Nte oyomde okụbọde

Mek usem

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

ENYỌN̄-UKPEME JUNE 2014

Owo Ita Emi Ẹkeyomde Akpanikọ ke Eset Ẹkekụt Nso?

Owo Ita Emi Ẹkeyomde Akpanikọ ke Eset Ẹkekụt Nso?

PONTIUS PILATE, emi mbon Rome ẹkemekde nte andikara Judea, ama obụp Jesus ke ini ẹdade enye ẹdi iso esie, ete: “Nso idi akpanikọ?” (John 18:38) Pilate ikoyomke ndifiọk akpanikọ. Enye okobụp mbụme oro man owụt ke imọ inịmke ke akpanikọ odu mîdịghe man omiom Jesus. Ata ediwak owo mfịn ẹnyụn̄ ẹtie nte Pilate; mmọ ẹdọhọ ke akpanikọ idụhe, ke owo ekeme ndida se ededi emi enye amade m̀mê se ededi emi ẹkekpepde enye nte akpanikọ.

Mme aka ufọkabasi emi ẹkedude ke Europe ke n̄kpọ nte isua 500 emi ẹkebede, ikọdiọn̄ọke se ẹkpenịmde ke akpanikọ. Ẹma ẹkpep mmọ ediwak n̄kpọ ẹnyụn̄ ẹkpep mmọ ke pope enyene odudu akan. Ke ofụri Europe, mbon oro ẹkeyomde ẹkpụhọde se ẹkpepde ke ufọkabasi ẹma ẹsion̄o mbufa ukpepn̄kpọ ẹdi. Ewe ke mmọ ẹkpenịm? Mmọ ẹdinam didie idiọn̄ọ akpanikọ?

Ini oro, ama odu irenowo ita emi ẹkesịnede ke otu mbon emi ẹkebierede ndidụn̄ọde mfiọk akpanikọ. * Mmọ ẹkenam didie ẹdiọn̄ọ se idide akpanikọ ye se idide nsu? Nso ke mmọ ẹkekụt ke ndụn̄ọde mmọ? Yak ise ise.

“YAK ẸSITIENE BIBLE”

Wolfgang Capito ekedi ekpri akparawa emi akamade Abasi etieti. Enye ekekpep ibọk, ibet, ye ukpepn̄kpọ ufọkabasi ke ufọkn̄wed. Ẹma ẹmek enye oku ufọkabasi ke 1512, ndien nte ini akade, ẹma ẹmek enye udiana akwa bishop ke Mainz.

Ke nsonso oro, Capito ikamaha ẹkpụhọde ndusụk n̄kpọ emi Ufọkabasi Catholic ẹsikpepde. Edi ikebịghike enye ke idemesie ama etiene ọdọhọ ẹkpụhọ. Nso ke enye akanam? Ewet mbụkeset emi ekerede James M. Kittelson ọdọhọ ke ekesidi ẹma ẹbụp enye ẹban̄a se mme owo ẹkpepde, enye ete ke “Bible ke ẹkpeda ẹse m̀mê se mmọ ẹkpepde ẹnen m̀mê inen̄ke.” Enye ndidụn̄ọde Bible akanam enye ọdọhọ ke inenke ufọkabasi ndikpep mme owo ke uyo Udia Ọbọn̄ esikabade ikpọkidem Christ, wine onyụn̄ akabade iyịp esie. Kpa Bible ke enye okokụt ke inenke ndituak ibuot nnọ ndisana owo. (Se ekebe emi, “ Se M̀mê Se Ẹkpepde Edi Akpanikọ.”) Ke 1523, Capito ama ọkpọn̄ akwa itie emi enye ekenyenede nte udiana akwa bishop aka okodụn̄ ke Strasbourg, obio emi mme oyom ukpụhọde ẹkedụn̄de.

