Nte oyomde okụbọde

Mek usem

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

N̄wedisua Mme Ntiense Jehovah 2016

Mme Ntiense ke Semarang ke Java (n̄kpọ nte 1937)

 INDONESIA

Nyom Nditọn̄ọ Mi!

Nyom Nditọn̄ọ Mi!

Alexander MacGillivray emi ekedide asan̄autom n̄kọk itieutom ke Australia ama asan̄a aka iso, asan̄a aka edem ke ọfis esie, ke akpa ekikere. Enyene n̄kpọ emi akafịnade enye ke ediwak usen, edi idahaemi n̄kpọ oro ana ibuot ndien. Ana enye okokụt Frank Rice.

Urua ifan̄ emi osụk ebede, Frank ama edika ọfis nnyịn ke Australia. Enye ekedi isua 28, okonyụn̄ edi colporteur (asiakusụn̄) emi ọsọn̄de idem. Enye okokụt akpanikọ ke ini akparawa, onyụn̄ ọsọsọp ọtọn̄ọ utom usiakusụn̄. Enye ama ọkwọrọ ikọ ke ofụri Australia ebe isua duop. Ndusụk ini enye ekesisan̄a ke enan̄-mbakara, enan̄ukwak, motosaikle, m̀mê ke ufọkisan̄. Enye iketiehe ibịghi ke ọfis oro mbemiso ẹnọde enye aka ọkọtọn̄ọ ukwọrọikọ ke obufa itie.

Brọda MacGillivray ama okot Frank edi ọfis esie, anyan ubọk owụt enye map nsio nsio isuo emi ẹdude ẹkpere edere edere Australia, onyụn̄ obụp enye ete: “Frank, m̀mọ̀n̄ ke otu emi ke akpama ndika n̄kọkwọrọ ikọ? Eyenete ndomokiet idụhe ke mme isuo emi!”

Frank ama ese udịm udịm isuo emi okodude ke Inyan̄ibom India. Ini oro ẹkekot kpukpru isuo oro Netherlands East Indies, edi ẹkot idahaemi Indonesia. * Ata ediwak owo emi akanam mîkopke etop Obio Ubọn̄ Abasi ẹma ẹdu do. Frank ama anyan ubọk ke Batavia (idahaemi ẹkot Jakarta) emi ekedide ibuot obio onyụn̄ ọdọhọ ete, “Nyom nditọn̄ọ mi!”

 Ẹkwọrọ Ikọ ke Java

Ke 1931, Frank Rice ama aka Jakarta, akwa obio kiet ke isuo emi ẹkotde Java. Enye ama ọbọ ubetufọk kiet ke esịt obio oro ọdọn̄ ikpọ katọn n̄wed ikọ Abasi ọyọhọ, tutu idem akpa mma enyene ufọk.

Frank Rice ye Clem Deschamp ke Jakarta

Frank ọkọdọhọ ete: “Ke nsonso oro ufọk ama esidọn̄ mi itọn̄, kpukpru n̄kpọ eketie mi esen esen. Mme owo ẹkesisịne mfia jaket emi ẹdade mfefere ọfọn̄ ẹkịm ẹnyụn̄ ẹyara ikpọ itam, edi ami n̄kesisịne ndodobi ọfọn̄ mbon Australia emi okoyomde ndiwot mi ye ufiop. N̄kọdiọn̄ọke usem Dutch m̀mê Indonesian. Ke mma n̄kọbọn̄ akam ndọhọ Jehovah eteme mi se n̄kpanamde, mma n̄kere ke  anaedi mbon oro ẹdiọn̄ọde Ikọmbakara ẹdu ke n̄kan̄ emi ẹsinamde mbubehe ke obio oro. Mma n̄ka do n̄kọtọn̄ọ ukwọrọikọ, ndien ediwak owo do ẹma ẹdụk esop!”

