Nte oyomde okụbọde

Mek usem

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

Nso ke Bible Ekpep Nnyịn?

Se Ẹwetde Ẹdian

Se Ẹwetde Ẹdian

1 JEHOVAH

Abasi ekere Jehovah. Ẹdọhọ ke enyịn̄ emi ọwọrọ “Enye Anam Akabade Edi.” Jehovah edi Ata Ọkpọsọn̄ Abasi, enye okonyụn̄ obot kpukpru n̄kpọ. Enye ekeme ndinam se ededi emi enye oyomde ndinam.

Ke usem Hebrew, ẹkeda abisi inan̄ ẹwet enyịn̄ Abasi. Abisi inan̄ oro ke Ikọmbakara ẹdi YHWH m̀mê JHVH. Ẹma ẹwet enyịn̄ Abasi ke n̄kpọ nte itie 7,000 ke ata akpa Bible usem Hebrew. Mme owo ke nsio nsio itie ke ererimbot ẹsikot enyịn̄ oro Jehovah ke nsio nsio usụn̄ ẹtiene nte ẹsikotde ke usem mmọ.

Ib. 1, ikp. 15

2 “ABASI ỌKỌNỌ ODUDU SPIRIT ẸWET” BIBLE

Bible edi N̄wed Abasi. Edi idịghe enye akada ubọk esie ewet, enye ọkọdọn̄ mme owo ẹwet. Onyụn̄ etie nte akwaowo itieutom ndidọhọ ewetn̄wed esie ewet leta, ndien eteme enye se enye ediwetde. Abasi akada edisana spirit esie eteme mbon emi ẹkewetde Bible se mmọ ẹkpewetde. Ndusụk ini spirit emi ama esinam mmọ ẹkụt n̄kukụt m̀mê ẹdaba ndap, ekem mmọ ẹwet se mmọ ẹkekụtde.

Ib. 2, ikp. 5

3 PARADISE

Paradise edi itie emi ẹtọde ndiye flawa ye eto ẹnyụn̄ ẹnamde enen̄ede eye. Akpa itie ke isọn̄ emi ekedide Paradise ekedi In̄wan̄ Eden emi Jehovah akanamde ọnọ Adam ye Eve ẹdụn̄; udọn̄ọ ye n̄kpa ikodụhe do. Jehovah ọn̄wọn̄ọ ndinam isọn̄ nnyịn emi afiak eketie ntre.

Ib. 2, ikp. 7

  4 PRỌFESI

Prọfesi edi etop emi otode Abasi. Etop emi ekeme ndidi ewụhọ, ubiereikpe, m̀mê uduak Abasi, ye nte enye oyomde nnyịn idu uwem. Enye ekeme n̄ko ndidi n̄kpọ emi Abasi ọdọhọde ke editịbe ke ini iso. Ediwak prọfesi emi ẹdude ke Bible ẹsesu.

Ib. 2, ikp. 13

5 MME PRỌFESI EMI ABAN̄ADE MESSIAH

Mme prọfesi emi ẹketịn̄de ẹban̄a Messiah ke Bible ẹma ẹsu Jesus ke idem. Se ekebe emi, “ Mme Prọfesi Emi Aban̄ade Messiah.”

Ib. 2, ikp. 17, ik. id.

6 SE JEHOVAH ADUAKDE NDINAM KE ISỌN̄

Jehovah okoyom isọn̄ edi Paradise man mbon emi ẹmade enye ẹdụn̄. Enye osụk adaduak ndinam emi nnọ mme owo. Ibịghike Abasi ayanam ndiọi n̄kpọ ẹtre ke isọn̄ emi onyụn̄ anam ikọt esie ẹdu uwem ke nsinsi.

Ib. 3, ikp. 1

7 SATAN KPA DEVIL

Satan edi angel oro ọkọtọn̄ọde nsọn̄ibuot ye Abasi. Satan ọwọrọ “Andibiọn̄ọ.” Ẹkenọ enye enyịn̄ emi sia enye esibiọn̄ọde Jehovah. Ẹkot enye n̄ko Devil, emi ọwọrọde “Ọdọk-Edidọk.” Ẹkenọ enye enyịn̄ emi sia enye esisude nsu odori Abasi onyụn̄ abian̄ade mme owo.

