Be ka se isịnede

KPEBE MBUỌTIDEM MMỌ | JONATHAN

“Baba N̄kpọ Kiet Ikemeke Ndikpan Jehovah”

“Baba N̄kpọ Kiet Ikemeke Ndikpan Jehovah”

Da nte ke omokụt mbonekọn̄ emi ẹkpemede nnaekọn̄ nte ẹdorode ke enyọn̄ obot ẹda ẹkụt isọn̄ emi etiede itiat itiat onyụn̄ asatde. Mmọ ẹdi mbonekọn̄ Philistia. Mmọ ẹda ẹkụt iren Israel iba ke edem ebeden̄ n̄kan̄ oko. N̄kpọ oro enem mmọ imam sia owo iba oro iyọhọke mmọ ubọk. Ebịghi mbon Philistia ẹkesifiomo nditọ Israel. Nditọ Israel ikakam ikemeke ndiban mme n̄kpọ emi mmọ ẹsidade ẹnam utom ke in̄wan̄ ke mîkaha-ka ibịne mbon Philistia emi ẹdidi mme asua mmọ. N̄kpọ oro ikayakke mbonekọn̄ Israel ẹnyene nti n̄kpọekọn̄. Ndien ọkpọ owo iba kpọt ẹdaha ẹka en̄wan emi! Ekpededi mmọ ẹma ẹkama nti n̄kpọekọn̄, nso ke mmọ mbiba kpọt ẹkeme ndinam? Mbon Philistia ẹma ẹsak mmọ ẹte: “Ẹdọk ẹbịne nnyịn, ndien imọn̄ ikpep mbufo n̄kpọ!”—1 Samuel 13:19-23; 14:11, 12.

Mbon Philistia ẹkeyom ndikpep nditọ Israel n̄kpọ, edi mmọ ke ẹkekam ẹkpep n̄kpọ. Jonathan ye owo emi akasan̄ade ye enye ẹma ẹfehe ẹsụhọde ẹdụk isọn̄ ebeden̄ oro, ẹnyụn̄ ẹdọk ẹbe ẹka edem n̄kan̄ oko. Ibibene ebeden̄ oro ama ọsọn̄ ndidọk tutu edi se mmọ ẹnyọnide ke ubọk ye ukot, edi mmọ ikakpaha mba, mmọ ẹma ẹka iso ẹfap ikpọ itiat ẹbe ẹbịne mbonekọn̄ Philistia oro! (1 Samuel 14:13) Mbon Philistia ẹma ẹkụt ndien ke adausụn̄ akama n̄kpọekọn̄, ndien akama n̄kpọekọn̄ esie etiene enye ke edem. Edi, ndi enye ada owo kiet kpọt adian idem adaha en̄wan ye udịmekọn̄? Ndi ibuot esie ifọnke?

Ibuot esie ama ọfọn; enye ama ọbuọt idem ye Abasi ata etieti. Enye ekekere Jonathan, ata mme Christian ẹnyụn̄ ẹkeme ndikpep ediwak n̄kpọ nto mbụk esie. Kpa ye emi nnyịn mîn̄wanake ekọn̄ mfịn, mbụk Jonathan ekeme ndikpep nnyịn ndinyene uko, ndisọn̄ọ nda ye Jehovah, ikûnyụn̄ ukere ufọn idem nnyịn kpọt. Mme n̄kpọ emi ẹyen̄wam nnyịn inen̄ede ibuọt idem ye Jehovah.—Isaiah 2:4; Matthew 26:51, 52.

Eti Eyen ye Owoekọn̄ Emi Enyenede Uko

Ke ini ifiọkde utọ owo emi Jonathan ekedide, ayan̄wan̄a nnyịn se ikanamde enye ọdọk ebịne mbonekọn̄ oro. Jonathan ekedi akpan Saul emi ekedide akpa edidem Israel. Jonathan ikedịghe aba eyenọwọn̄ ini ẹkeyetde Saul aran nte edidem, etie nte enye ekedi isua 20 mîdịghe akande oro. Osụk etie nte enye ama ekpere ete esie etieti, sia ete esie ama esitịn̄ se enye oyomde ndinam ọnọ enye. Saul ama ọniọn̄, eye, okonyụn̄ edi ọkpọsọn̄ owoekọn̄. Edi idịghe oro kpọt ke Jonathan ọkọfiọk aban̄a ete esie nsonso oro ẹkemekde enye edidem; enye ama ọfiọk ke ete imọ ọbuọt idem ye Jehovah onyụn̄ osụhọde idem. Se ikedide akpan n̄kpọ ikan ekedi oro. Ama an̄wan̄a enye se ikanamde Jehovah emek Saul edidem. Prọfet Samuel n̄ko ama ọdọhọ ke idụhe owo emi ebietde Saul ke Israel!—1 Samuel 9:1, 2, 21; 10:20-24; 20:2.

