Be ka se isịnede

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

ENYỌN̄-UKPEME (EKE UKPEPNKPỌ) JANUARY 2014

Tuak Ibuot Nọ Jehovah, Nsinsi Edidem

Tuak Ibuot Nọ Jehovah, Nsinsi Edidem

“Yak ukpono ye ubọn̄ ẹnyene nsinsi Edidem . . . ke nsinsi nsinsi.”—1 TIM. 1:17.

1, 2. (a) Anie edi “nsinsi Edidem,” ndien ntak emi udorienyịn̄ emi odotde enye? (Se akpa ndise ibuotikọ emi.) (b) Ntak emi iyomde Jehovah akara nnyịn?

EDIDEM SOBHUZA II ama akara Swaziland ekpere isua 61. Oro awak etieti sia iwakke mbon emi ẹkarade ẹbịghi ntre. Kpa ye emi Edidem Sobhuza akakarade ebịghi ntre, enyene edidem en̄wen emi akarade ebịghi akan enye. Edidem enye emi ikemeke ndikpa. Ke nditịm ntịn̄, Bible okot enye “nsinsi Edidem.” (1 Tim. 1:17) Andiwet psalm kiet ama asiak enyịn̄ Akakan Andikara emi. Enye ọkọdọhọ ete: “Jehovah edi Edidem ke nsinsi nsinsi.”—Ps. 10:16.

2 Idụhe owo emi akarade ebịghi nte Jehovah. Edi se inamde nnyịn ima enye edi nte enye akarade. Kop nte edidem emi akakarade Israel ke isua 40 okotorode Abasi mi: “Jehovah enyene esịtmbọm onyụn̄ ọfọn ido, isọpke iyatesịt onyụn̄ awak ima-mfọnido. Jehovah ọsọn̄ọ owụk ebekpo esie ke mme heaven; itie edidem esie onyụn̄ akara kpukpru n̄kpọ.” (Ps. 103:8, 19) Jehovah edi Edidem nnyịn, afiak edi Ete nnyịn—ata edima Ete emi odude ke heaven. Emi anam ẹbụp mbụme iba: Didie ke Jehovah anam n̄kpọ nte Ete? Didie ke enye owụt ke imọ isụk idi Edidem toto ke ini emi ẹkesọn̄de ibuot ye enye ke Eden? Ibọrọ mbụme emi ayanam inen̄ede isan̄a ikpere Jehovah inyụn̄ ituak ibuot inọ enye ke ofụri esịt.

 NSINSI EDIDEM ỌTỌN̄Ọ UBON OFỤRI EKONDO

3. Anie ekedi ata akpa owo ke ubon ofụri ekondo Jehovah, ndien mmanie en̄wen ke ẹkebot nte “nditọ” Abasi?

3 Esịt ama enen̄ede adat Jehovah ke ini enye okobotde ikpọn̄-ikpọn̄ edibon Eyen esie. Abasi ikadaha akpa edibon Eyen esie nte owo emi mîwọrọke n̄kpọ. Edi enye ama ama enye nte Eyen onyụn̄ ọdọhọ enye etiene imọ obot mme mfọnmma angel eken. (Col. 1:15-17) Bible ọdọhọ ke mme angel emi ẹnam n̄kpọ Jehovah ye idatesịt nte “mme asan̄autom esie, emi ẹnamde uduak esie.” Jehovah okpono mmọ ke ndikot mmọ “nditọ” imọ. Mmọ ẹsịne ke ubon ofụri ekondo esie.—Ps. 103:20-22; Job 38:7.

4. Mme owo ẹkesan̄a didie ẹditiene ẹsịne ke ubon ofụri ekondo Abasi?

4 Ke Jehovah ama okobot enyọn̄ ye isọn̄, enye ama ọtọn̄ọ ndinam ubon esie ọtọt. Didie ke enye akanam emi? Ke enye ama ọkọdiọn̄ isọn̄ eye, enye ama obot akpa owo, Adam, ke mbiet Esiemmọ. (Gen. 1:26-28) Sia edide Jehovah okobot Adam, enye ama oyom Adam okop uyo imọ. Sia Jehovah okonyụn̄ edide Ete esie, Enye ama ọnọ enye item ke ima ye mfọnido. Enye ikọnọhọ Adam ibet emi edibọde enye ifụre ndimek se enye amade.—Kot Genesis 2:15-17.

