Nte oyomde okụbọde

Mek usem

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

ENYỌN̄-UKPEME FEBRUARY 2013

Nso Idi “Gospel Judas”?

Nso Idi “Gospel Judas”?

KE April 2006, mme n̄wedmbụk n̄kpọntịbe ke ofụri ererimbot ẹma ẹmịn̄ mbụk oro akpade owo idem ẹte ke ntaifiọk ẹmọn̄ ẹsio n̄wed eset kiet emi ẹfiọhọde ndondo emi, oro ẹkotde “Gospel Judas.” Mbụk emi ama etịn̄ ke ntaifiọk ẹdọhọ ke n̄wed emi ọmọn̄ anam mme owo ẹkpụhọde se mmọ ẹkerede ẹban̄a Judas—mbet oro akadade Jesus ọnọ. Mmọ ẹdọhọ ke Judas akakam edi eti owo, ke enye ekedi apostle emi ọkọdiọn̄ọde Jesus akan nte mme apostle eken ẹdiọn̄ọde. Mmọ ẹdọhọ n̄ko ke akada Jesus ọnọ sia Jesus ọkọdọhọde enye ada imọ ọnọ.

Ndi se n̄wed emi etịn̄de edi akpanikọ? Edieke edide ntre, ndi enye etịn̄ se owo mîkọdiọn̄ọke iban̄a Judas Iscariot, Jesus Christ, m̀mê mme Christian eyo mme apostle? Ndi ikpenyene ndinịm se enye etịn̄de aban̄a Christ ye mme ukpepn̄kpọ esie?

NTE ẸKESAN̄ADE ẸFIỌHỌ “GOSPEL JUDAS”

Etie nte owo itịmke idiọn̄ọ nte ẹkesan̄ade ẹfiọhọ “Gospel Judas.” Idịghe mme ọdọkisọn̄ nyom n̄kpọeset ẹkefiọhọ n̄wed emi. Edi ẹkekụt nte ẹnyamde enye ke utịt utịt iduọk isua 1970 ye ntọn̄ọ ntọn̄ọ iduọk isua 1980 ke urua emi ẹsinyamde n̄kpọeset. Etie nte ẹkefiọhọ n̄wed emi ke Egypt ke 1978 ke udi emi owo mîbụkke owo aba, ke abaitiat. Enye ekedi kiet ke otu n̄kpri n̄wed inan̄ emi ẹkesịnede ke akamba eboho n̄wed eset emi ẹkedade akani usem Egypt ẹset ẹwet.

Ẹma ẹtịm n̄wedikpa emi ẹnịm ke ata ediwak isua ke Egypt, edi sia eyo esifiopde do etieti, enye ama ọtọn̄ọ ndiyemede. Ntaifiọk ifan̄ kpọt ke ẹkewụt n̄wed emi ke 1983; edi urua emi ẹkesiakde nte ẹdinyamde n̄wed emi ama ọsọn̄ etieti, ndien mmọ ikekemeke ndidep. Ndinịm enye ke itie emi mîtịmke ifọn ke ediwak isua ama anam enye enen̄ede ataha. Ke 2000, owo Switzerland emi esidepde n̄kpọeset ama edibọ enye edep. Ekem mma emi ama emen n̄wed emi ọsọk ntaifiọk eken oro ẹnamde utom ẹnọ Maecenas Foundation for Ancient Art ye National Geographic Society. Ẹkedọhọ ntaifiọk emi ẹfiak ẹdiọn̄ ẹnyụn̄ ẹnam n̄wed emi ama akataha aka anyan mi afiak edi se ẹkemede ndikama. Ẹma  ẹdọhọ mmọ ẹdụn̄ọde ẹse m̀mê ewe isua ke ẹkenam n̄wed emi, ẹdọhọ mmọ ẹkabade enye ẹsịn ke usem en̄wen ẹnyụn̄ ẹnam se isịnede an̄wan̄a.

Ẹdọhọ ke ẹkenam n̄wed emi ke n̄kpọ nte isua 1,700 m̀mê 1,800 emi ẹkebede. Edi ntaifiọk ẹkere ke ẹma ẹkakabade “Gospel Judas” emi ẹdade akani usem Egypt ẹset ẹwet mi ke akpasarade usem Greek ata ediwak isua mbemiso ini oro. Ini ewe ke ẹkewet “Gospel Judas” emi ndien nso ikanam ẹwet enye?

NDI “GOSPEL JUDAS” EDI ATA GOSPEL?

Ẹkebem iso ẹsiak “Gospel Judas” ke n̄wed Irenaeus, kpa ewetn̄wed emi ọkọdọhọde ke idi Christian, okonyụn̄ odude uwem ke n̄kpọ nte isua 2000 emi ẹkebede. Irenaeus ewet ntem ke n̄wed oro ẹkotde Against Heresies aban̄a n̄ka kiet emi enye akasuade ukpepn̄kpọ mmọ ete: “Mmọ ẹdọhọ ke Judas emi akadade Ọbọn̄ ọnọ ama enen̄ede ọfiọk n̄kpọ, ye nte ke enye ikpọn̄ ọkọdiọn̄ọ n̄kpọ emi mbon eken mîkọdiọn̄ọke; ke enye ikpọn̄ okonyụn̄ anam akakan n̄kpọ, oro edi, ndida ọbọn̄ nnọ. Ndien enye ndikanam emi eketịmede kpukpru n̄kpọ ke isọn̄ ye ke enyọn̄. Mmọ ẹtịbi utọ nsu emi ẹwet ẹmen ẹkot Gospel Judas.”