Ufọk Capito ke Strasbourg ke mbon emi mîkamaha se ẹkekpepde mme owo ke ufọkabasi  ẹkesisop idem ẹneme ediwak n̄kpọ ẹban̄a ufọkabasi ye se Bible ekpepde. Okposụkedi emi ndusụk mmọ ẹkesụk ẹnịmde ukpepn̄kpọ Abasi-Ita-ke-Kiet, n̄wed emi The Radical Reformation ọdọhọ ke Capito ‘ikamaha nditịn̄ n̄kpọ nnennen nnennen mban̄a ukpepn̄kpọ Abasi-Ita-ke-Kiet’ ke mme n̄wed esie. Ntak-a? Capito ama ama nte Michael Servetus, eyen Spain emi ekesikpepde n̄kpọ aban̄a ido ukpono, akadade Bible owụt ke Abasi idịghe Ita-ke-Kiet. *

Capito ikamaha ndisio ntịn̄ ke Abasi idịghe ita-ke-kiet sia enye ama ọdiọn̄ọ ke emi ekeme ndida imọ ibuot. Edi se enye ekewetde ke mme n̄wed esie owụt ke enye ama ọdọdiọn̄ọ ke ukpepn̄kpọ emi inenke idem mbemiso enye osobode ye Servetus. Oku Catholic kiet ama ewet nte ini akade ete ke enye ye mme ufan esie “ẹma ẹsitie ke idemmọ ẹneme se ufọkabasi ẹdọhọde ke ẹdi ndịben̄kpọ, ẹnyụn̄ ẹdọhọ ke ukpepn̄kpọ Abasi-Ita-ke-Kiet inenke. Edi mmọ ikadaha emi inam ikọ ye ikpọ owo ufọkabasi.” Ke isua ikie ama ekebe, Capito ke ẹkesiak nte akpa ke otu ikpọ mme ewetn̄wed emi mîkenịmke ke Abasi edi ita-ke-kiet.

Wolfgang Capito ekenịm ke ata akpan mfịna Ufọkabasi edi ke mmọ “imaha nditiene Bible”

Capito ekenịm ke Bible edi n̄wed akpanikọ. Enye ọkọdọhọ ete: “Yak ẹsitiene Bible ye Ibet Christ ke mme ukpepn̄kpọ ufọkabasi.” Dr. Kittelson ọdọhọ ke enye “ama esiwak ndidọhọ ke ata akpan mfịna emi mme ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono ẹnyenede edi ke mmọ imaha nditiene Bible.”

Enyene akparawa en̄wen emi okonyụn̄ amade ndifiọk se Ikọ Abasi ekpepde, ukem nte Capito. Enye ekekere Martin Cellarius m̀mê Martin Borrhaus, okonyụn̄ odụn̄ ye Capito ke 1526.

“ẸFIỌK ATA ABASI”

N̄wed Martin Cellarius emi ẹkotde On the Works of God. N̄wed emi ke enye akada se ẹkpepde ke ufọkabasi odomo ye se Bible ekpepde

Cellarius akamana ke 1499. Enye ama esịn idem ekpep ukpepn̄kpọ ufọkabasi ye ukpepn̄kpọ akwaifiọk, onyụn̄ enyịme ndidi andikpep ke Wittenberg ke Germany. Sia Wittenberg ekedide akpa itie emi mme owo ẹkeyomde ẹkpụhọde se ẹkpepde ke ufọkabasi, ikebịghike Cellarius ama emehe ye Martin Luther ye mbon en̄wen emi ẹkeyomde ukpụhọde. Cellarius akanam didie ọdiọn̄ọ se Bible ekpepde ye se mme owo ẹkpepde?

N̄wed emi ẹkotde Teaching the Reformation ọdọhọ ke Cellarius ekenịm ke owo ekeme ndidiọn̄ọ akpanikọ edieke enye “etịn̄de enyịn ekpep Ikọ Abasi, adade itie N̄wed Abasi kiet odomo ye en̄wen, ọbọn̄de akam, onyụn̄ akabarede esịt.” Nso ke Cellarius okodụn̄ọde okụt ke Bible?