Anaedi Jonathan akada ke edi akwa ukpono ndisịne ke udịmekọn̄ emi ete esie adade usụn̄ n̄n̄wana ye mme asua ikọt Jehovah. Ekọn̄ emi mmọ ẹkesin̄wanade ikesitiehe nte ekọn̄ emi mme idụt ẹsin̄wanade mfịn. Ini oro, Jehovah ekemek idụt Israel ọnọ idem esie, ndien mme idụt emi ẹkekponode nsunsu abasi ẹma ẹsiwak ndika en̄wan ye mmọ. Mbon Philistia emi ẹkekponode nsio nsio abasi, utọ nte Dagon, ẹma ẹsiwak ndidomo ndifịk m̀mê ndikam nsobo idụt emi Jehovah ekemekde ọnọ idem esie.

Utọ iren nte Jonathan ẹma ẹfiọk ke ndin̄wana ekọn̄ owụt ke mmimọ imọsọn̄ọ ida ye Jehovah Abasi. Jehovah ama onyụn̄ ọdiọn̄ Jonathan. Esisịt ini ke ẹma ẹkemek Saul edidem, enye ama emek eyen esie ete ada mbonekọn̄ 1,000 usụn̄. Jonathan ama ada mmọ usụn̄ ẹken̄wana ẹkan mbonekọn̄ Philistia ke Geba. Kpa ye emi mbonekọn̄ Jonathan mîkakamake nti n̄kpọekọn̄, Jehovah ama an̄wam Jonathan akan ke ekọn̄ oro. Mbon Philistia ẹma ẹketịm ata ediwak mbonekọn̄ man ẹn̄wana ye Israel. Idem ama enyek ediwak mbonekọn̄ Saul. Ndusụk mmọ ẹma ẹfehe ẹkedịbe, owo ifan̄ ẹkam ẹwọn̄ọde ẹkeda ye mbon Philistia! Edi idem ikenyekke Jonathan.—1 Samuel 13:2-7; 14:21.

Ke usen emi se iketịn̄de ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ eketịbede, Jonathan ama emen owo emi akamade n̄kpọekọn̄ esie edịbe ọwọrọ. Nte mmọ ẹkperede mbonekọn̄ Philistia emi ẹkedude ke Michmash, Jonathan ama etịn̄ se enye aduakde ndinam ọnọ akama n̄kpọekọn̄ esie. Enye ọkọdọhọ ke iyanam mbonekọn̄ Philistia ẹkụt mmimọ, ndien edieke mmọ ẹdọhọde mmimọ idọk idin̄wana ye mmọ, ke iyada oro ifiọk ke Jehovah ayan̄wam mmimọ. Akama n̄kpọekọn̄ esie ama enyịme inikiet inikiet. Etie nte se Jonathan eketịn̄de akanam enye okûfan̄a. Jonathan ọkọdọhọ ete: “Baba n̄kpọ kiet ikemeke ndikpan Jehovah ndida ediwak m̀mê esisịt nnyan̄a.” (1 Samuel 14:6-10) Nso ke ikọ esie ọkọwọrọ?

Imokụt ke Jonathan ama enen̄ede ọdiọn̄ọ Abasi esie. Enye ama ọfiọk ke Jehovah ama esin̄wam ikọt esie ẹkan mme asua emi ẹkenen̄erede ẹwak ẹkan mmọ. Jehovah ama esikam ada owo kiet kpọt akan mme asua esie ndusụk ini. (Judges 3:31; 4:1-23; 16:23-30) Ntre Jonathan ama ọfiọk ke idịghe ibat mbonekọn̄ m̀mê ukeme mmọ m̀mê n̄kpọekọn̄ mmọ edinam mmọ ẹkan; mmọ ẹdikan edieke ẹbuọtde idem ye Jehovah. Jonathan ama enyene mbuọtidem ayak Jehovah ebiere m̀mê edi se imọ ye akama n̄kpọekọn̄ imọ ikade ikan̄wana ye mbon Philistia; enye ama enịm idiọn̄ọ emi enye edidade ifiọk m̀mê Jehovah enyịme imọ ika. Ke enye ama okokụt ke Jehovah enyịme, enye ama ebe aka uko uko.

