Nte oyomde okụbọde

Mek usem

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

ENYỌN̄-UKPEME (EKE UKPEPNKPỌ) DECEMBER 2015

Jehovah Eyese Aban̄a Fi

Jehovah Eyese Aban̄a Fi

“Jehovah eyese aban̄a enye ke bed udọn̄ọ esie.”—PS. 41:3.

IKWỌ: 23, 138

1, 2. Nso ke isiwak ndikere ke ini nnyịn m̀mê mbon nnyịn ẹdọn̄ọde, ndien nso uwụtn̄kpọ ke ikụt ke Bible?

KE INI ọdọn̄ọde, ndi emesikere m̀mê udọn̄ọ fo oyokụre? Mîdịghe, ndi emesikere m̀mê idem ọyọsọn̄ owo ke ubon mbufo m̀mê ufan fo emi ọdọn̄ọde? Idụhe owo emi esịt mîsitịmekede ke ini enye m̀mê owo ke ubon esie ọdọn̄ọde n̄kpa n̄kpa. Ndidem iba emi ẹkedọn̄ọde ke eyo prọfet Elijah ye Elisha ẹma ẹkere m̀mê idem ọyọsọn̄ mmimọ. Edidem Ahaziah, emi ekedide eyen Ahab ye Jezebel, ama oto window ubet enyọn̄ ufọk esie ediduọ ke isọn̄, onyụn̄ ọdọn̄ọ. Ntre enye ama obụp ete: ‘Ndi nyọbọhọ udọn̄ọ emi?’ Ekem, Edidem Ben-hadad emi akakarade Syria, ama ọdọn̄ọ idiọk idiọk. Enye n̄ko ama obụp ete: “Nte udọn̄ọ emi oyokụre mi?”—2 Ndi. 1:2; 8:7, 8.

2 Nnyịn imenịm ke Abasi ayanam idem ọsọn̄ nnyịn ye mbon nnyịn, ke obufa ererimbot. Edi, ke ini ndusụk owo ẹdọn̄ọde mfịn, mmọ ẹsikere m̀mê Abasi ayanam udọn̄ọ mmimọ okụre. Ke eyo edidem Ahaziah ye Ben-hadad, Abasi ama esinam idem ọsọn̄ ndusụk owo ke utịbe utịbe usụn̄. Jehovah ama akam ada mme prọfet esie anam ndusụk mbon oro ẹkekpade ẹset. (1 Ndi. 17:17-24; 2 Ndi. 4:17-20, 32-35) Edi, ndi akpana idori enyịn ke Abasi ọyọkọk udọn̄ọ nnyịn ke utịbe utịbe usụn̄ mfịn?

3-5. Abasi ye Jesus ẹnyene odudu ndinam nso, ndien mme mbụme ewe ke idineme?

 3 Bible ọdọhọ ke Abasi ekeme ndinam owo ọdọn̄ọ m̀mê okop nsọn̄idem. Enye ama ada udọn̄ọ amia ndusụk owo ufen, utọ nte Miriam eyeneka Moses ye Edidem Jehoram. (Num. 12:9, 10; 2 Sam. 24:15; 2 Chron. 21:4, 18) Abasi ama ọdọhọ nditọ Israel ke edieke mmọ mîtịn̄ke enyịn inịm ibet imọ, ke imọ iyada ‘ata ndiọi udọn̄ọ ye ufen itiene mmọ.’ (Deut. 28:58-61) Abasi ekeme n̄ko ‘ndimen udọn̄ọ mfep’ m̀mê ndinam udọn̄ọ etre. (Ex. 23:25; Deut. 7:15) Enye onyụn̄ ekeme ndikọk mme owo udọn̄ọ. Ke uwụtn̄kpọ, Job ama ọdọn̄ọ tutu enye oyom n̄kpa, edi Abasi ama ọkọk enye udọn̄ọ oro.—Job 2:7; 3:11-13; 42:10, 16.