Ib. 3, ikp. 4

  8 MME ANGEL

Jehovah ama obot mme angel anyan ini mbemiso obotde isọn̄. Enye okobot mmọ ete ẹdu ye imọ ke heaven. Ata ediwak miliọn angel ẹdu. (Daniel 7:10) Mmọ ẹnyene enyịn̄ ẹnyụn̄ ẹnyene nsio nsio edu. Nti angel isiyakke mme owo ẹtuak ibuot ẹnọ mmọ. Abasi ọnọ mmọ nsio nsio itie ye nsio nsio utom. Ndusụk mmọ ẹma ẹsisobo mme idiọkowo. Ndusụk ẹsida ke iso ebekpo Jehovah, ndusụk ẹtan̄a etop Abasi, ẹn̄wam nnyịn ikwọrọ ikọ, ẹkpeme ikọt Abasi ke isọn̄ ẹnyụn̄ ẹda mmọ usụn̄. (Psalm 34:7; Ediyarade 14:6; 22:8, 9) Ke ini iso, mmọ ẹyetiene Jesus ẹn̄wana ekọn̄ Armageddon.—Ediyarade 16:14, 16; 19:14, 15.

Ib. 3, ikp. 5; Ib. 10, ikp. 1

9 IDIỌKN̄KPỌ

Se ededi emi ikerede, inamde, m̀mê emi ọdọn̄de nnyịn, emi Jehovah mîmaha, edi idiọkn̄kpọ. Sia idiọkn̄kpọ mîsiyakke ika iso idi ufan Jehovah, enye ọnọ nnyịn ibet onyụn̄ eteme nnyịn se ikpanamde mbak nnyịn idikokoi inam idiọkn̄kpọ. Kpukpru se Jehovah okobotde ke editọn̄ọ ama ọfọn ama. Edi ke ini Adam ye Eve ẹkesọn̄de ibuot ye Jehovah, mmọ ẹma ẹnam idiọkn̄kpọ inyụn̄ idịghe aba mfọnmma owo. Mmọ ẹma ẹsọn̄ ẹnyụn̄ ẹkpa. Nnyịn n̄ko isisọn̄ inyụn̄ ikpa ke ntak emi ikadade idiọkn̄kpọ mmọ imana.

Ib. 3, ikp. 7; Ib. 5, ikp. 3

10 ARMAGEDDON

Ekọn̄ oro Abasi edidade isobo ererimbot Satan inyụn̄ itre kpukpru ibak.

Ib. 3, ikp. 13; Ib. 8, ikp. 18

 11 OBIO UBỌN̄ ABASI

Obio Ubọn̄ Abasi edi ukara emi Jehovah ọkọtọn̄ọde ke heaven. Jesus Christ edi Edidem Obio Ubọn̄ emi, enye ke onyụn̄ akara idahaemi. Ke ini iso, Jehovah ayada ukara emi anam kpukpru idiọkn̄kpọ ẹtre ke isọn̄ emi. Obio Ubọn̄ Abasi oyonyụn̄ akara ofụri isọn̄ emi.

Ib. 3, ikp. 14

12 JESUS CHRIST

Jehovah okobot Jesus mbemiso kpukpru n̄kpọ eken. Enye ama ọdọn̄ Jesus edi isọn̄ edikpa ọnọ kpukpru owo. Ke ẹma ẹkewot Jesus, Jehovah ama anam enye eset. Jesus ke akara ke heaven idahaemi nte Edidem Obio Ubọn̄ Abasi.

Ib. 4, ikp. 2

13 PRỌFESI EMI ABAN̄ADE URUA 70

Bible ama etetịn̄ ini emi mme owo ẹdidiọn̄ọde owo emi edide Messiah. Enye ọkọdọhọ ke edidi ke utịt urua 69. Urua 69 oro ọkọtọn̄ọ ke isua 455 B.C.E. onyụn̄ etre ke isua 29 C.E.

