Be ka se isịnede

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

Enyọn̄-Ukpeme  |  February 2014

 KPEBE MBUỌTIDEM MMỌ

Enye Ama Ọyọ Ufịk ye Ibak

Enye Ama Ọyọ Ufịk ye Ibak

ELIJAH ke aka ke Itịghede Jordan. Enye asan̄a kan̄a ke ediwak urua. Idịghe ekpri isan̄. Enye oto Obot Horeb onyọn̄ ufọk. Ke enye ama ekedisịm, enye okụt ke n̄kpọ ọtọn̄ọ ndifọn ke obio mmimọ. Edịm ọtọn̄ọ ndidep, mme ọtọ-in̄wan̄ ẹnyụn̄ ẹtọn̄ọ ufụn̄isọn̄. Imenịm ke esịt enem prọfet emi ndikụt nte n̄kpọ etiede. Edi enyene se ifịnade enye—nditọ obio mmọ inamke n̄kpọ Abasi. Ediwak owo ẹsụk ẹtuak ibuot ẹnọ Baal, ndien ana Elijah an̄wam mmọ. Idịghe ekpri utom edi emi. *

Ke mbọhọ obio Abel-meholah, Elijah okụt nte ẹfụn̄de isọn̄ ke ata akamba in̄wan̄ kiet. Nyara enan̄ iba iba ke itie duopeba ke ẹdụri n̄kpọ ufụn̄isọn̄, owo kiet onyụn̄ asan̄a ye ọyọhọ duopeba. Owo oro edi Elisha ndien enye ke Elijah oyom. Enye ke Jehovah oyom ada itie Elijah. Anaedi Elijah eketetie ebet ndikụt owo emi koro enye ekekere ke imọ ikpọn̄ inam n̄kpọ Abasi.—1 Ndidem 18:22; 19:14-19.

Ndi ama afịna Elijah ndiyak ndusụk n̄kpọ nnọ owo en̄wen anam? Ndi ama afịna enye ndifiọk ke owo efen ọmọn̄ ada itie imọ? Nnyịn idiọn̄ọke inyụn̄ ikemeke ndidọhọ ke enye ikekereke utọ n̄kpọ emi sia Elijah okonyụn̄ edi “owo emi n̄kpọ esitụkde nte nnyịn.” (James 5:17) Bible ọdọhọ ke ‘Elijah ama ebe ekesịm Elisha onyụn̄ ada otop ọfọn̄ prọfet esie ofụk enye.’ (1 Ndidem 19:19) Ọfọn̄ utom Elijah ekedi emi; eketie nte ewụra ndien etie nte ẹkeda ikpaerọn̄ m̀mê ikpaebot ẹnam ewura emi. Enye ekesinam mme owo ẹdiọn̄ọ ke Elijah edi prọfet Jehovah. Nditop ọfọn̄ emi mfụk Elisha ọkọwọrọ ke enye enyịme Elisha ada itie imọ nte Abasi ọkọdọhọde. Mbuọtidem akanam enye anam kpukpru emi. Enye ama enịm ke se Abasi anamde ọfọn.

Elijah ama osụhọde idem emek Elisha man akpada itie esie

Esịt ekenenem Elisha ndin̄wam Elijah emi ama ọkọsọn̄. Edi eyebịghi mbemiso enye adade itie Elijah. Enye ama osụhọde idem asan̄a utom ọnọ Elijah ke n̄kpọ nte isua itiokiet. Ẹkediọn̄ọ Elisha nte owo “emi ekesitọhọde Elijah mmọn̄ ke ubọk.” (2 Ndidem 3:11) Ama enem Elijah ndinyene utọ eti asan̄autom emi! Imenịm ke mmọ mbiba ẹkedi itai ye aban̄. Imonyụn̄ ikere ke emi akan̄wam mmọ mbiba ẹyọ ufịk emi ekedide ido obio mmọ. Eke Edidem Ahab akasan̄a ye ibak onyụn̄ edi eyo esiere, ọdiọk akan.