4 Abasi enyene odudu ndinam idem ọsọn̄ owo oro ọdọn̄ọde. Jesus n̄ko enyene odudu ndinam ntre. Bible ọdọhọ ke Jesus ama esinam mbon akpamfia ye akpauben̄, mme nnan, ye mbon oro ẹduọde ndisi, ẹkop nsọn̄idem ke utịbe utịbe usụn̄. (Kot Matthew 4:23, 24; John 9:1-7) Se Jesus akanamde emi edi ata ekpri n̄kpọ; enye ayanam se ikande oro ke obufa ererimbot. Ini oro, “baba andidụn̄ kiet ididọhọke ite: ‘Ndọdọn̄ọ.’”—Isa. 33:24.

5 Edi, ndi akpana idori enyịn ke Abasi m̀mê Jesus ọyọkọk udọn̄ọ nnyịn ke utịbe utịbe usụn̄ mfịn? Nso ke akpana ifiọk ke ini idọn̄ọde idiọk idiọk, ndien nso ke ikpanam?

JEHOVAH EYESE ABAN̄A FI KE BED UDỌN̄Ọ

6. Nso ke Bible etịn̄ aban̄a “enọ ukọkudọn̄ọ” oro ndusụk mme Christian eyo mme apostle ẹkebọde?

6 Ke eyo mme apostle, Abasi ama ọnọ ndusụk mme Christian oro ẹkeyetde aran odudu ndinam utịben̄kpọ. (Utom 3:2-7; 9:36-42) “Enọ ukọkudọn̄ọ” ekedi kiet ke otu “nsio nsio enọ” oro ẹkenọde mmọ ndida nnam utịben̄kpọ. (1 Cor. 12:4-11) Edi Bible ọdọhọ ke ẹma ẹtre ndida “enọ ukọkudọn̄ọ” nnam utịben̄kpọ. Ntre ke onyụn̄ edi ye mme enọ eken, utọ nte, enọ editịn̄ ikọ ke usem ye enọ editịn̄ prọfesi. (1 Cor. 13:8) Utọ utịben̄kpọ oro idụhe aba mfịn. Ntre, nnyịn ikpodorike enyịn Abasi ndikọk udọn̄ọ nnyịn ye eke mbonubon nnyịn ke utịbe utịbe usụn̄ mfịn.

7. Didie ke Psalm 41:3 ọdọn̄ mbon oro ẹdọn̄ọde esịt?

7 Edieke idọn̄ọde, ọfọn iben̄e Abasi ọdọn̄ nnyịn esịt, ọnọ nnyịn ọniọn̄, onyụn̄ an̄wam nnyịn ukem nte enye akan̄wamde ikọt esie ke eset. Edidem David ekewet ete: “Owo ekededi emi ekerede aban̄a usụhọde owo okop inemesịt; Jehovah ọyọnọ enye edinyan̄a ke usen afanikọn̄. Jehovah eyekpeme enye onyụn̄ enịm enye uwem.” (Ps. 41:1, 2) Nnyịn imọdiọn̄ọ ke owo ekededi oro ekesikerede aban̄a mme usụhọde owo ke eyo David, idụhe uwem isịm mfịn. Ntre, ikọ David ikọwọrọke ke Abasi ayanam utọ owo oro aka iso odu uwem ke nsinsi. Ikọ esie ọkọwọrọ ke Abasi ayan̄wam enye. Ntak idọhọde ntre? David ọkọdọhọ ete: “Jehovah eyese aban̄a enye ke bed udọn̄ọ esie; afo oyokpụhọ ofụri bed esie ke ini udọn̄ọ esie.” (Ps. 41:3) Owo ekededi oro ekesikerede aban̄a usụhọde owo ama ọdiọn̄ọ ke Abasi okụt se imọ inamde, ke enye idinyụn̄ ifreke imọ. Enye ama ọdiọn̄ọ ke Abasi ayan̄wam imọ onyụn̄ anam idem ọsọn̄ imọ.

