ ke Rome ẹkesidu uwem n̄kpọ nte isua 30 kpọt.

Idịghe ke eset kpọt ke ẹkesinyam ifịn. Ọtọn̄ọde ke isua 1500 esịm n̄kpọ nte isua 1900, ẹma ẹsito America ẹdidep ifịn ke Africa. Mbon oro ẹkenamde mbubehe emi ẹma ẹnam ata ediwak okụk. Ẹdọhọ ke ẹma ẹnyam n̄kpọ nte irenowo, iban, ye nditọwọn̄ miliọn 25 esịm miliọn 30. Ata ediwak ke otu emi ẹma ẹkpan̄a ke Inyan̄ibom Atlantic. Olaudah Equiano edi kiet ke otu ifịn emi ẹkebọhọde. Enye ọkọdọhọ ete: “Mmeti nte iban ẹketuan̄ade, mme owo ẹnyụn̄ ẹmian̄ade n̄kpa. Inua ikemeke nditịn̄ utọ ibak emi ẹkebakde nnyịn.”

Ata ediwak owo ẹsụk ẹdedi ifịn tutu esịm emi. N̄ka emi ẹkotde International Labour Organization ẹdọhọ ke n̄kpọ nte irenowo, iban, ye nditọwọn̄ miliọn 21 ẹdi ifịn mfịn. Ediwak mmọ ẹnam utom ke itie udọk ukan̄, itie unam brick, ufọk akpara, itie unam ọfọn̄, ye ufọk mme owo. Ndusụk owo ẹdụk ufụn ẹnọ mme owo, ndien owo ikpehe mmọ eti okụk, edieke ẹkam ẹkpede-kpe. Kpa ye oro ukara mînyịmeke ẹsịn owo ke ufụn, mme owo ke ẹnanam emi.

Ẹsịn ata ediwak owo ke ufụn mfịn

UBỌHỌ UFỤN

Ediwak owo ẹma ẹtọn̄ọ en̄wan man ẹwọrọ ke ufụn. Ke uwụtn̄kpọ, ke n̄kpọ nte isua 50 mbemiso eyo mme apostle, Spartacus emi ekedide ofụn ama ada ifịn 100,000 en̄wen adian idem ọtọn̄ọ ntịme ye mbon Rome, edi mmọ ikosụk ikemeke ndiwọrọ ke ufụn. Ke n̄kpọ nte isua 300 emi ekebede, ifịn emi ẹkedude ke Hispaniola ẹma ẹtọn̄ọ en̄wan ye mme eteufọk mmọ. Ọkpọsọn̄ utom emi ẹkenọde mmọ ẹnam ke ikọt mbọkọk akanam mmọ ẹtọn̄ọ ekọn̄ ke obio. Ẹma ẹn̄wana ofụri isua 13 tutu ẹdinyịme Haiti ada ke idemesie ke isua 1804.

Edi nte nditọ Israel ẹkesan̄ade ẹwọrọ ke ufụn ke Egypt inyeneke mbiet. Mmọ ẹkedi n̄kpọ nte owo miliọn ita, ndien kpukpru mmọ ẹkewọrọ. Ama enen̄ede ọfọn nte mmọ ẹkewọrọde ke ufụn. Bible ọdọhọ ke mbon Egypt ‘ẹkesịn mmọ ẹnam utom ke idak ufịk nte ifịn.’ (Exodus 1:​11-14) Pharaoh kiet ama akam  ọdọhọ ẹwot kpukpru nseknditọ irenowo Israel ke ini enye okokụtde nte mmọ ẹwakde ke Egypt.​—⁠Exodus 1:​8-22.

Nte nditọ Israel ẹkesan̄ade ẹwọrọ ke ufụn ke Egypt ekedi utịbe sia Jehovah akanyan̄a mmọ. Abasi ọkọdọhọ Moses ete: “Mmetịm mfiọk ubiak mmọ. Mmọn̄ nsụhọde n̄ka n̄kanyan̄a mmọ.” (Exodus 3:​7, 8) Tutu esịm mfịn emi, mme Jew emi ẹdụn̄de ke ofụri ererimbot ẹsinịm usọrọ Passover man ẹda ẹti usen emi mmọ ẹkekpọn̄de Egypt.​—⁠Exodus 12:⁠14.