Isan̄a didie idiọn̄ọ ke urua 69 emi eketre ke isua 29 C.E.? Urua 69 emi ọkọtọn̄ọ ke isua 455 B.C.E., ke ini Nehemiah ekedide editọn̄ọ ndifiak mbọp Jerusalem. (Daniel 9:25; Nehemiah 2:1, 5-8) Ke ini owo ọdọhọde urua kiet, se isidụkde nnyịn ekikere esidi usen 7. Edi urua itiaba emi ẹtịn̄de ẹban̄a ke prọfesi emi idịghe ata ata urua itiaba, edi ẹdi mme urua emi usen kiet kiet adade ọnọ isua kiet. Nte Bible esibatde usen edi oro ke ndusụk prọfesi. (Numbers 14:34; Ezekiel 4:6) Emi ọwọrọ ke urua kiet ada aban̄a isua itiaba, ke ntre urua 69 oro edidi isua 483 (oro edi, urua 69 nam awak ke itie 7). Edieke itọn̄ọde ke isua 455 B.C.E. ibat isua 483, edida nnyịn isịm isua 29 C.E. Isua oro ke Jesus akana baptism onyụn̄ akabade edi Messiah!—Luke 3:1, 2, 21, 22.

 Prọfesi oro ama etịn̄ aban̄a urua kiet en̄wen, emi edide isua itiaba en̄wen. Ke ufọt ufọt isua itiaba enye emi, oro edi ke isua 33 C.E., ẹyewot Messiah. Ndien ọtọn̄ọde ke isua 36 C.E., ẹyekwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi ẹnọ kpukpru mme idụt, idịghe mme Jew ikpọn̄.—Daniel 9:24-27.

Ib. 4, ikp. 7

 14 NSUNSU UKPEPN̄KPỌ ABASI-ITA-KE-KIET

Bible ọdọhọ ke Jehovah Abasi edi Andibot, ke enye ekebem iso obot Jesus ndien edibot kpukpru n̄kpọ eken. (Colossae 1:15, 16) Idịghe Jesus edi Ata Ọkpọsọn̄ Abasi. Akananam Jesus idọhọke ke imọ idi n̄ka ye Abasi. Enye akakam ọdọhọ ete: “Ete omokpon akan mi.” (John 14:28; 1 Corinth 15:28) Edi ndusụk ufọkabasi ẹkpep ke Abasi edi Ita-ke-Kiet, oro edi, Abasi Ete, Abasi Eyen, ye Abasi edisana spirit. Udukwe ikọ oro “Abasi-Ita-ke-Kiet” ke Bible. Nsu ke mmọ ẹsikpep emi.

Edisana spirit edi odudu emi Abasi adade anam uduak esie. Owo ikemeke ndikụt edisana spirit ke enyịn, enye inyụn̄ idịghe owo. Ke uwụtn̄kpọ, mme Christian eyo mme apostle ẹma “ẹyọhọ ye edisana spirit,” Jehovah ama onyụn̄ ọdọhọ ete: “Nyan̄wan̄a ndusụk spirit mi nduọk kpukpru orụk obụkidem.”—Utom 2:1-4, 17.

▸ ▸ Ib. 4, ikp. 12; Ib. 15, ikp. 17

15 CROSS

Ntak emi mme ata Christian mîsikamake cross ikpono Abasi?

  1.  Idịghe mfịn ke nsunsu ufọkabasi ẹketọn̄ọ ndikama cross n̄kpono Abasi. Ke eset, mme owo ẹma ẹsikama cross ke ini ẹtuakde ibuot ẹnọ utịn, ọfiọn̄, ye mme n̄kpọ ntre emi Abasi okobotde. Mme okpono ndem n̄ko ẹma ẹsikama cross ke ini edinam ukpono ndem mmọ emi mmọ ẹkesinamde idan̄ ẹdian do. Ke n̄kpọ nte isua 300 tọn̄ọ ẹkewot Jesus, mme Christian ikesikamake cross ikpono Abasi. Ke iduọk ini emi ke akwaowo ukara Rome emi ekekerede Constantine akanam cross edi idiọn̄ọ ido ukpono mme Christian. Enye akanam emi man mme owo ẹma ido ukpono mme Christian. Edi se idiọn̄ọde edi ke cross ikasan̄ake n̄kpọ ndomokiet ye Jesus Christ. N̄wed emi ẹkotde New Catholic Encyclopedia ọdọhọ ke Cross ama odu ke eyo emi Ido Ukpono Christ mîkodụhe onyụn̄ odu n̄ko ke mme idụt emi Ido Ukpono Christ mîdụhe.