“Idịghe owo emi ọkọdiọn̄ọde Judas ke ini enye Judas okodude uwem ekewet Gospel emi”

Ama enen̄ede ọdọn̄ Irenaeus ndifan̄a nsio nsio ukpepn̄kpọ oro mme n̄ka Gnostic, m̀mê mme inua-okot Christian ẹkekpepde. Mmọ ẹkedọhọ ke enyene ndịben̄kpọ emi Abasi ayararede ọnọ mmimọ. Ndien mme utọ Christian emi ẹwewak, kpukpru mmọ ẹnyụn̄ ẹnịm nsio nsio n̄kpọ ke akpanikọ. Mmọ ẹma ẹmịn̄ ediwak n̄wed ndida nnam ediwak owo ẹdiọn̄ọ se mmọ ẹkpepde, ndien mme n̄wed emi ẹkeyọyọhọ kpukpru itie ke n̄kpọ nte isua 1,900 emi ẹkebede.

Mme utọ n̄wed m̀mê gospel emi ẹsiwak ndidọhọ ke mme apostle Jesus oro ẹkewọrọde etop ẹkan iketịmke idiọn̄ọ se enye ekekpepde, ye nte ke odu ndedịbe n̄kpọ emi Jesus ekekpepde, emi akan̄wan̄ade apostle esie ifan̄ kpọt. * Ndusụk mbon n̄ka Gnostic oro ẹnịm nte ke ikpọkidem nnyịn emi edi ufọk-n̄kpọkọbi, ke “abasi” emi ẹtịn̄de ẹban̄a ke Genesis esịm Malachi, emi okobotde owo esịn ke utọ n̄kpọkọbi emi ikponke nte mme abasi eken. Ke mme abasi eken ẹkpon ẹnyụn̄ ẹfiọk n̄kpọ ẹkan enye. Mmọ ẹdọhọ ke owo emi enen̄erede enyene “ifiọk” ekeme ndidiọn̄ọ utọ “ndịben̄kpọ” emi onyụn̄ anam se enye ekekeme man ọwọrọ ke utọ n̄kpọkọbi oro.

Ẹtịn̄ utọ n̄kpọ oro ke “Gospel Judas.” Ẹtọn̄ọ enye ntem: “Nneme emi Jesus ekenyenede ke ndịbe ye Judas Iscariot ke ofụri usen itiaita, ndien usen ita ke oro ebede enye enịm usọrọ Passover.”

Ndi n̄wed emi ke Irenaeus ekewet n̄kpọ aban̄a, emi ẹdọhọde ke etie nte ama osop ke ata ediwak isua? Marvin Meyer emi eketienede odu ke otu akpa mbon oro ẹkedụn̄ọrede ẹnyụn̄ ẹkabade n̄wedikpa emi ọdọhọ ete ke ‘ibio ibio n̄kpọ oro Irenaeus ekewetde mi etịn̄ ofụri akpanikọ aban̄a Gospel Judas.’

NTAIFIỌK ẸFAN̄A SE ẸTỊN̄DE ẸBAN̄A JUDAS KE GOSPEL EMI

Ẹkewet ke “Gospel Judas” nte ke Jesus ama ọduọk imam ke ini mbet esie mîketịmke ifiọk se enye ekekpepde. Edi ke Judas edi n̄kukụre owo ke otu apostle 12 oro, emi eketịmde ọfiọk utọ owo emi Jesus edide. Emi ekesinam Jesus etịn̄ “mme ndịben̄kpọ obio ubọn̄” ọnọ enye.

Ntaifiọk emi ẹkedọhọde ẹkekabade n̄wed oro ẹma ẹyak se Irenaeus eketịn̄de aban̄a gospel emi otụk se mmọ ẹkabarede. Mmọ ẹkekabade itie kiet do nte ke Jesus akada Judas nte mbet emi edidiọn̄ọde mme ndịben̄kpọ “obio ubọn̄” onyụn̄ “odụk” obio ubọn̄ oro. Okposụkedi emi mme apostle eken ẹdimekde owo en̄wen ada itie Judas, ke enye Judas ayakabade edi “ọyọhọ spirit duopeta,” “onyụn̄ okpon itie akan kpukpru mbet  eken” sia Jesus ọkọdọhọde enye ete: “Afo ayawa ikpọkidem emi nsịnede mi.”