8. Psalm 41:4 ọdọhọ ke nso ke David ekeben̄e Jehovah anam ọnọ imọ?

8 David ọkọdọhọ ete: “O Jehovah, tua mi mbọm. Nam udọn̄ọ okụre ukpọn̄ mi, koro mmedue fi.” (Ps. 41:4) Ekeme ndidi David eketịn̄ ikọ emi ke ini Absalom eyen esie okodomode ndibọ enye ukara, ke ini David ọkọdọn̄ọde inyụn̄ inyeneke odudu ndinam n̄kpọ ndomokiet. Kpa ye oro Abasi ekefende idiọkn̄kpọ David, David okosụk eteti idiọkn̄kpọ oro enye akanamde ye Bath-sheba, ye ufen oro enye ọkọbọde ke ntak idiọkn̄kpọ oro. (2 Sam. 12:7-14) Edi, David ama enịm ke Abasi ayan̄wam imọ ke ini udọn̄ọ  imọ. Ndi enye ama odori enyịn ke Abasi ọyọkọk imọ udọn̄ọ ke utịbe utịbe usụn̄ onyụn̄ anam imọ idu uwem ibịghi esịt?

9. (a) Nso ke Jehovah akanam ọnọ Edidem Hezekiah? (b) Nso ke David ekeben̄e Jehovah?

9 Ediwak isua ke David ama akakpa, Abasi ama anam idem ọsọn̄ Edidem Hezekiah emi “[ọkọdọn̄ọde] tutu ekpere ndikpa.” Abasi ama akam anam enye aka iso odu uwem ke isua 15 en̄wen. (2 Ndi. 20:1-6) Edi, David ikeben̄eke Abasi ọkọk imọ udọn̄ọ ke utịbe utịbe usụn̄. Enye ekeben̄e Abasi an̄wam imọ nte enye esin̄wamde “owo ekededi emi ekerede aban̄a usụhọde owo.” Ndien emi ama esịne Abasi ndise mban̄a enye ke “bed udọn̄ọ esie.” Sia Abasi ama ekefen idiọkn̄kpọ David, emi ama anam enye ekeme ndikpe Abasi ubọk ete ọdọn̄ imọ esịt, an̄wam imọ, onyụn̄ anam idem ọsọn̄ imọ. (Ps. 103:3) Imekeme ndiben̄e Abasi an̄wam nnyịn ntre n̄ko.

10. Se iketịbede inọ Trophimus ye Epaphroditus ekpep nnyịn nso?

10 Kpa nte Abasi mîkọkọkke David udọn̄ọ ke utịbe utịbe usụn̄ inyụn̄ inam enye odu uwem ebịghi esịt, enye ikonyụn̄ inamke ntre ye Trophimus, kiet ke otu nsan̄autom apostle Paul. Nnyịn imọdiọn̄ọ ke Abasi ama ọnọ Paul odudu ndikọk udọn̄ọ ndusụk ini. (Kot Utom 14:8-10.) Ke uwụtn̄kpọ, ke ini “ete Publius [ọkọdọn̄ọde] ufiopidem ye utọrọiyịp,” Paul ama “ọbọn̄ akam, odori enye ubọk onyụn̄ anam udọn̄ọ okụre enye.” (Utom 28:8) Edi Paul ikanamke udọn̄ọ okụre Trophimus emi akasan̄ade ye enye anam utom isụn̄utom. (Utom 20:3-5, 22; 21:29) Ke ini Trophimus ọkọdọn̄ọde inyụn̄ ikemeke ndika iso nsan̄a ye Paul, Paul ikanamke idem ọsọn̄ enye, utu ke oro, enye ama ọdọhọ Trophimus etie ke Miletus tutu idem ọsọn̄ enye. (2 Tim. 4:20) N̄ko, ke ini Epaphroditus, ufan Paul, ‘ọkọdọn̄ọde ekpere n̄kpa,’ Bible idọhọke ke Paul ama ọkọk enye udọn̄ọ ke utịbe utịbe usụn̄.—Phil. 2:25-27, 30.

ITEM ANIE KE AKPADA KE INI ỌDỌN̄ỌDE?

11, 12. Ntak emi Luke ekekemede ndin̄wam Paul ke ini Paul ọkọdọn̄ọde, ndien nnyịn isan̄a didie ifiọk ke Luke ekedi abiausọbọ?