  2.    Owo ikọkọn̄ke Jesus ke cross. Ikọ Greek oro ẹkabarede nte “cross” ọwọrọ “anyan eto” m̀mê “eto.” The Companion Bible ọdọhọ ke n̄kpọ ndomokiet idụhe ke usem Greek emi ẹkedade ẹwet Obufa Testament emi owụtde ke ekedi eto iba. Ẹkekọn̄ Jesus ke anyan eto kiet, idịghe eto iba emi ẹdade kiet ẹdori ibiọn̄.

  3.  Jehovah iyomke nnyịn ikama ndisọi mbiet m̀mê idiọn̄ọ ekededi ikpono imọ.—Exodus 20:4, 5; 1 Corinth 10:14.

Ib. 5, ikp. 12

16 EDITI

Jesus ama ọdọhọ mbet esie ete ẹsiti n̄kpa imọ. Mmọ ẹsinam emi kpukpru isua ke Nisan 14, kpa ukem usenọfiọn̄ emi nditọ Israel ẹkesidiade Passover. Ke ini Editi oro, ẹsimen uyo ye wine emi adade aban̄a ikpọkidem ye iyịp Jesus ẹsan̄a ẹkanade ke iso kpukpru owo. Mbon emi ẹditienede Jesus ikara ke heaven ẹsita uyo oro ẹnyụn̄ ẹn̄wọn̄ wine oro. Mbon emi ẹdoride enyịn ndidu nsinsi uwem mi ke isọn̄ ẹsidụk Editi, edi mmọ isitaha uyo inyụn̄ in̄wọn̄ke wine oro.

Ib. 5, ikp. 21

17 UKPỌN̄

Ke Edisana N̄wed Abasi—Edikabade Eke Obufa Ererimbot, ikọ oro “ukpọn̄” ekeme ndida mban̄a (1) owo, (2) unam, mîdịghe (3) uwem owo m̀mê uwem unam. Se uwụtn̄kpọ ifan̄ mi:

  • Owo. “Ke eyo Noah, . . . [ẹma] ẹnyan̄a owo ifan̄, oro edi, ukpọn̄ itiaita, ebe mmọn̄.” (1 Peter 3:20) Ukpọn̄ ke itie Bible emi ada aban̄a mme owo, oro edi, Noah, n̄wan Noah, nditọ mmọ ita, ye iban nditọ mmọ ita.

  • Unam. “Abasi ọdọhọ ete: ‘Yak udịm udịm ukpọn̄ [m̀mê unam] eke ẹdude uwem ẹyọhọ mmọn̄, yak mme edibotn̄kpọ emi ẹfede ẹnyụn̄ ẹfe ẹkpọn̄ isọn̄ ke iso ikpaenyọn̄.’ Ndien Abasi ọdọhọ ete: ‘Yak isọn̄ osion̄o ukpọn̄  [m̀mê unam] eke ẹdude uwem ke orụk mmọ, ufene ye unam eke ẹnyọnide ye unam ikọt ke orụk mmọ.’ Ndien edi ntre.”—Genesis 1:20, 24.

  • Uwem owo m̀mê uwem unam. Jehovah ọkọdọhọ Moses ete: “Kpukpru mbon oro ẹkeyomde ukpọn̄ [m̀mê uwem] fo ẹmekpan̄a.” (Exodus 4:19) Ke ini Jesus okodude ke isọn̄, enye ama ọdọhọ ete: “Ami ndi eti ekpemerọn̄; eti ekpemerọn̄ ayak ukpọn̄ [m̀mê uwem] esie ọnọ kaban̄a mme erọn̄.”—John 10:11.

