Be ka se isịnede

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

N̄wedisua Mme Ntiense Jehovah 2016

 INDONESIA

Ibak Ibak Ukara Mbon Japan

Ibak Ibak Ukara Mbon Japan

Ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ 1942, mbonekọn̄ Japan ẹma ẹdiyọhọ Indonesia ẹnyụn̄ ẹkara mmọ ke ọkpọsọn̄ ubọk. Mmọ ẹma ẹmụm ediwak nditọete nnyịn ẹnọ ọkpọsọn̄ utom ẹte ẹsiak mbufa usụn̄ ẹnyụn̄ ẹsiak kọta. Ẹma ẹdọn̄ mbon eken ke ndedehe ufọk-n̄kpọkọbi ẹnyụn̄ ẹtụhọde mmọ sia mmọ mîkenyịmeke nditiene n̄n̄wana ekọn̄. Nditọete emi ẹkekpade ke ufọk-n̄kpọkọbi ẹma ẹbe ita.

Johanna Harp ye nditọ esie iba ye ufan mmọ Beth Godenze (ke ufọt)

Eyen Dutch kiet emi ekekerede Johanna Harp okodụn̄ ke ata esịt esịt obio kiet ke East Java. Eyenete an̄wan emi ama odu do ofụri isua iba ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ekọn̄ oro, owo imụmke enye. Enye ye nditọ esie ita ẹma ẹda ini oro ẹkabade  Enyọn̄-Ukpeme ye n̄wed Salvation ke Ikọmbakara ẹsịn ke usem Dutch. * Ekem ẹma ẹnam mme n̄wed oro awak ẹnyụn̄ ẹdịbe ẹmen ẹsọk Mme Ntiense ke ofụri Java.

Ntiense ifan̄ emi owo mîkomụmke kan̄a ẹma ẹsisop idem ke n̄kpri otu ẹnyụn̄ ẹsidịbe ẹkwọrọ ikọ. Josephine Elias (emi ekesikerede Josephine Tan) ọkọdọhọ ete: “Mma nsidomo ndikwọrọ ikọ nnọ mbon emi nnemede nneme. Ke ini mfiakde n̄ka ndise mbon emi ẹkemade ukwọrọikọ, mma nsikama nsa obukpọk mbakara (chess) man mme owo ẹkere ke n̄ka ufọk mmọ ndibre nsa.” Felix Tan ye Bola n̄wan esie ẹkesinam nte inyam suọp edi ke ẹsan̄a ke ufọk ke ufọk ẹkwọrọ ikọ. Felix ọkọdọhọ ete: “Mbonekọn̄ Japan emi ẹkekotde Kempeitai ẹma ẹsidọn̄ mme owo ẹsan̄a ẹyep nnyịn. Ikesika ikese mbon emi ikpepde Bible ke nsio nsio ini mbak owo ididiọn̄ọ se inamde. Owo itiokiet ke otu mmọ ẹma ẹsịn idem ẹkpep n̄kpọ ẹnyụn̄ ẹna baptism ke ini ekọn̄ oro.”

Ubahade Ọtọn̄ọ ke Jakarta

Nte nditọete ẹkesụk ẹyọde afanikọn̄ ini ekọn̄ oro, akamba mfịna en̄wen ama ọtọn̄ọ. Mbon ukara Japan ẹma ẹdọhọ kpukpru isenowo (esịnede mbon China emi ẹdide nditọisọn̄ Indonesia) ẹte ẹsịn enyịn̄ ke n̄wed ẹnyụn̄ ẹkama kad emi ẹwetde ẹte ke mmọ ẹda ye ukara Japan. Ediwak nditọete ẹma ẹkere m̀mê akpana itiene isịn enyịn̄ ke n̄wed inyụn̄ ibọ kad oro.

Josephine Elias ye Felix eyeneka esie

Felix Tan ọkọdọhọ ete: “Nditọete ke Jakarta ẹma ẹdọhọ nnyịn emi ikodude ke Sukabumi ẹte ikûbọ kad oro. Edi ima idọhọ ukara m̀mê imekeme ndikpụhọ ebiet emi ọdọhọde ‘andinyene kad emi ọn̄wọn̄ọ ke imọ ida inọ  ukara Japan,’ iwet ‘andinyene kad emi idinamke mfịna ye ukara Japan.’ Idem ama akpa nnyịn ke ini mmọ ẹkenyịmede. Kpukpru nnyịn ima ibọ kad oro. Ke ini nditọete ke Jakarta ẹkekopde n̄kpọ emi, mmọ ẹma ẹdọhọ ke nnyịn idi mbon mfiakedem, ẹnyụn̄ ẹtre ndidian idem ye nnyịn.”