Sia ediwak owo ke Jakarta ẹkesemde Dutch, Frank ama esịn idem ekpep ikọ ifan̄ ke usem oro, ndien ibịghike enye ama ọtọn̄ọ ndisan̄a ke ufọk ke ufọk n̄kwọrọ ikọ ke usem oro. Enye ama ọtọn̄ọ n̄ko ndikpep Indonesian sụn̄sụn̄ tutu enye ọdiọn̄ọ ndisem. Frank ọkọdọhọ ete: “N̄kenyeneke n̄wed ndomokiet ke Indonesian. Edi Jehovah ama anam nsobo ye titia kiet emi edide eyen Indonesia. Enye ama ama ikọ Abasi onyụn̄ enyịme ndikabade n̄wed Where Are the Dead? nsịn ke usem mmọ. Nte ini akade, ẹma ẹkabade mme n̄wed en̄wen, ndien ikebịghike ediwak mbon Indonesia ẹma ẹtọn̄ọ ndima ikọ Abasi.”

Ke November 1931, Clem Deschamp ye Bill Hunter emi ẹkedide mme asiakusụn̄ ẹma ẹto Australia n̄ko ẹdi Jakarta. Clem ekedi isua 25, Bill edi isua 19. Mmọ ẹkesan̄a ye ufọkisan̄ ẹdi; akpa ufọkisan̄ ekedi oro ke ofụri Indonesia. Ke mmọ ẹma ẹkekpep ikọ ifan̄ ke Dutch, mmọ ẹma ẹsan̄a ẹkwọrọ ikọ ke nsio nsio ikpọ obio ke Java.

Isọn̄ isọn̄ nnasia: Charles Harris emi ekesisan̄ade ke enan̄ukwak ye ufọkisan̄ ọkwọrọ ikọ

Eyen Australia en̄wen emi ekedide asiakusụn̄ onyụn̄ anamde ukem se Clem ye Bill ẹkenamde ekekere Charles Harris. Enye n̄ko ikakpaha mba ndikwọrọ ikọ. Ke 1935, Charles ama ọtọn̄ọ ndiwat enan̄ukwak ye ufọkisan̄ nsan̄a n̄kwọrọ ikọ ke ediwak itie ke Java, onyụn̄ ọnọ mme owo n̄wed ke usem Arabic, Chinese, Dutch, Ikọmbakara, ye Indonesian. Ndusụk isua, enye ama esinọ mme owo n̄kpọ nte n̄wed 17,000.

Ibat n̄wed emi Charles ọkọnọde mme owo ama akpa ediwak owo idem. Akwaowo ukara kiet ke Jakarta ama obụp Clem Deschamp ete: “Mbon mbufo ifan̄ ẹkwọrọ ikọ ke East Java?”

 Brọda Deschamp ama ọbọrọ ete: “Owo kiet kpọt.”.

Akwaowo oro ama ofiori ete: “Oyom ndibabian̄a mi? Utọ ediwak n̄wed mbufo emi n̄kụtde ke kpukpru ebiet owụt ke mbon mbufo emi ẹkwọrọde ikọ do idịghe ekpri!”

Mme asiakusụn̄ oro ẹma ẹsịn idem ẹkwọrọ ikọ ẹnọ ediwak owo. Bill Hunter ọkọdọhọ ete: “Ima ikwọrọ ikọ to ke akpa ufọk ke isuo oro isịm akpatre. Idụhe owo emi ikọkwọrọde ikọ inọ ikaba.” Mmọ ẹma ẹkwọrọ ikọ ẹnọ ata ediwak owo, ndien ediwak mmọ ẹma ẹdụk esop nte ini akakade.—Eccl. 11:6; 1 Cor. 3:6.