  • N̄ko-n̄ko, edieke owo anamde n̄kpọ ke “ofụri ukpọn̄,” emi ọwọrọ ke enye esịn ofụri ukeme esie anam n̄kpọ oro, ke owo inyịkke-nyịk enye anam. (Matthew 22:37; Deuteronomy 6:5) Ẹkeme ndikot owo emi akpade m̀mê okpo owo, ukpọn̄ emi akpade.—Numbers 6:6; Haggai 2:13.

Ib. 6, ikp. 5; Ib. 15, ikp. 17

18 SPIRIT

Ikọ Hebrew ye Greek emi ẹkabarede nte “spirit” ke Edisana N̄wed Abasi—Edikabade Eke Obufa Ererimbot, ekeme ndiwọrọ nsio nsio n̄kpọ. Edi se ededi emi enye ọwọrọde esida aban̄a n̄kpọ emi owo mîkemeke ndikụt ke enyịn, utọ nte ofụm, ibifịk owo, m̀mê ibifịk unam. Enye ekeme n̄ko ndida mban̄a mme angel ye edisana spirit emi Abasi esidade anam utom. Idụhe ebiet ndomokiet emi Bible ọdọhọde ke owo ama akpa, ke n̄kpọ esiwọrọ enye ke idem okodu uwem ke ebiet en̄wen.—Mme N̄ke 25:28; Psalm 104:29; Matthew 12:43; Luke 11:13.

Ib. 6, ikp. 5; Ib. 15, ikp. 17

19 GEHENNA

Itịghede kiet emi ẹkesifọpde mbio tutu akabade ntọn̄ ama odu ekpere Jerusalem. Enye ke ẹkesikot Gehenna. Idụhe n̄kpọ ndomokiet emi owụtde ke ẹma ẹsitụhọde unam m̀mê owo, mîdịghe ẹfọp mmọ ye uwem ke itie oro ke eyo  Jesus. Emi ọwọrọ ke Gehenna idịghe itie emi ẹsifọpde m̀mê ẹtụhọrede mme akpan̄kpa ke nsinsi. Ke ini Jesus ọkọdọhọde ke ẹyetop ndusụk owo ẹsịn ke Gehenna, ikọ esie ọkọwọrọ ke ẹyesobo utọ mbon oro taktak, ke Abasi idinamke mmọ ẹset.—Matthew 5:22; 10:28.

Ib. 7, ikp. 20

20 AKAM ỌBỌN̄

Akam emi ke Jesus akada ekpep mbet esie nte ẹkpebọn̄de akam. Ẹsikot enye Akam Ọbọn̄ m̀mê Ete Nnyịn. Ke uwụtn̄kpọ, Jesus ekekpep mme owo ẹbọn̄ akam ẹte:

  • “Yak ẹnam enyịn̄ fo asana”

    Emi ọwọrọ ke iben̄e Jehovah anam ẹtre kpukpru nsu oro ẹsude ẹdori enye, man kpukpru owo ke heaven ye ke isọn̄ ẹkpono enyịn̄ esie.

  • “Yak obio ubọn̄ fo edi”

    Emi ọwọrọ ke iben̄e Jehovah anam ukara esie edisobo idiọk ererimbot Satan, akara isọn̄ emi, onyụn̄ anam isọn̄ edi Paradise.

  • ‘Yak ẹnam uduak fo ke isọn̄’

    Emi ọwọrọ ke iben̄e Jehovah ite anam se enye akaduakde ndinam ke isọn̄ emi man mbon oro ẹkopde item ẹnyụn̄ ẹfọnde ẹma ẹdụn̄ ke nsinsi ke Paradise ke isọn̄, kpa nte Enye okoyomde toto ke editọn̄ọ.