Enye ama ewet se enye okokụtde ke n̄wed esie emi ẹkotde On the Works of God, emi enye okosiode ke July 1527. Enye ọkọdọhọ ke uyo ye wine Udia Ọbọn̄ ẹda ẹban̄a idem ye iyịp Christ, ke mmọ isikabakede idem ye iyịp Christ nte ẹsikpepde ke ufọkabasi. Prọfesọ Robin Barnes ọdọhọ ke n̄wed Cellarius ama anam n̄ko “mme prọfesi Bible an̄wan̄a, nte ke ini ke edi emi akwa afanikọn̄ edisịmde ofụri ererimbot, ndien ke oro ebede, ẹyediọn̄ ofụri isọn̄.”—2 Peter 3:10-13.

Akpan n̄kpọ en̄wen edi n̄kpọ ifan̄ emi Cellarius eketịn̄de aban̄a owo emi Jesus Christ edide. Kpa ye oro enye mîkosioho itịn̄ nnennen nnennen nte ke Abasi idịghe ita-ke-kiet, enye ama anam ẹfiọk ke ‘Ete nnyịn ke Heaven’ idịghe ukem ye “Jesus Christ Eyen esie,” onyụn̄ ewet ete ke Jesus edi kiet ke otu mme abasi ye kiet ke otu nditọ Ata Ọkpọsọn̄ Abasi.—John 10:34, 35.

Robert Wallace ama ewet ke n̄wed emi ẹkotde, Antitrinitarian Biography (1850), ete ke mme  n̄wed Cellarius ikesịneke ukpepn̄kpọ Abasi-Ita-ke-kiet emi ediwak mbon eyo esie ẹkekpepde. * Ediwak nta mme ekpep Bible ẹda emi ẹdọhọ ke anaedi Cellarius ikenyịmeke ke Abasi edi ita-ke-kiet. Ẹdọhọ ke enye edi kiet ke otu mbon emi Abasi akadade “anam mme owo ẹfiọk ata Abasi ye Christ.”

ẸDORI ENYỊN KE ẸYENAM UKPỤHỌDE

Ke n̄kpọ nte 1527, Johannes Campanus ama etiene okodụn̄ ke Wittenberg. Enye ekedi kiet ke otu nta mme ekpep n̄kpọ mban̄a Bible emi ẹkenen̄erede ẹwọrọ etop. Kpa ye emi enye okodụn̄de ke ebiet emi mme owo ẹkenen̄ede ẹyom ẹkpụhọde se ẹkpepde ke ufọkabasi, enye ikenyịmeke ukpepn̄kpọ Martin Luther. Ntak-a?

Campanus ama ọdọhọ ke inenke ndidọhọ ke uyo ye wine Udia Ọbọn̄ ẹsikabade idem ye iyịp Christ m̀mê ke mmọ ẹsibuaha ye idem ye iyịp Christ. André Séguenny ọdọhọ ke Campanus ekenịm ke “uyo oro isikabakede n̄kpọ ndomokiet, ke enye ada aban̄a idem Christ.” Ke mbono oro ẹkenịmde ke 1529 man ẹneme n̄kpọ emi, owo ikayakke Campanus etịn̄ se enye okokụtde ke N̄wed Abasi. Nte ini akakade, mme oyom ukpụhọde eken ke Wittenberg ikamaha ndidian idem aba ye enye.

Johannes Campanus ama etịn̄ ke n̄wed esie emi ẹkotde Restitution ke Abasi idịghe ita-ke-kiet

Se ikabiakde mmọ ikan edi se Campanus ekenịmde aban̄a Ete, Eyen, ye edisana spirit. Ke n̄wed esie emi ẹkotde Restitution, emi enye okosiode ke 1532, enye ọkọdọhọ ke Jesus ye Ete ẹdi nsio nsio owo iba; ke Ete ye Eyen “ẹdi kiet” kpa nte ebe ye n̄wan ẹdide “obụk kiet,” oro edi, ẹsidiana kiet ẹnam n̄kpọ okposụkedi ẹdide nsio nsio owo. (John 10:30; Matthew 19:5) Campanus ama etịn̄ ke N̄wed Abasi ada uwụtn̄kpọ ebe ye n̄wan owụt ke Ete okpon akan Eyen, oro edi, ke “erenowo . . . edi ibuot ọnọ n̄wan; Abasi onyụn̄ edi ibuot ọnọ Christ.”—1 Corinth 11:3.