 Eti Mbụk Esịm Sumatra

Ke n̄kpọ nte 1936, mme asiakusụn̄ ke Java ẹma ẹneme nte mmimọ idinamde mme owo ke Sumatra ẹkop eti mbụk. Sumatra edi ọyọhọ isuo itiokiet emi okponde akan ke ofụri ererimbot. Isuo emi etie obot obot, onyụn̄ enyene ikpọ obio, ikpọ in̄wan̄, ikpọ edep, ye ikpọ akai.

Mme asiakusụn̄ oro ẹma ẹbiere ndidọn̄ Frank Rice aka. Kpa ye oro mmọ mîkenyeneke okụk, mmọ ẹma ẹtịp n̄kpri n̄kpri tutu ekem se ẹnọde enye ekpe usụn̄ aka. Ikebịghike Frank ama ekesịm Medan ke North Sumatra, asan̄a ye ekpat ukwọrọikọ iba, katọn n̄wed 40, ye ekpri okụk ke ekpat. Frank ama enịm ke Abasi ayan̄wam imọ. Enye ama ọsọsọp ọtọn̄ọ ukwọrọikọ onyụn̄ enịm ke Jehovah ayanam imọ inyene se ededi emi edin̄wamde imọ inam utom esie.—Matt. 6:33.

Ke akpatre urua emi Frank ọkọkwọrọde ikọ ke Medan, enye ama okụt owo Dutch kiet emi ọkọdọhọde enye odụk edi edin̄wọn̄ kọfi. Frank ama ọdọhọ ete oro ke iyom moto se ikpadade ikwọrọ eti mbụk inọ kpukpru owo ke isuo oro. Ete oro ama anyan ubọk owụt enye mbiara moto ke in̄wan̄esa esie onyụn̄ ọdọhọ enye ete: “Edieke ekemede ndidiọn̄ moto oko, m̀mọ̀n̄ nnyam nnọ fi ke guilder 100.” *

Frank ama ọdọhọ enye ete: “Nnyeneke guilder 100.”

Ete oro ama ese enye sụn̄, ekem obụp enye ete: “Ndi emenen̄ede oyom ndikwọrọ ikọ nnọ mme owo ke ofụri Sumatra emi?”.

Frank ama ọbọrọ: “Ih.”

Ete oro ama ọdọhọ enye ete: “Edieke edikemede ndidiọn̄ moto oko, emekeme ndimen. Ama enyene okụk afo ekpe mi.”

 Frank ama ọdiọn̄ moto oro tutu enye ọfọn. Nte ini akade enye ama ewet ete: “Mma ndọn̄ n̄wed nyọhọ moto, nsịn petrol nyọhọ tan̄k ntọn̄ọ ndikwọrọ ikọ nnọ mbon Sumatra, nnyụn̄ nnịm ke Jehovah ayan̄wam mi.”

Henry Cockman, Jean ye Clem Deschamp ke Sumatra, 1940

Ke isua kiet ama ekebe, enye ama afiak ọnyọn̄ Jakarta ke ama ọkọkwọrọ ikọ ke kpukpru ufọk ke isuo oro. Ke enye ama ekesịm do, enye ama anyam moto oro guilder 100 onyụn̄ ọnọ okụk oro ẹsọk owo Dutch oro ke Medan.

Ke urua ifan̄ ama ekebe, ẹma ẹtie ke Australia ẹnọ Frank leta ẹte aka obufa itie. Enye ama ọsọsọp ọdọn̄ n̄kpọ esie ke ekpat aka ọkọtọn̄ọ ukwọrọikọ ke Indochina (emi edide Cambodia, Laos, ye Vietnam idahaemi).

^ ikp. 4 Ẹma ẹsikot mmọ Dutch East Indies n̄ko. Mbon Dutch ẹkesịm do n̄kpọ nte isua 300 mbemiso mbon eken, ẹnyụn̄ ẹda ukara do ke ntak mbubehe ufuọn̄n̄kpọ. Ke n̄wed emi, idisikot mme isuo oro nte ẹkotde idahaemi.

^ ikp. 3 N̄kpọ nte ₦216,000 mfịn.