Ndi akanam ẹfịk fi? Iwakke mbon emi owo mîfịkke ke idiọk ererimbot emi. Ndinyene ufan emi amade Abasi ekeme ndin̄wam fi ọyọ utọ n̄kpọ emi. Se Elijah akanamde ke ini ẹfịkde owo ekeme ndin̄wam fi n̄ko.

“KA KOSOBO YE AHAB”

Elijah ye Elisha ẹma ẹtịme etieti ndinam mme owo ẹnam n̄kpọ Abasi. Etie nte mmọ ẹma ẹsikpep mme prọfet eken n̄kpọ n̄ko. Nte ini akade, Jehovah ama ọdọn̄ Elijah utom en̄wen. Enye ọkọdọhọ enye ete: “Daha ke enyọn̄, ka  kosobo ye Ahab edidem Israel.” (1 Ndidem 21:18) Nso ke Ahab akanam?

Idụhe edidem ke Israel emi ọkọdiọkde kan̄a nte enye. Enye ama ọkpọn̄ Jehovah onyụn̄ ọkọdọ Jezebel emi ekedide okpono ndem. Emi ama anam enye ye ediwak owo ke Israel ẹtuak ibuot ẹnọ Baal. (1 Ndidem 16:31-33) Mmọ ẹma ẹsiwa n̄kpọ ẹnọ Baal ẹkere ke enye edinam isọn̄ ọfọn n̄kpọ, ẹwa nditọ mmọ, ẹnyụn̄ ẹsan̄a akpara. N̄kpọ en̄wen edi ke Ahab ama ọsọn̄ ibuot ye Jehovah. Jehovah ọkọdọhọ enye owot idiọk edidem Syria emi ekekerede Ben-hadad. Edi ima okụk ikayakke enye owot. (1 Ndidem, ibuot 20) Idahaemi, idiọkitọn̄, uma-inyene, ye ibak Ahab ye Jezebel ẹfri ifiom.

Ahab ama enyene akwa ufọkubọn̄ ke Samaria. Enye ama enyene efen n̄ko ke Jezreel. To do sịm Samaria ekedi n̄kpọ nte kilomita 37. In̄wan̄ vine ama ada ekpere ufọkubọn̄ enye emi. Naboth ekenyene in̄wan̄ emi. Ahab ama osio itọn̄ esịn ke in̄wan̄ emi. Enye ama ọdọn̄ ẹkekot Naboth onyụn̄ ọdọhọ enye anyam in̄wan̄ vine emi ọnọ imọ mîdịghe anam inọ enye in̄wan̄ en̄wen ke usiene. Naboth ọkọdọhọ enye ete: ‘Nsa mi-o, ifọnke Jehovah ke enyịn ami ndiyak udeme inyene mme ete ete mi nnọ fi.’ (1 Ndidem 21:3) Ndusụk owo ẹkere ke Naboth ọkọsọn̄ ibuot ye edidem, ndusụk ẹdọhọ ke enye akanam n̄kpọ nte owo emi mînyeneke ibuot. Ikam idịghe ntre. Naboth akanam se Ibet Jehovah ọkọdọhọde. Ibet ọkọdọhọ ke inaha nditọ Israel ẹnyam isọn̄ emi edide udeme ufọk mmọ taktak. (Leviticus 25:23-28) Naboth akada ke edi akwa idiọkn̄kpọ ndibiat Ibet Abasi emi. Uko ye mbuọtidem emi enye ekenyenede akanam enye anam emi koro enye ama ọfiọk ke owo emi esịnde Ahab n̄kpọ oyom n̄kpa.