Se n̄kpọ iba emi ẹwụtde ke Jonathan ama ọbuọt idem ye Jehovah. Akpa, enye ama enen̄ede eten̄e Jehovah Abasi esie. Enye ama ọfiọk ke idịghe tutu owo an̄wan̄wam Ata Ọkpọsọn̄ Abasi enye ekeme ndinam uduak esie, kpa ye oro ke Jehovah esima ndidiọn̄ mbon oro ẹsọn̄ọde ẹda ẹnam n̄kpọ esie. (2 Chronicle 16:9) Ọyọhọ iba, mbemiso Jonathan adahade en̄wan oro, enye ama oyom idiọn̄ọ emi ediwụtde ke Jehovah enyịme imọ ikan̄wana. Mfịn, nnyịn isidọhọke Abasi ọnọ nnyịn idiọn̄ọ man ida oro ifiọk m̀mê edi se inamde se iduakde ndinam. Kpukpru se idin̄wamde nnyịn ifiọk se idide uduak Abasi mmọdo ke Ikọ esie emi enye ọkọnọde spirit esie ẹwet. (2 Timothy 3:16, 17) Ndi imesitịn̄ enyịn idụn̄ọde Bible mbemiso ibierede akpan n̄kpọ? Ekpedi imesinam, oro owụt ke uduak Abasi edi akpan n̄kpọ akan se nnyịn imade ukem nte ekedide ọnọ Jonathan.

Owoekọn̄ oro ye akama n̄kpọekọn̄ esie ẹma ẹsọsọp ẹdọk ebeden̄ oro ẹbịne mbonekọn̄ emi ẹkekpemede nnaekọn̄ Philistia. Ama an̄wan̄a mbon Philistia ndien ke iren iba oro ẹdi en̄wan ye mmimọ, ntre mmọ ẹma ẹsio mbonekọn̄ ẹdọn̄ ẹken̄wana ye mmọ. Mbon Philistia ẹkpekewowot iren iba oro ukọm ibietke ke ikan̄ sia mmọ ẹkewak ẹkan, ẹkenyụn̄ ẹdu ke enyọn̄ obot. Edi Jonathan ama amia mmọ ke adiana ke adiana obon ke isọn̄, akama n̄kpọekọn̄ esie onyụn̄ owot mmọ etiene enye ke edem. Owo iba oro ẹma ẹwot mbonekọn̄ 20, edi itoho mi isịm ko! Jehovah ama anam se ikande oro. Bible ọdọhọ ete: “Ndien idem enyek mbonekọn̄ emi ẹdude ke itienna ke in̄wan̄ ye mbonekọn̄ emi ẹdade ke itie ukpeme; idem onyụn̄ enyek udịmekọn̄ mbon mbụme, isọn̄ onyụn̄ enyek, Abasi okonyụn̄ anam nnyekidem emi odu.”—1 Samuel 14:15.

Jonathan ada owo kiet kpọt adian idem aka en̄wan ye otu mbonekọn̄ emi ẹkekpemede nnaekọn̄ mme asua emi ẹkamade nti n̄kpọekọn̄

Saul ye ikọt esie ẹma ẹda ke anyan usụn̄ ẹkụt ndutịme emi okodude ke otu mbon Philistia, emi ẹma ẹketọn̄ọ ndin̄wana ke otu idemmọ! (1 Samuel 14:16, 20) Nditọ Israel ẹma ẹnyene uko ẹdụk ẹken̄wana ye mmọ; etie nte mmọ ẹketan̄ n̄kpọekọn̄ mbon Philistia emi ẹkekpan̄ade ẹkama ẹn̄wana. Jehovah ama an̄wam ikọt esie ẹkan usen oro. Enye inyụn̄ ikpụhọkede tutu esịm emi. Edieke ibuọtde idem ye enye ukem nte Jonathan ye akama n̄kpọekọn̄ esie emi owo mîsiakke enyịn, idụhe se idinamde nnyịn itua n̄kpọfiọk.—Malachi 3:6; Rome 10:11.

“Enye Akanam Utom ye Abasi”

Edikan oro ama enem Jonathan etieti, edi akakam ababiak Saul. Saul ama ananam ikpọ ndudue. Enye ama ọsọn̄ ibuot ye Samuel emi ekedide prọfet Jehovah okonyụn̄ otode ubon Levi, akawa uwa emi akpakanade prọfet oro awa. Ke ini Samuel ekedide edisịm, enye ama ọdọhọ Saul ke ubọn̄ esie idibịghike ke ntak nsọn̄ibuot esie. Ekem, ke ini Saul ọkọdọn̄de ikọt esie ẹka ekọn̄, enye ama anam mmọ ẹda un̄wọn̄ọ emi enye mîketịmke ikere, ete: “Ọdọdiọk ọnọ owo eke editade uyo mbemiso mbubreyo, ibọhọke ami nsio usiene ye mme asua mi!”—1 Samuel 13:10-14; 14:24.