Ukara ẹma ẹmụm ediwak mmọ, mmọ ẹma ẹnyụn̄ ẹsịn ubọk ke n̄wed ẹte ke mmimọ idịghe aba Mme Ntiense Jehovah. Ẹkesịn owo mmọ kiet emi mîkamaha nditiene nnyịn mbọ kad oro ke ufọk-n̄kpọkọbi emi ẹkesịnde André Elias. André ọdọhọ ete: “Mma n̄n̄wana ndinam enye okụt ke se nnyịn ikanamde ikọdiọkke. Enye ama osụhọde idem ekpe mi ubọk ete mfen nnọ imọ ke nte ikanamde n̄kpọ ye nnyịn. Ima isọn̄ọ kiet eken idem. Edi nte ini akade, ufen ufọk-n̄kpọkọbi ama owot enye.”

Merdeka!

Ke ekọn̄ ama okokụre ke 1945, nditọete ẹkesụk ẹkaka iso ẹsịn idem ẹkwọrọ ikọ. Eyenete kiet emi ẹkesịnde ke ufọk-n̄kpọkọbi ẹtụhọde ama ewet leta ọnọ ẹsọk ọfis ke  Australia ete: “Kpa ye n̄kesịnede ke ufọk-n̄kpọkọbi isua inan̄, nsụk nsọsọn̄ọ nda nnam n̄kpọ Abasi. N̄kefreke nditọete mi kpa ye ofụri ufen emi n̄kọbọde. Mbọk ndi ẹmekeme ndinọ n̄wed ẹsọk mi?”

Ibịghike ẹma ẹtọn̄ọ ndinọ ibat ibat n̄wed ẹdi Indonesia. Nte ini akade, ẹma ẹnọ awak. Mme asuanetop duop ke Jakarta ẹma ẹfiak ẹtọn̄ọ ndikabade n̄wed ke usem Indonesian.

Ke August 17, 1945, ikpọ owo n̄ka emi ẹkeyomde ukaraidem ke Indonesia ẹma ẹtọt mme owo ke Indonesia edida ke idem. Emi ama anam mme owo ẹn̄wana ye ukara mbon Dutch ke ofụri isua inan̄. Mme owo ẹma ẹkpan̄a ke tọsịn ke tọsịn ke ini ntịme oro, ndien se ibede owo miliọn itiaba ikenyeneke aba ufọk se ẹdụn̄.

Nditọete ẹkesụk ẹkọkwọrọ ikọ ke ufọk ke ufọk ke ini ntịme oro. Josephine Elias ọkọdọhọ ete: “Mbon emi ẹkeyomde ukaraidem ẹma ẹsidomo ndinyịk nnyịn itiene mmọ ifiori ‘Merdeka,’ emi ọwọrọde ‘Ubọhọ Ufụn.’ Edi ima idọhọ ke nnyịn isisịnke idem ke mbubehe ukara.” Ke 1949, mbon Dutch ẹma ẹyak Indonesia ẹkara idemmọ; ẹkediọn̄ọ mmọ nte Republic of the United States of Indonesia (idahaemi ẹkot Republic of Indonesia). *

Etisịm 1950, nditọete nnyịn ẹma ẹbọ ufen ekọn̄ ẹkpere ndisịm isua duop. Edi akwa utom ke akana ebet mmọ. Mmọ ẹdinam didie ikwọrọ eti mbụk inọ ediwak miliọn owo emi ẹdụn̄de ke Indonesia? Ini oro, owo ekeme ndikere ke owo idikemeke ndinam utọ utom oro tutu amama! Edi nditọete oro ẹma ẹbuọt idem ye Jehovah, ẹnyụn̄ ẹnịm ke enye “[oyosio] mme anamutom ọnọ ẹdi ke idọk esie.” (Matt. 9:38) Se Jehovah okonyụn̄ anamde edi oro.

^ ikp. 2 Ke ekọn̄ ama okokụre, udun̄wan Sista Harp emi ekekerede Hermine (Mimi) ama aka Ufọkn̄wed Gilead, ndien ẹma ẹnọ enye edidi isụn̄utom ke Indonesia.

^ ikp. 3 Mbon Dutch ẹkesụk ẹkakara West Papua (emi ẹkekotde West New Guinea ini oro) tutu 1962.