Ndondo oro ntaifiọk oro ẹkefiakde ẹwet ẹnyụn̄ ẹkabarede “Gospel Judas” ẹma, mbon emi n̄wed mmọ esinyamade akan, utọ nte Bart Ehrman ye Elaine Pagels, emi ẹkenyụn̄ ẹdide mme ọwọrọiso ntaifiọk ke ini Ido Ukpono Christ ye ukpepn̄kpọ N̄ka Gnostic ọkọtọn̄ọde-tọn̄ọ, ẹma ẹsọsọp ẹmịn̄ se mmọ ẹkediọn̄ọde ẹban̄a “Gospel Judas.” Esisịt ini ke oro ebede, ntaifiọk efen, utọ nte April DeConick ye Birger Pearson ẹma ẹdọhọ ke National Geographic Society ẹma ẹsọsọp ẹdep n̄wed emi ẹkefiakde ẹsion̄o mi man mme asuan mbụk n̄kpọntịbe ẹsuan mbụk emi. Ẹdọhọ ke owo ikanamke se ẹsinamde ke ini ẹfiakde ẹsio n̄wed, oro edi, ndifiak ndụn̄ọde nnyụn̄ nse m̀mê enen.

Idụhe ataifiọk ndomokiet oro okodụn̄ọrede n̄wed emi, oro ekemede ndidọhọ ke se n̄wed emi etịn̄de enen

DeConick ye Pearson iketiehe ọtọkiet inam ndụn̄ọde emi ẹdi mmọ ẹma ẹkụt ke ntaifiọk oro ẹkekabarede n̄wed emi ikakabakede ndusụk itie ọfọn. DeConick akafiak akabade itie kiet nte ke Jesus okokot Judas “Ọyọhọ Demon Duopeta,” idịghe “ọyọhọ spirit duopeta.” * Enye ekewet ete ke Jesus n̄ko ọkọdọhọ Judas nte ke enye ididụkke “obio ubọn̄” Abasi. Utu ke ‘ndikan’ mme mbet eken, mmọ ẹdọhọ ke Jesus ọkọdọhọ Judas ete: “Afo ayanam se idiọkde ikan kpukpru mmọ. Afo ayawa ikpọkidem emi nsịnede mi.” DeConick akada “Gospel Judas” nte akani n̄wed eset emi ẹdade ẹsak kpukpru apostle Jesus imam. DeConick ye Pearson ẹma ẹda ikọ mmọ ẹkeberi ke ndidọhọ nte ke se ẹwetde ke “Gospel Judas” emi owụt ke Judas ikedịghe eti owo.

NSO KE IKEME NDIKPEP NTO “GOSPEL JUDAS”?

Edide ẹkeda Judas nte eti owo m̀mê nte demon, se idiọn̄ọde edi ke idụhe ataifiọk ndomokiet oro okodụn̄ọrede n̄wed emi, oro ekemede ndidọhọ ke se n̄wed emi etịn̄de enen. Bart Ehrman ọdọhọ ete: “Idịghe Judas, m̀mê owo emi ọdọhọde ke ikere Judas ekewet Gospel emi. . . . Inyụn̄ idịghe owo emi ọkọdiọn̄ọde Judas ke ini enye Judas okodude uwem ekewet Gospel emi . . . Ntre utọ n̄wed emi ikemeke-keme ndisian nnyịn mme n̄kpọ emi ẹketịbede ke eyo Jesus.”

Mbon n̄ka Gnostic ẹkewet “Gospel Judas” emi ke n̄kpọ nte isua 1,900 emi ẹkebede ke usem Greek. Ntaifiọk ke ẹsụk ẹneneni m̀mê “Gospel Judas” emi ẹfiọhọde ndondo emi edi ukem ye enye oro Irenaeus eketịn̄de aban̄a. Edi “Gospel Judas” onyụn̄ owụt ke ama odu ini emi mme nsunsu Christian ẹketọn̄ọde ndikpep nsunsu ukpepn̄kpọ emi ekesịnde ubahade ke “Ido Ukpono Christ.” Utu ke ndiwụt ke Bible inenke, “Gospel Judas” akam ọsọsọn̄ọ se mme apostle ẹketịn̄de, utọ nte ikọ emi Paul eketịn̄de ke Utom 20:29, 30 ete: “Mmọfiọk nte ke mma nnyọn̄ . . . mme owo ẹyedaha ẹda ke otu mbufo ẹtịn̄ ukwan̄ ikọ man ẹdụri mme mbet ẹnọ idemmọ.”

^ ikp. eki. 11 Ẹsiwak ndikot mme gospel emi ndian mbon emi ẹdọhọde ke ẹma ẹnen̄ede ẹdiọn̄ọ se Jesus ekekpepde, utọ nte “Gospel Thomas” ye “Gospel Mary Magdalene.” Mme utọ n̄wed eset oro ẹwak ẹsịm 30.

^ ikp. eki. 18 Ntaifiọk emi ẹkenịmde ke Judas edi demon nte ẹtịn̄de mi—ke enye ama enen̄ede ọdiọn̄ọ Jesus—ẹma ẹkụt ke enye okonyụn̄ anam n̄kpọ nte mme demon ẹkenamde ke ini ẹkekụtde Jesus, nte ẹtịn̄de ẹban̄a ke Gospel Bible.—Mark 3:11; 5:7.