5. Nso ke Abasi akanam man mme owo ẹtọt ẹyọhọ isọn̄?

5 Jehovah itiehe nte ediwak ndidem isọn̄ emi ẹsimende kpukpru n̄kpọ ẹnam ikpọn̄; esikam enenem enye ndideme utom nnọ ikọt esie. Enye esinam n̄kpọ ye mmọ nte ete esinamde ye nti nditọ esie. Ke uwụtn̄kpọ, enye ama ọnọ Adam odudu ndikara unam onyụn̄ ọdọhọ enye osion̄o mme unam enyịn̄. Utom emi ama ọsọn̄, edi ekenenem Adam. (Gen. 1:26; 2:19, 20) Abasi iketiehe ibot mme mfọnmma owo iyọhọ ofụri isọn̄ emi. Utu ke oro, enye okobot mfọnmma andin̄wam ọnọ Adam, oro edi, Eve. (Gen. 2:21, 22) Ekem enye ama ọnọ ebe ye n̄wan emi ifet ndinyene nditọ nnyụn̄ ntọt nyọhọ isọn̄. Sia kpukpru n̄kpọ ẹkefọnde ẹma, mme owo ẹkpeketọt tutu sụn̄sụn̄ ofụri isọn̄ akabade edi Paradise. Mmọ ẹkpekediana ye mme angel ke heaven ẹtuak ibuot ẹnọ Jehovah ke nsinsi nte ubon kiet. Nso akwa ifet ke emi ekedi ntem! Emi owụt ke Jehovah ama ama mmọ nte ete amade eyen.

NDITỌ NSỌN̄IBUOT ẸSỊN UKARA ABASI

6. (a) Didie ke nsọn̄ibuot ọkọtọn̄ọ ke ubon Abasi? (b) Isan̄a didie ifiọk ke Abasi osụk edi Akakan Andikara?

6 Adam ye Eve ikenyịmeke Jehovah edi Andikara mmọ. Mmọ ẹkekam ẹtiene Satan, kpa angel emi ọkọsọn̄de ibuot ye Abasi. (Gen. 3:1-6) Mmọ ndikesịn ukara Abasi anam mmọ ye nditọ mmọ ẹkop ubiak, ẹbọ ufen, ẹnyụn̄ ẹkpan̄a. (Gen. 3:16-19; Rome 5:12) Abasi ikenyeneke aba nti nditọ ke isọn̄. Ndi emi ọkọwọrọ ke kpukpru n̄kpọ isịneke enye aba ke ubọk, ke enye idịghe aba Akakan Andikara? Iwọrọke ntre! Enye ama owụt odudu esie ke ndibịn Adam ye Eve nsio ke In̄wan̄ Eden nnyụn̄ nnịm cherub iba ẹkpeme usụn̄ in̄wan̄ oro mbak mmọ ẹdifiak ẹdụk. (Gen. 3:23, 24) Edi enye okosụk ananam n̄kpọ nte edima Ete. Enye ama owụt ke imọ iyosụk inyene ubon ofụri ekondo, emi esịnede mme anam-akpanikọ angel ye mme owo ke isọn̄. Enye ama ọn̄wọn̄ọ ke “mfri” an̄wan oyosobo Satan onyụn̄ ọdiọn̄ kpukpru se idiọkn̄kpọ Adam akabiatde.—Kot Genesis 3:15.

7, 8. (a) N̄kpọ ọkọdiọk didie etisịm eyo Noah? (b) Nso ke Jehovah akanam man anam isọn̄ asana onyụn̄ enịm ubonowo uwem?

7 Ata ediwak isua ke oro ebede, ediwak owo ẹma ẹsọn̄ọ ẹda ye Jehovah. Abel ye Enoch ẹma ẹsịne ke otu mmọ. Edi ata ediwak owo ikadaha Jehovah nte  Ete ye Edidem mmọ. Etisịm eyo Noah, “afai [ama] ọyọhọ ke isọn̄.” (Gen. 6:11) Ndi emi ọwọrọ ke Jehovah ikakarake aba isọn̄? Bible ọdọhọ didie?

8 Kere ban̄a mbụk Noah. Jehovah ama ọnọ enye ọyọhọ ntọt aban̄a nte enye edisan̄ade ikọn̄ akaka ubom emi ẹdidade ẹnyan̄a enye ye ikọtufọk esie. Abasi ama owụt n̄ko ke imama ofụri ubonowo ke ini enye ọkọdọhọde Noah ete edi “ọkwọrọ edinen ido.” (2 Pet. 2:5) Anaedi Noah ama ọdọhọ mme owo ẹkabade esịt onyụn̄ odụri mmọ utọn̄ aban̄a nsobo oro akasan̄ade ekpere, edi mmọ ikamaha ndikop. Ke ediwak isua, Noah ye ubon esie ẹkedu uwem ke ererimbot afai ye ebeubọk oburobụt ido. Edi sia Jehovah edide edima Ete, enye ama ekpeme onyụn̄ ọdiọn̄ owo itiaita oro ẹkesọn̄ọde ẹda ye Enye do. Jehovah ama owụt ke imọ isụk ikara ke ini enye akadade Ukwọ ofụri ererimbot edisobo mbon nsọn̄ibuot oro onyụn̄ ebịn mme idiọk angel efep. Ke akpanikọ, Jehovah okosụk akara.—Gen. 7:17-24.