Ikebeheke Ahab m̀mê Ibet Jehovah ọdọhọ didie. Enye ama ọnyọn̄ “ufọk esie ke idiọkesịt ye ke mfụhọ” sia mîkenyeneke se enye oyomde. Bible ọdọhọ ke ‘enye ama osụhọde ana ke n̄kpana, ọwọn̄ọde iso esie, inyụn̄ imaha ndidia udia.’ (1 Ndidem 21:4) Jezebel okokụt nte ebe esie amiaharede iso nte idiọk eyenọwọn̄ emi owo mînọhọ enye se enye oyomde, enye ọsọsọp ekere se idinamde man ebe enyene se enye oyomde. Ọwọrọ owo Abasi oro ye ikọtufọk esie ẹmọn̄ ẹkpan̄a.

Idụhe owo emi mbụk ibak mma emi mînamke ndịk. Jezebel ama ọfiọk ke Ibet Abasi ọdọhọ ke ana ntiense iba ẹdu mbemiso ẹbiomde owo ikpe. (Deuteronomy 19:15) Ntre, enye ama ada enyịn̄ Ahab ewet leta ọdọhọ mbiowo ye ikpọ owo ke Jezreel ẹyom irenowo iba emi ẹdinyịmede ndidori Naboth ikọ nte ke enye osụn̄i Abasi. Enye ama ọfiọk ke ẹsiwowot owo emi anamde utọ n̄kpọ emi. Ẹma ẹnam se Jezebel okoyomde. Mbukpo owo iba ẹma ẹdori Naboth ikọ, ẹnyụn̄ ẹtọn̄ọ enye ke itiat ẹwot. Ekpedi Naboth ikpọn̄ ke ẹkewot, ọkpọdiọk osụhọ. Edi  ẹma ẹsọn̄ esịt ẹwot nditọ esie n̄ko. * (1 Ndidem 21:5-14; Leviticus 24:16; 2 Ndidem 9:26) Ahab ama ayak ufọk ọnọ n̄wan esie akara, ayak enye anam se amama onyụn̄ owot mbon emi mîkenyeneke se ẹduede mi.

Ekere ke eketie Elijah didie ke idem ke ini Jehovah akanamde enye ọfiọk se edidem emi ye n̄wan esie ẹnamde? Esibiak owo etieti ndikụt nte ndiọi owo ẹkande nti owo. (Psalm 73:3-5, 12, 13) Nnyịn imesikụt nte ẹfịkde mme owo—ndusụk ini mbon emi ẹdọhọde ke idi mme oku Abasi ẹsinam emi. Mbụk emi ekeme ndidọn̄ nnyịn esịt. Mme Hebrew 4:13 eti nnyịn ke inyeneke se idịbede ke enyịn Jehovah. Enye okụt kpukpru se itịbede. Edi nso ke enye anam aban̄a ofụri ibak emi enye okụtde?

“ASUA MI, NTE OMOYOM MI OKỤT?”

Jehovah ama ọdọn̄ Elijah utom ọnọ Ahab onyụn̄ ọdọhọ ke Elijah edikụt Ahab “ke in̄wan̄ vine Naboth.” (1 Ndidem 21:18) Ke Jezebel ama ọkọdọhọ Ahab ke enye edinyene in̄wan̄ vine oro, enye ama adaha inikiet inikiet aka ndise in̄wan̄ emi. Enye ikekereke ke Jehovah ke ese imọ. Kere nte eketiede Ahab ke idem, ke asan̄a ese in̄wan̄ oro, ke ekere nte ididiọn̄de in̄wan̄ oro ọwọrọ ada ediye ediye ntem, etise, Elijah ọbiọn̄ọde! Iso abiara Ahab, esịt ayat enye; enyịn enyịn kpọt owụt nte enye asuade Elijah. Ahab ọdọhọ Elijah ete: “Asua mi, nte omoyom mi okụt?”—1 Ndidem 21:20.

“Asua mi, nte omoyom mi okụt?”