Ib. 8, ikp. 2

21 UFAK

Jehovah ọkọnọ ufak man anyan̄a ubonowo osio ke idiọkn̄kpọ ye n̄kpa. Ufak edi ekọmurua oro akanade ẹkpe man ifiak inyene mfọnmma uwem oro Adam akanamde atak nnyịn, man inyụn̄ ikeme ndikpere Jehovah. Jehovah ọkọdọn̄ Jesus edi isọn̄ edikpa ọnọ kpukpru mme anamidiọk. N̄kpa Jesus anam kpukpru owo ẹdori enyịn ndidu uwem ke nsinsi nnyụn̄ mfọn mma.

Ib. 8, ikp. 21; Ib. 9, ikp. 13

 22 NTAK EMI 1914 EDIDE ATA AKPAN ISUA?

Prọfesi emi odude ke Daniel ibuot 4 ekpep nnyịn ke Abasi ama ọtọn̄ọ Obio Ubọn̄ esie ke 1914.

Prọfesi: Jehovah ama anam Edidem Nebuchadnezzar adaba ndap emi aban̄ade ata akamba eto emi ẹkesịbede ẹduọk. Ke ndap oro, ẹma ẹda ubọpn̄kpọ ukwak ye okpoho ẹbọp etak eto oro ke “ini itiaba” mbak eto oro idifiak ikọri ke ofụri ini oro. Ke ini oro ama ekebe, eto oro ama afiak ọkọri.—Daniel 4:1, 10-16.

Se prọfesi oro ọwọrọde: Eto oro ada aban̄a ukara Abasi. Ke ata ediwak isua, Jehovah ama emek ndidem ẹtie ke Jerusalem ẹkara idụt Israel. (1 Chronicle 29:23) Edi ndidem oro ẹma ẹsọn̄ ibuot ye Jehovah, ukara mmọ ama onyụn̄ etre. Ẹma ẹsobo Jerusalem ke 607 B.C.E. Isua oro ke “ini itiaba” ọkọtọn̄ọ. (2 Ndidem 25:1, 8-10; Ezekiel 21:25-27) “Ini itiaba” oro ke Jesus eketịn̄ aban̄a ke ini enye ọkọdọhọde ke “ẹyedịghi Jerusalem ke ikpat, tutu edimek ini mme idụt ọyọhọ.” (Luke 21:24) Emi ọwọrọ ke “ini itiaba” oro ikokụreke ke ini Jesus okodude ke isọn̄. Jehovah ama ọn̄wọn̄ọ ke imọ iyemek Edidem ke utịt “ini itiaba” oro. Jesus edi Edidem oro, ndien ukara Jesus ke Abasi edida idiọn̄ ikọt Esie ke ofụri ererimbot ke nsinsi nsinsi.—Luke 1:30-33.

Nte “ini itiaba” oro ọkọniọn̄de: “Ini itiaba” oro ekedi isua 2,520. Edieke ọtọn̄ọde ke 607 B.C.E. abat isua 2,520, editre ke 1914. Isua oro ke Jehovah ekemek Jesus emi edide Messiah, ete edi Edidem Obio Ubọn̄ imọ ke heaven.

 Edi isan̄a didie inyene 2,520 emi? Bible ọdọhọ ke ini ita ye ubak edi usen 1,260. (Ediyarade 12:6, 14) Emi ọwọrọ ke “ini itiaba” edi usen 2,520 (oro edi, usen 1,260 fiak dian usen 1,260 en̄wen). Usen 2,520 oro edi isua 2,520, sia Bible esibat usen kiet nte isua ndusụk ini ke prọfesi.—Numbers 14:34; Ezekiel 4:6.

Ib. 8, ikp. 23

23 MICHAEL ETUBOM MME ANGEL

Bible owụt ke etubom mme angel kiet kpọt odu. Enye ekere Michael.—Daniel 12:1; Jude 9.

Michael edi Etubom nti angel emi ẹsịnede ke udịmekọn̄ Abasi. Ediyarade 12:7 ọdọhọ ete: “Michael ye mme angel esie ẹn̄wana ekọn̄ ye dragon, dragon ye mme angel esie ẹnyụn̄ ẹn̄wana.” N̄wed Ediyarade ọdọhọ ke Jesus edi Etubom udịmekọn̄ Abasi, ntre Michael edi enyịn̄ en̄wen emi ẹkotde Jesus.—Ediyarade 19:14-16.