Nso ke Campanus eketịn̄ aban̄a edisana spirit? Enye ọkọdọhọ ete: “Idụhe itie ndomokiet ke Bible emi ọdọhọde ke Edisana Spirit edi ọyọhọ Abasi ita . . . Edisana spirit edi n̄kpọ emi Abasi esikamade anam utom, sia Abasi esida spirit emi anam kpukpru n̄kpọ.”—Genesis 1:2.

Luther ọkọdọhọ ke Campanus osụn̄i Abasi onyụn̄ asua Eyen Abasi. Owo en̄wen ke otu mme oyom ukpụhọde ama ọdọhọ ẹwot Campanus. Kpa ye kpukpru emi, Campanus ikayakke ndịk anam enye. N̄wed emi ẹkotde The Radical Reformation ọdọhọ ke “Campanus ekenịm ke se inamde Ufọkabasi ọduọ edi mmọ ndikpọn̄ se Bible ekpepde ye se mme apostle ẹkenịmde, oro edi, ke Abasi edi Ibuot ọnọ Christ kpa nte erenowo edide ibuot ọnọ n̄wan.”

Campanus ikoyomke ndisiak ufọkabasi. Enye ọkọdọhọ ke imọ ima isan̄a ke ‘nsio nsio otu ye ufọkabasi’ iyom akpanikọ edi ikwe. Ntre, enye ama odori enyịn ke ẹyekpụhọde ndusụk n̄kpọ emi ẹsikpepde ke Ufọkabasi Catholic, ẹnyụn̄ ẹkpep se Bible ekpepde. Edi utu ke ndinam ukpụhọde, ikpọ owo Catholic ẹma ẹdọn̄ ẹkemụm Campanus. Etie nte enye ama esịne ke ufọk-n̄kpọkọbi esịm isua 20.  Mme ewet mbụkeset ẹdọhọ ke anaedi enye akakpa ke n̄kpọ nte 1575.

“ẸDỤN̄ỌDE KPUKPRU N̄KPỌ ẸFIỌK”

Ndisịn idem n̄kpep Bible akanam Capito, Cellarius, Campanus, ye mbon eken ẹdiọn̄ọ se idide akpanikọ ye se idide nsu. Okposụkedi emi mîdịghe kpukpru se mmọ ẹketịn̄de ẹdi se Bible ekpepde, iren emi ẹma ẹsụhọde idem ẹdụn̄ọde N̄wed Bible ẹnyụn̄ ẹma akpanikọ oro mmọ ẹkekụtde ke Bible.

Apostle Paul ọkọdọhọ mme Christian ete: “Ẹdụn̄ọde kpukpru n̄kpọ ẹfiọk; ẹsọn̄ọ ẹmụm se ifọnde ẹkama.” (1 Thessalonica 5:21) Mme Ntiense Jehovah ẹsio n̄wed emi edin̄wamde fi odụn̄ọde ọfiọk se idide akpanikọ. Ẹkot n̄wed emi Nso ke Bible Enen̄ede Ekpep?

^ ikp. eki. 4 Se Enyọn̄-Ukpeme eke January 15, 2012, page 7-8, ikpehe ekikere 14-17.

^ ikp. eki. 8 Edieke oyomde ndifiọk n̄kpọ en̄wen mban̄a Michael Servetus, mbọk kot ibuotikọ emi odude ke page 18, ke Ẹdemede! (Ikọmbakara) May 2006, emi Mme Ntiense Jehovah ẹsiode.

^ ikp. eki. 17 Cellarius ekesiwet “abasi” ke ini etịn̄de aban̄a Christ; ndien n̄wed oro ọdọhọ ke “enye ekewet deus, idịghe Deus, sia Ata Ọkpọsọn̄ Abasi esidi Deus.”