11 “Luke edima abiausọbọ,” emi ekewetde n̄wed Utom Mme Apostle, ama etiene asan̄a ye Paul ọkwọrọ ikọ. (Col. 4:14; Utom 16:10-12; 20:5, 6) Etie nte Luke ama esiteme Paul se akpanamde ke ini enye ọdọn̄ọde. Etie nte enye ama esisọbọ Paul idem, onyụn̄ ọsọbọ mbon eken oro ẹkesisan̄ade ye Paul ẹnam utom isụn̄utom. Ntak emi Luke ekesinamde emi? Koro Paul ama esidọn̄ọ ndusụk ini oro enye ekesikade utom isụn̄utom. (Gal. 4:13) Luke ama esisọbọ mbon oro idem mîkọsọn̄ke, sia enye ekedi abiausọbọ. Emi eti nnyịn se Jesus ọkọdọhọde ete: “Mbon emi idem ọsọn̄de isiyomke abiausọbọ, edi mbon emi idem mîsọn̄ke ẹsiyom.”—Luke 5:31.

12 Luke ekedi abiausọbọ. Enye iketiehe nte ndusụk mbon emi ẹsimade nditeme mme owo orụk usọbọ emi mmọ ẹkpedade, kpa ye oro mmọ mîdịghe mbiausọbọ. Bible isiakke ebiet m̀mê ini emi Luke ọkọbọde ukpep man edi abiausọbọ. Edi Bible ọdọhọ ke Paul ama ọdọn̄ Luke ete ọkọm nditọete ke Colossae. Ntre, ekeme ndidi Luke ọkọbọ ukpep ke ufọkn̄wed ukpep ibọkusọbọ oro okodude ke Laodicea, obio emi ekekperede Colossae. N̄ko, ke ini Luke ekewetde Gospel emi ekerede enyịn̄ esie ye n̄wed Utom Mme Apostle, enye ama esịn ndusụk ikọ emi okowụtde ke enye ekedi abiausọbọ. Sia enye ekedide abiausọbọ, enye ama esiwak nditịn̄ mban̄a nte Jesus ekesikọkde mme owo udọn̄ọ.

13. Ntak emi oyomde itịm ikpeme ke ini itemede owo orụk ibọk m̀mê usọbọ oro enye akpadade?

13 Mfịn, idụhe eyenete emi ekemede ndikọk nnyịn udọn̄ọ ke utịbe utịbe usụn̄. Edi, ndusụk nditọete ẹsiteme eyenete oro ọdọn̄ọde ada usọbọ oro mmọ ẹkerede ke  ayanam idem ọsọn̄ enye, idem ke ini eyenete emi mîbụpke mmọ usọbọ oro ikpadade. Edi, idiọkke nditeme eyenete usọbọ oro ikerede ke ekeme ndifọn ye enye. Ke uwụtn̄kpọ, Paul ama eteme Timothy ada esisịt wine ke ntak emi idịbi ekesibiakde enye; ekeme ndidi mmọn̄ oro enye ekesin̄wọn̄de ikasanake. * (Kot 1 Timothy 5:23.) Edi, emi idịghe ukem ye ndikpek eyenete ada ibọk mbubịt owo, ibọk mbakara, adia m̀mê ebet ndusụk udia. Ndusụk ini, ibọk oro ẹsikpekde owo udọn̄ọ ada isikọkke udọn̄ọ esie, onyụn̄ akam ekeme ndifịna enye. Ndusụk owo ẹsidọhọ owo oro ọdọn̄ọde ẹte: ‘Owo nnyịn ọkọdọn̄ọ ukem udọn̄ọ fo emi, ibọk emi ke enye akada, ndien idem ama ọsọn̄ enye.’ Edi oyom itịm ikpeme ke ini itemede owo orụk usọbọ oro enye akpadade, koro ibọk m̀mê usọbọ ekeme ndifọn ye owo kiet, edi ifọnke ye owo en̄wen.—Kot Mme N̄ke 27:12.