Ikọ Saul owụt ke enye ama ọtọn̄ọ ndidiọk. Ndi owo emi okosụhọrede idem onyụn̄ anamde se Abasi amade ama ọtọn̄ọ ndiyom ubọn̄ nnọ idemesie onyụn̄ okohode idem? Akpa kan̄a, idịghe Jehovah ọkọdọn̄ enye enịm utọ ewụhọ oro ọnọ ifịk ifịk mbonekọn̄ emi ẹkenyenede uko do. N̄ko, ndi Saul ndikọdọhọ “ibọhọke ami nsio usiene ye mme asua mi” owụt ke enye akada nte ke ekọn̄ imọ ke edi? Ndi enye ama efre ke unenikpe Jehovah edi akpan n̄kpọ, idịghe imọ ndiyom ndisio usiene, ndiyom ubọn̄, ndinyụn̄ nyom ndikan?

Jonathan ikọfiọkke ke ete esie owụk utọ ewụhọ oro. Idem ama emem enye ini enye ọkọnyọn̄de ekọn̄ oro edi, ntre enye ama esịn esan̄ esie ke obukpa ọkwọk edebi aranọkwọk adia; enye ama afiak okop odudu inikiet inikiet. Owo kiet ke otu mbonekọn̄ esie ama ọdọhọ enye se ete esie okowụkde. Jonathan ama ọdọhọ ete: “Ete mi amada afanikọn̄ ọsọk isọn̄ emi. Mbọk, ẹse nte enyịn an̄wan̄ade mi ke ekpri editabi aranọkwọk emi. N̄wan̄wadise kpukpru owo ẹkpediade mbụme mme asua oro mmọ ẹkụtde mfịn emi! Edi, ke emi, nnyịn iwotke mbon Philistia awak ekem.” (1 Samuel 14:25-30) Jonathan ama enen. Enye ama okpono ete esie, edi oro ikakpanke enye ndinam se inende. Enye ikenyịmeke kpukpru se ete esie etịn̄de m̀mê anamde nnan nnan, oro ama anam mme owo ẹkpono enye.

Ini Saul ekedifiọkde ke Jonathan abiat ẹwụhọ imọ, enye ikosụk imaha ndikụt ke se imọ ikowụkde oro ekedi ndisịme. Utu ke oro, enye ama ọdọhọ ke eyen esie odot n̄kpa! Jonathan ikafan̄ake ikonyụn̄ ikpehe ubọk ite enye atua imọ mbọm. Se Jonathan ọkọbọrọde enye owụt ke enye ikekereke iban̄a idemesie kpọt. Enye ọkọdọhọ ete: “Se mi mi! Yak n̄kpa!” Edi nditọ Israel ẹma ẹdọhọ ẹte: “Ndi Jonathan emi adade akwa edinyan̄a ọsọk Israel edikpa? Nsa-o! Ma uwem Jehovah, baba idet ibuot esie kiet ididuọhọ ke isọn̄; koro enye akanam utom ye Abasi mfịn emi.” Nso ke Saul akanam? Enye ama osion̄o idem ọkpọn̄. Bible ọdọhọ ete: “Ntem mmọ ẹfak Jonathan, enye inyụn̄ ikpaha.”—1 Samuel 14:43-45.

“Se mi mi! Yak n̄kpa!”

Jonathan ama ọwọrọ eti etop ke ntak uko esie, ifịk esie, ye ke ntak emi enye mîkoyomke ufọn idemesie kpọt. Ini enye ekenyenede mfịna, se mme owo ẹkefiọkde ẹban̄a enye ama anam mmọ ẹnyan̄a enye. Ọfọn ikere m̀mê se isinamde ke usen ke usen anam iwọrọ nso utọ etop, m̀mê mme owo ẹda nnyịn didie. Bible ọdọhọ ke eti enyịn̄ ọfọn ata etieti. (Ecclesiastes 7:1) Edieke inamde n̄kpọ emi edinamde inyene eti enyịn̄ ke enyịn Jehovah nte Jonathan akanamde, oro eyekpe nnyịn akan n̄kpọ en̄wen ekededi oro ikpenyenede.