Ib. 9, ikp. 4

24 MME AKPATRE USEN

Mme akpatre usen ẹdi ini emi ikpọ n̄kpọntịbe emi akpade owo idem ẹditịbede ke isọn̄ mbemiso Obio Ubọn̄ Abasi osobo ererimbot Satan. Ini emi ke ẹkot n̄ko “akpatre ini editịm n̄kpọ emi” ye “edidu Eyen owo” ke ndusụk prọfesi Bible. (Matthew 24:3, 27, 37) “Mme akpatre usen” emi ẹketọn̄ọ ke ini Obio Ubọn̄ Abasi ọkọtọn̄ọde ke heaven ke 1914, ẹdinyụn̄ ẹtre ke ini ẹdisobode ererimbot Satan emi ke Armageddon.—2 Timothy 3:1; 2 Peter 3:3.

Ib. 9, ikp. 5

 25 EDISET KE N̄KPA

Ke ini Abasi anamde owo emi ama akakpa afiak odu uwem, ediset ke n̄kpa edi oro. Bible etịn̄ aban̄a owo usụkkiet emi ẹkenamde ẹset. Elijah, Elisha, Jesus, Peter, ye Paul ẹma ẹnam mme owo ẹset. Abasi ọkọnọ mmọ odudu ẹnam utọ utịben̄kpọ oro. Jehovah ọn̄wọn̄ọ ke iyanam “ndinen owo ye mme anam ukwan̄n̄kpọ” ẹset ẹdidu uwem ke isọn̄ emi. (Utom 24:15) Bible etịn̄ n̄ko ke mme owo ẹyeset ẹkedu uwem ke heaven. Mmọ ẹdi mbon emi Abasi emekde m̀mê eyetde aran ete ẹditiene Jesus ẹdu ke heaven.—John 5:28, 29; 11:25; Philippi 3:11; Ediyarade 20:5, 6.

Ib. 9, ikp. 13

26 UBỤPEKPO (N̄KPỌ MME DEMON)

Ubụpekpo edi idiọkn̄kpọ sia mbon emi ẹsinamde emi ẹsidomo ndineme nneme ye ndiọi spirit. Ndusụk owo ẹsinam emi ke idemmọ, ndusụk ẹka ẹbịne ebreidiọn̄ m̀mê abiaibọk ẹkedọhọ obụp n̄kpọ ọnọ mmimọ. Mbon emi ẹsinamde emi ẹnịm ke owo ama akpa, ke spirit esie esiwọrọ enye ke idem akabade ekpo. Mme demon ẹsidomo ndinam mme owo ẹsọn̄ ibuot ye Abasi. Ndise usen emi owo akamanade ntịn̄ se owo edidide, ifọt, ndika afia m̀mê ukan̄, nsunsu ekikere, ndidụk ndedịbe n̄ka, ye ndida odudu en̄wen emi mîdịghe odudu Abasi nnam n̄kpọ osụk esịne ke otu n̄kpọ mme demon. Ediwak n̄wedmbụk, fim, ikwọ, ye ndise emi aban̄ade mme demon, ẹsinam etie nte ke n̄kpọ mme demon idiọkke. Ediwak n̄kpọ emi ẹsinamde ke ini ubụkowo, utọ nte ndisịn usọrọ, ndiwa n̄kpọ nnọ mme akpan̄kpa, mme ebeakpa nditie ikpo, ukpeme okpo, m̀mê ndisịn usọrọ nda nti mme akpan̄kpa kpukpru isua, asan̄a n̄kpọ n̄ko ye mme demon. Mme owo ẹsiwak ndin̄wọn̄ utọ n̄kpọ nte ikọn̄ekpo m̀mê cocaine ke ini mmọ ẹyomde ndida odudu mme demon nnam n̄kpọ.—Galatia 5:20; Ediyarade 21:8.