NAM N̄KPỌ YE ỌNIỌN̄

14, 15. (a) Nso ke ndusụk owo ẹnam ye mbon udọn̄ọ? (b) Didie ke Mme N̄ke 14:15 ekeme ndin̄wam nnyịn ke ini ẹtemede nnyịn usọbọ oro ikpadade?

14 Imesima idem ọsọn̄ nnyịn man ikeme ndikop inem uwem, inyụn̄ ika iso inam n̄kpọ Abasi. Kpa ye oro, idiọkn̄kpọ oro ikadade imana esinam nnyịn idọn̄ọ. Edi, nsio nsio usọbọ ẹdu oro ikemede ndida ke ini idọn̄ọde. Nnyịn owo kiet kiet inyene ndibiere orụk usọbọ emi ikpadade. Edi, edi n̄kpọ o-bụt ndikụt ndusụk owo ẹdade mbon udọn̄ọ ẹn̄wana okụk, ke ntak idiọkitọn̄. Ndusụk owo ẹsida nneminua ẹnyam ibọk mmọ, ẹnyụn̄ ẹdọhọ ke idem esisọn̄ kpukpru mbon oro ẹdade ibọk mmimọ. Ndusụk mme anyam ibọk ẹsinam mme owo ẹkere ke edieke mmọ mîdepke ibọk oro ọsọn̄de urua, ke udọn̄ọ mmọ idikụreke. Mmọ ẹsinam emi man ẹdia akamba udori. Owo udọn̄ọ emi oyomde idem ọsọn̄ imọ ke mbrenyịn, m̀mê emi oyomde nte ikpodude uwem ibịghi esịt, ekeme ndidep utọ ibọk emi. Edi, oyom iti ikọ Bible emi: “Ọkọi ọbuọt idem ke kpukpru ikọ, edi owo mbufiọk ekere ikpatisan̄ esie.”—N̄ke 14:15.

15 Oyom “owo mbufiọk” enen̄ede ekpeme, akpan akpan edieke owo oro etemede enye usọbọ oro enye akpadade, mîdịghe abiausọbọ. “Owo mbufiọk” ekeme ndibụp idemesie ete: ‘Enye ọdọhọ ke idem ama ọsọn̄ mbon oro ẹkedade ibọk iyịp, ibọk mbubịt owo, m̀mê ibọk mbakara oro imọ itemede mi, edi nnam didie mfiọk m̀mê enye etịn̄ akpanikọ? Mmọfiọk ke ibọk ekeme ndifọn ye owo kiet edi ifọnke ye owo enwen. Ndi ibọk emi ọyọfọn ye ami? Ndi ikpọfọnke nnen̄ede nnam ndụn̄ọde mîdịghe n̄ka mbịne eti abiausọbọ?’—Deut. 17:6.

16. Didie ke “eti ibuot” ekeme ndin̄wam nnyịn imek usọbọ oro ikpadade, ndien mme mbụme ewe ke ikpobụp idem nnyịn?

16 Ikọ Abasi ọdọhọ nnyịn “idu uwem ye eti ibuot . . . ke editịm n̄kpọ emi.” (Titus 2:12) Edieke inyenede “eti ibuot,” nnyịn iyọdiọn̄ọ m̀mê usụn̄ oro ẹyomde ndida mfiọk se inamde nnyịn idọn̄ọ m̀mê ẹyomde ndida nsọbọ nnyịn idem, etie esen esen m̀mê enyene n̄kpọ ndinam ye odudu mme demon. Ndi ẹnam enen̄ede an̄wan̄a nnyịn nte ẹyomde ndida mfiọk se inamde nnyịn idọn̄ọ m̀mê nte ẹyomde ndisọbọ nnyịn idem? Ndi mbiausọbọ en̄wen ẹsida ukem usụn̄ oro ẹfiọk se inamde owo ọdọn̄ọ m̀mê ẹsọbọ owo idem? (N̄ke 22:29) Nso edieke ẹdọhọde ke usọbọ emi ọwọrọ edi obufa onyụn̄ edi usọbọ esenidụt, ndien ke mbiausọbọ ke edem nnyịn ifiọkke n̄kpọ ndomokiet iban̄a enye kan̄a? Ndi odu n̄kpọ emi owụtde ke se ẹtịn̄de emi edi akpanikọ? Ẹdọhọ ke ndusụk mbiausọbọ ẹsida ndedịbe odudu ẹfiọk se inamde owo ọdọn̄ọ m̀mê ẹsọbọ owo idem. Ntre, oyom inam n̄kpọ ye ọniọn̄, koro Abasi  iyomke nnyịn inyene n̄kpọ ndomokiet ndinam ye “idiọk odudu” ye ubụpekpo.—Isa. 1:13; Deut. 18:10-12.