N̄kpọ iba ke ikụt ke ikọ Ahab oro. Akpa, enye ndidọhọ Elijah “omoyom mi okụt” owụt ke enye ama efre ke Abasi do. Jehovah ama okụt kpukpru se enye akanamde. Abasi ama okụt nte esịt ekenemde enye ndika n̄kada in̄wan̄ emi n̄wan esie owotde owo ọbọ ọnọ enye. Abasi ama okụt ke idiọkitọn̄ ikayakke Ahab atua owo mbọm aba m̀mê anam se ifọnde. Ọyọhọ iba, enye ndidọhọ ke Elijah edi ‘asua imọ’ akakam owụt nte enye asuade owo Abasi emi akpakakam an̄wamde enye akabade esịt.

Ndisịme Ahab emi ekpep nnyịn ekese. Ana iti kpukpru ini ite ke Jehovah Abasi esikụt kpukpru se inamde. Sia enye edide edima Ete nnyịn, enye ọdiọn̄ọ ini emi idụkde idiọk afan̄  onyụn̄ oyom ndikụt nte ikabarede esịt. Kpa nte ekedide ye Elijah, Abasi esinam mbon emi ẹdide ufan esie ẹda Bible ẹn̄wam nnyịn. Ọkpọdiọk etieti ndida ufan Abasi nte asua!—Psalm 141:5.

Kere nte iso eketiede Elijah ke ini enye ọdọhọde Ahab ete: “Mmoyom fi n̄kụt.” Enye ama ọdiọn̄ọ se Ahab ekedide—inọ, owotowo, ye owo emi ọsọn̄de ibuot ye Jehovah Abasi. Elijah ama enyene uko mîdịghe ntre enye ikpadaha ibak emi ke iso itịn̄ ikọ! Elijah ndien ama etịn̄ ufen emi Abasi edimiade Ahab. Jehovah ama okụt ke mme owo ke ẹkpebe ibak Ahab ye n̄wan esie. Ntre Elijah ama ọdọhọ Ahab ke Abasi ebiere ndisobo ofụri ufọk esie, ye Jezebel n̄ko, owo isioho owo eto.—1 Ndidem 21:20-26.

Mfịn, mme owo ẹkere ke mbon ibak isibọhọ ufen, edi Elijah ikekereke ntre. Mbụk Bible emi eti nnyịn nte ke Jehovah Abasi okụt se mme owo ẹnamde ye nte ke ama ekem ini, enye ayamia mmọ ufen. Bible ọdọhọ ke usen kiet usen kiet, Abasi eyetre ibak ke nsinsi nsinsi! (Psalm 37:10, 11) Afo emekeme ndikere m̀mê n̄kukụre se Abasi esinamde ndiọi owo edi ndimia mmọ ufen m̀mê enye isituaha mmọ mbọm n̄ko. Yak ise ise.

“OMOKỤT NTE AHAB OSỤHỌREDE IDEM?”

Anaedi idem ama akpa Elijah ndikụt se Ahab akanamde ke ini enye okopde ufen emi Abasi oyomde ndimia enye. Bible ọdọhọ ete: “Edikem ke ndondo oro Ahab okopde ikọ emi, enye awak ọfọn̄idem esie onyụn̄ esịne ọfọn̄ ntuan̄a ke idem; ndien enye etie utreudia onyụn̄ osụhọde ana ye ọfọn̄ ntuan̄a onyụn̄ asan̄a mfụhọ mfụhọ.” (1 Ndidem 21:27) Ndi Ahab ama atua n̄kpọfiọk?

Yak idọhọ ke enye ama osụk etịme. Enye ama osụhọde idem. Isimemke utom owo emi atan̄de idem nte Ahab ndinam se enye akanamde. Edi ndi enye ama akabade esịt? Idịghe emeti Edidem Manasseh emi akakam ọdiọkde akan Ahab. Ke Jehovah ama akamia enye ufen, Manasseh ama osụhọde idem ekpe Abasi ubọk ete anyan̄a imọ. Edi iketreke do. Enye ama akabade esịt onyụn̄ osion̄o kpukpru ndisọi mbiet oro enye akanamde ọduọn̄ọ, esịn idem anam n̄kpọ Jehovah onyụn̄ ọdọhọ ikọt esie ẹtiene ẹnam. (2 Chronicle 33:1-17) Ndi Ahab ama anam ndomokiet ke otu emi? Ikanamke.