INI EMI OWO NDOMOKIET MÎDIDỊGHE OFỤN

Bible ọdọhọ ke “baba ukwan̄n̄kpọ kiet [idụhe] ye Jehovah Abasi nnyịn,” afiak ọdọhọ ke Abasi ikpụhọkede. (2 Chronicle 19:7; Malachi 3:⁠6) Abasi ama ọdọn̄ Jesus ete ‘ọkwọrọ ubọhọ-ufụn ọnọ mbuotekọn̄, onyụn̄ anam mmọ emi ẹfịkde ẹnyọn̄ọ ke ifụre.’ (Luke 4:18) Ndi emi ọwọrọ ke Abasi ọkọdọn̄ Jesus edinam kpukpru ifịn ẹwọrọ ufụn? Idịghe se ọwọrọde edi oro. Abasi ọkọdọn̄ Jesus edisio mme owo ke ufụn idiọkn̄kpọ ye n̄kpa. Nte ini akakade, Jesus ama ọdọhọ ete: ‘Akpanikọ ayanam mbufo ẹwọrọ ufụn.’ (John 8:32) Mfịn, akpanikọ emi Jesus ekekpepde anam ata ediwak owo ẹwọrọ ke ufụn nsio nsio n̄kpọ.​—⁠Se ekebe oro “Ndiwọrọ ke Ufụn Emi N̄kesịnde Idemmi.”

Abasi akan̄wam Joseph ye Blessing ẹwọrọ ke ufụn ke nsio nsio usụn̄. Mbụk Joseph odu ke Genesis ibuot 39 esịm 41. Nte Blessing ọkọwọrọde ufụn idịghe se ẹkpesọpde ẹfre.

Ke ẹma ẹkebịn Blessing ẹsio ke idụt oro enye okodụn̄de ke Europe, enye ama okodụn̄ ke Spain. Enye ama okụt Mme Ntiense Jehovah do onyụn̄ ọtọn̄ọ ndikpep Bible ye mmọ. Enye ama ebiere ndikpụhọde, ntre enye ama oyom eti utom anam onyụn̄ ọdọhọ akani ekaufọk esie osio urua ke okụk oro enye ọkọdọhọde isikpe imọ kpukpru ọfiọn̄. Usen kiet, ekaufọk Blessing ama okot enye ke fon ekpe ubọk ete efen ọnọ imọ onyụn̄ efre aban̄a okụk oro. Nso ikanam enye anam emi? Enye n̄ko ama ọtọn̄ọ ndikpep Bible ye Mme Ntiense Jehovah. Blessing ọdọhọ ete: “Akpanikọ ekeme ndisio owo ke ufụn ke usụn̄ emi enye mîkodorike enyịn.”

Ama abiak Jehovah Abasi ndikụt nte nditọ Israel ẹkedude ke ufụn ke Egypt; enye n̄ko inyụn̄ ikopke inemesịt ndikụt ẹfịkde mme owo mfịn. Imọdiọn̄ọ ke edieke ẹyomde ndisio kpukpru owo ke ufụn mfịn, ke ana ẹkpụhọde nte ẹnamde n̄kpọ ke ererimbot. Ndien Abasi ọn̄wọn̄ọ ke iyanam emi. Bible ọdọhọ ete: “Nnyịn itie ibet mbufa enyọn̄ ye obufa isọn̄ emi enye ọkọn̄wọn̄ọde, ndien edi do ke edinen ido edidụn̄.”​—⁠2 Peter 3:13.

^ ikp. 2 Ẹkpụhọ enyịn̄.

^ ikp. 3 Ini oro, euro 40,000 ẹkedi n̄kpọ nte ₦4,700,000.