IDEM AKPAKAM ỌSỌN̄ MBUFO

17. Ntak emi isiyomde idem ọsọn̄ nnyịn?

17 Nditọete oro ẹkesede ẹban̄a ikọt Abasi ke eyo mme apostle, ẹma ẹwet ata akpan leta ẹnọ ẹsọk mme esop ke eyo mmọ. Ke ẹma ẹkesiak mme n̄kpọ oro anade ikọt Abasi ẹbet, mmọ ẹkedọhọ ntem ke utịt leta mmọ: “Edieke mbufo ẹtịmde ẹkpeme idem ke mme n̄kpọ emi, ọyọfọn ye mbufo. Ẹtie sụn̄!” (Utom 15:29) Ke ndusụk usem, ẹkabade ikọ Greek oro ọwọrọde “Ẹtie sụn̄” nte “Idem akpakam ọsọn̄ mbufo.” Ikọ emi ekeme n̄ko ndiwọrọ “ẹsọn̄ idem.” Ntre, imoyom ‘idem ọsọn̄ nnyịn’ man ikop inem uwem inyụn̄ ika iso inam n̄kpọ Abasi.

Imoyom idem ọsọn̄ nnyịn man ika iso inam n̄kpọ Abasi (Se ikpehe 17)

18, 19. Nso ke Abasi edinam inọ nnyịn ke obufa ererimbot?

18 Nnyịn idisụk idọdọn̄ọ, sia nnyịn ifọnke ima, inyụn̄ idu ke idiọk ererimbot. Nnyịn inyụn̄ idorike enyịn Abasi ndikọk nnyịn udọn̄ọ mfịn ke utịbe utịbe usụn̄. Edi, n̄wed Ediyarade 22:1, 2 owụt ke ini ke edi emi Abasi edikọkde kpukpru udọn̄ọ nnyịn. Apostle John ama okụt ke n̄kukụt, “akpa mmọn̄ uwem” ye “mme eto uwem” emi ẹdidade mme ikọn̄ mmọ “ẹkọk mme idụt udọn̄ọ.” Itien̄wed emi itịn̄ke iban̄a ikọn̄ oro ẹkemede ndida n̄kọk udọn̄ọ mfịn m̀mê ke ini iso. Edi etịn̄ aban̄a kpukpru se Jehovah ye Jesus ẹdinamde, man kpukpru mbon oro ẹkopde item ẹdu uwem ke nsinsi. Enen̄ede ọdọn̄ nnyịn ndidu uwem ke ini oro!—Isa. 35:5, 6.

19 Nte nnyịn itiede ibet obufa ererimbot, nnyịn imọfiọk ke Jehovah ekere aban̄a nnyịn owo kiet kiet, idem ke ini idọn̄ọde. Nnyịn imenịm kpa nte David ekenịmde, ke Abasi nnyịn eyese aban̄a nnyịn ke ini idọn̄ọde. Nnyịn inyụn̄ itịn̄ kpa nte David eketịn̄de ete: “Afo omomụm mi akama ke ntak nsọn̄ọnda mi, afo oyonyụn̄ anam mi ndu ke iso fo ke nsinsi.”—Ps. 41:12.

^ ikp. 13 N̄wed oro, The Origins and Ancient History of Wine ọdọhọ ke ntaifiọk ẹkụt ke wine esisọp owot n̄kpri unam emi ẹsinamde owo ọdọn̄ọ typhoid ye n̄kpri unam udọn̄ọ eken emi ẹkemede ndiwot owo.