Idiọkn̄kpọ Saul Aka Iso Nditọt

Kpa ye kpukpru ndudue Saul, Jonathan ama aka iso esịne ke idak esie an̄wana ekọn̄. Imekeme ndikere nte akafịnade enye ndikụt ete esie ọtọn̄ọde ndisọn̄ ibuot nnyụn̄ n̄kohode idem. Ete esie ekedi ọwọrọ ke idiọkn̄kpọ kiet odụk en̄wen, edi inyeneke se Jonathan ekekemede ndinam.

Mfịna Saul ama esịm etịn̄e ini Jehovah ọkọdọn̄de enye akan̄wana ye mbon Amalek. Jehovah ama etịn̄ toto ke eyo Moses ke iyosobo ofụri Amalek sia ibak mmọ ama okpon etieti. (Exodus 17:14) Jehovah ọkọdọhọ Saul osobo kpukpru ufene ke Amalek onyụn̄ osobo Agag emi ekedide edidem mmọ. Saul ama akan ke ekọn̄ oro, imenịm ke Jonathan ama etiene ete esie an̄wana ekọn̄ oro uko uko. Edi Saul ama ọsọn̄ ibuot ye Jehovah, isoboke Agag ye mme ufene mmọ. Prọfet Samuel ama ọkọdọhọ enye akpatre se Jehovah ebierede ete: “Sia afo ama ekesịn ndikop uyo Jehovah, enye n̄ko emesịn fi ndidi edidem.”—1 Samuel 15:2, 3, 9, 10, 23.

Ikebịghike ke Saul ama ọkọsọn̄ ibuot, Jehovah ama anam edisana spirit esie ọkpọn̄ enye. Sia Jehovah mîkadaha ye enye aba, ekedi esịt enem Saul idahaemi, adaha do esịt ọdiọk enye, anam n̄kpọ obom obom, ndịk esinyụn̄ enen̄ede anam enye. Eketie nte n̄kpọ eke Abasi anamde eti spirit ọkpọn̄ enye onyụn̄ ayakde idiọk spirit otụhọde enye. (1 Samuel 16:14; 18:10-12) Kere nte akafịnade Jonathan ndikụt ete esie emi ekedide eti owo okpụhọrede ntre! Kpa ye oro, Jonathan ikọkpọn̄ke Jehovah. Enye ama an̄wam ete esie nte enye ekekeme, akam etịn̄de ikọ ye enye in̄wan̄ in̄wan̄ ndusụk ini, edi enye iketreke ndinam se inemde Jehovah emi edide Abasi esie ye Ete esie.—1 Samuel 19:4, 5.

Ndi akanam owo emi afo amade, yak idọhọ owo ke ubon mbufo, okpụhọde ọtọn̄ọ ndinam se mîfọnke? Utọ n̄kpọ oro ekeme ndinen̄ede mbiak owo. Se Jonathan akanamde anam iti se owo kiet emi eketienede ewet psalm ekewetde ete: “Edieke ete mi ye eka mi ẹkpekpọn̄de mi, Jehovah ekpemen mi akama.” (Psalm 27:10) Jehovah isikpọn̄ke ikọt esie. Enye eyemen fi n̄ko akama onyụn̄ edi mfọnn̄kan Ete fo, inamke n̄kpọ m̀mê nso ke mbon emi mîfọnke ima ẹkpenam man esịt ọduọ fi.

Anaedi Jonathan ama ọfiọk ke Jehovah aduak ndibọ Saul ubọn̄ nnọ owo efen. Jonathan akanam n̄kpọ didie? Ndi enye ama etie ekere utọ edidem emi imọ ikpedide? Ndi enye ama ekere nte ikpenen̄erede ndusụk se ete imọ mîkanamke ọfọn inyụn̄ idi eti edidem emi ọsọn̄ọde ada ye Jehovah onyụn̄ okopde uyo esie? Nnyịn ifiọkke se enye ekekerede; se ifiọkde edi ke kpukpru oro ikekemeke nditịbe. Ndi oro ọwọrọ ke Jehovah ama ọkpọn̄ eti owo oro? Ikọkpọn̄ke, enye ama akam anam ẹwet mbụk Jonathan ẹsịn ke Bible nte kiet ke otu mbon emi ẹkesọn̄ọde ẹda ye ufan mmọ! Ke ibuotikọ en̄wen emi idinemede iban̄a Jonathan, iyeneme nte enye ọkọsọn̄ọde ada ye ufan esie.