Ib. 10, ikp. 10; Ib. 16, ikp. 4

 27 UKARA JEHOVAH

Jehovah edi Ata Ọkpọsọn̄ Abasi, enye okobot enyọn̄ ye isọn̄. (Ediyarade 15:3) Jehovah enyene ofụri odudu ye unen ndikara enyọn̄ ye isọn̄ sia enye okobot kpukpru n̄kpọ. (Psalm 24:1; Isaiah 40:21-23; Ediyarade 4:11) Enye etịn̄ se kpukpru n̄kpọ emi enye okobotde ẹkpenamde. Jehovah enyene unen n̄ko ndimek mme andikara en̄wen. Edieke imade enye inyụn̄ ikopde uyo esie, nnyịn iwụt ke imama ukara esie.—1 Chronicle 29:11.

Ib. 11, ikp. 10

28 USION̄O IDỊBI

Owo emi osion̄ode idịbi okokoi owot eyen esịt idịbi. Usion̄o idịbi itiehe nte idịbi ndibụn̄ọ owo, inyụn̄ idịghe n̄kpọ emi etịbede ke ndudue. Toto ke ini emi owo oyomode idịbi, eyen esịt idịbi oro edi odu-uwem owo.

Ib. 13, ikp. 5

29 NDISỊN IYỊP KE IDEM

Ẹsisịn mme owo iyịp ke ini ẹsọbọde mmọ idem. Ẹsisịn owo ofụri iyịp m̀mê kiet ke otu akpan n̄kpọ inan̄ emi odude ke iyịp, emi ẹsiode ke idem owo en̄wen m̀mê enye emi ẹma ẹkesosio ẹnịm. Akpan n̄kpọ inan̄ oro ẹdi mmọn̄ iyịp (plasma), ndatndat nsen iyịp (red blood cell), afia nsen iyịp (white blood cell), ye nsen emi esinamde iyịp oboho (platelet).

Ib. 13, ikp. 13

 30 NTỤNỌ

Ke Bible, ikọ oro “ntụnọ” iwọrọke ndinọ owo ufen. Ntụnọ emi Jehovah esinọde nnyịn esikpep nnyịn n̄kpọ, enen̄ede nnyịn, onyụn̄ eteme nnyịn se ikpanamde. Akananam Jehovah itụnọke owo ibak ibak, isinyụn̄ isụn̄ike-sụn̄i owo ke ini otụnọde owo. (Mme N̄ke 4:1, 2) Jehovah enịm ata eti uwụtn̄kpọ ọnọ mme ete ye eka. Nte enye esitụnọde owo esikam ananam owo ama ntụnọ. (Mme N̄ke 12:1) Jehovah ama ikọt esie, esinyụn̄ ekpep mmọ n̄kpọ. Enye esinọ mmọ ndausụn̄ emi anamde mmọ ẹkpụhọde nte mmọ ẹkesikerede n̄kpọ, ẹkere n̄kpọ ọfọn, ẹnyụn̄ ẹnam se inemde enye esịt. Ntụnọ emi mme ete ye eka ẹsinọde nditọ esisịne ndinam mmọ ẹdiọn̄ọ ntak emi ọfọnde mmọ ẹkop item. Ntụnọ esịne ndikpep nditọwọn̄ ndima Jehovah, ndima Ikọ esie, nnyụn̄ mma mme item emi n̄wed Abasi ọnọde.

Ib. 14, ikp. 13

31 MME DEMON

Mme demon ẹdi ndiọi spirit emi owo mîkwe ke enyịn, mmọ ẹnyụn̄ ẹnyene odudu etieti ẹkan mme owo. Mmọ ẹdi ndiọi angel, ẹkenyụn̄ ẹkabade ndiọi angel ke ini mmọ ẹkesọn̄de ibuot ye Abasi ẹnyụn̄ ẹkabarede ẹdi mme asua esie. (Genesis 6:2; Jude 6) Mmọ ẹketiene Satan ẹsọn̄ ibuot ye Jehovah.—Deuteronomy 32:17; Luke 8:30; Utom 16:16; James 2:19.

Ib. 16, ikp. 4