Edi ndi Jehovah ama okụt ke Ahab osụk atua n̄kpọfiọk? Kop se Jehovah okobụpde Elijah: “Nte afo omokụt nte Ahab osụhọrede idem ke ntak mi? Sia enye osụhọrede idem ke ntak mi, ami ndidaha afanikọn̄ emi ndi ke eyo esie. Edi ndida afanikọn̄ emi ntiene ufọk esie ke eyo eyen esie.” (1 Ndidem 21:29) Ndi Jehovah ama efen ọnọ Ahab? Ikefenke. Abasi esifen ọnọ owo emi akabarede esịt. (Ezekiel 33:14-16) Edi sia Ahab ama okosụk atua n̄kpọfiọk, Jehovah ama onyụn̄ atua enye mbọm esisịt, iyakke enye etie okụt nte ẹwotde kpukpru owo ke ufọk esie.

Edi Abasi ama osụk amia enye ufen. Nte ini akade, Jehovah ama etie ye mme angel esie eneme nte ẹdinamde Ahab aka akpakpa ke ekọn̄. Ikebịghike, se Jehovah eketịn̄de ama osu. Ẹma ẹnọ Ahab unan ke ekọn̄; iyịp ọwọrọ enye tutu enye odoro ke chariot esie akpa. Bible ọdọhọ ke ebua ẹma ẹdei iyịp esie ke ini ẹkeyetde chariot esie. Ntre ke se Jehovah ọkọdọn̄de Elijah eketịn̄ ọnọ Ahab okosu. Idịghe emeti se Elijah ọkọdọhọde enye? “Ke ebiet emi mme ebua ẹkedeide iyịp Naboth, kpa do ke mme ebua ẹdidei iyịp fo n̄ko.”—1 Ndidem 21:19; 22:19-22, 34-38.

N̄kpa Ahab ama eti Elijah, Elisha, ye ikọt Abasi eken nte ke Jehovah ikefreke Naboth. Abasi emi amade se inende isitreke ndimia mbon ibak ufen, ebebịghi awawara. Enye esinyụn̄ atua owo emi enye oyomde ndimia ufen mbọm edieke enye anamde n̄kpọ emi odotde ẹtua enye mbọm. (Numbers 14:18) Elijah emi okosụk anamde n̄kpọ Abasi ke ediwak isua kpa ye ibak Ahab ama ekpep n̄kpọ oto se iketịbede emi! Ndi akanam ẹfịk fi mîdịghe ẹbak fi ibak? Ndi ọdọn̄ fi ndikụt nte Abasi editrede ibak ye ufịk? Nyene mbuọtidem nte Elijah. Kpa ye oro ufịk okokponde ke obio mmọ, enye ye Elisha ufan esie ẹma ẹka iso ẹtobo mme owo etop Abasi!

^ ikp. eki. 3 Mme owo ẹkenịm ke Baal esinam edịm edep onyụn̄ anam isọn̄ ọfọn n̄kpọ. Edi Jehovah ama anam edịm etre ndidep ke isua ita ye ubak man owụt ke Baal inyeneke utọ odudu oro. (1 Ndidem ibuot 18) Se “Kpebe Mbuọtidem Mmọ” ke Enyọn̄-Ukpeme eke January 1 ye April 1, 2008.

^ ikp. eki. 13 Etie nte Jezebel ekekere ke Naboth ama akpa, ke nditọ esie ẹyedibọ in̄wan̄ vine ete mmọ, ntre enye ama anam ẹwot nditọ esie n̄ko. Edieke oyomde ndifiọk ntak emi Abasi esiyakde mme owo ẹbak ibak ntre, kot “Mme Andikot N̄wed Nnyịn Ẹbụp Ẹte” ke page 11.