Jehovah esikara ofụri ekondo kpukpru ini (Se ikpehe ekikere 6, 8, 10, 12, 17)

NTE JEHOVAH AKAKARADE KE UKWỌ AMA EKEBE

9. Nso ifet ke Jehovah ọkọnọ ubonowo ke Ukwọ ama ekebe?

9 Ke Noah ye ubon esie ẹma ẹkewọrọ ke ubom ẹkụt ke mme idiọkowo idụhe aba, mmọ ẹma ẹnen̄ede ẹkọm Jehovah ke ndikese mban̄a nnyụn̄ n̄kpeme mmimọ. Noah ama ọsọsọp anam itieuwa onyụn̄ ọfọp uwa ọnọ Jehovah. Abasi ama ọdiọn̄ Noah ye ubon esie onyụn̄ ọdọhọ mmọ “ẹtọt ẹnyụn̄ ẹwak ẹnyụn̄ ẹyọhọ isọn̄.” (Gen. 8:20–9:1) Ofụri ubonowo ẹma ẹfiak ẹnyene ifet ndidiana kiet ntuak ibuot nnọ Abasi nnyụn̄ ntọt nyọhọ isọn̄.

10. (a) M̀mọ̀n̄ ke ẹkefiak ẹtọn̄ọ nsọn̄ibuot ye Jehovah ke Ukwọ ama ekebe, ndien didie ke ẹkenam emi? (b) Nso ke Jehovah akanam man okụt ete ke ẹnam uduak imọ?

10 Edi Ukwọ oro iketreke unana mfọnmma, ndien Satan ye mme demon ẹkesụk ẹkekeme nditụn mme owo usụn̄. Ikebịghike, mme owo ẹma ẹfiak ẹtọn̄ọ nsọn̄ibuot ye eti ukara Jehovah. Ke uwụtn̄kpọ, Nimrod eyen eyeyen Noah ama ọsọn̄ ibuot ye ukara Jehovah ekesịm akpatre. Bible okot Nimrod “atautop emi okopde odudu onyụn̄ ọbiọn̄ọde Jehovah.” Enye ama ọbọp ikpọ obio, utọ nte Babel, onyụn̄ enịm idemesie ke edidem “ke isọn̄ Shinar.” (Gen. 10:8-12) Nso ke nsinsi Edidem akanam ọsọn̄ibuot edidem emi ye ukeme oro enye ekesịnde nditre uduak Abasi emi okoyomde mme owo “ẹyọhọ isọn̄”? Abasi ama etịmede usem mmọ, ndien emi ama anam ikọt Nimrod ẹsuana “ẹyọhọ ofụri iso isọn̄.” Mmọ ẹma ẹda nsunsu utuakibuot ye nte mmọ ẹkesikarade mme owo ẹka mme ebiet emi mmọ ẹkekade.—Gen. 11:1-9.

11. Didie ke Jehovah ọkọsọn̄ọ ada ye Abraham ufan esie?

11 Okposụkedi emi ediwak owo ẹketuakde ibuot ẹnọ mme nsunsu abasi ke Ukwọ ama ekebe, mme owo emi ẹkenamde akpanikọ ẹma ẹka iso ndikpono Jehovah. Owo kiet ke otu mmọ ekedi Abraham, emi okokopde uyo Abasi ọkpọn̄ ufọk esie ke Ur okodụn̄ ke tent ke ediwak isua. (Gen. 11:31; Heb. 11:8, 9) Ke ofụri ini emi Abraham okodụn̄de ke nsio nsio ebiet mi, enye ama esiwak ndidụn̄ n̄kpere ndidem emi ẹkedụn̄de ke mme obio ibibene. Edi Jehovah ekesikpeme Abraham ye ubon esie, idịghe ndidem ye mme ibibene oro. Andiwet psalm eketịn̄ ntem aban̄a Jehovah nte Ete emi esikpemede owo: “[Abasi] ikayakke owo ekededi anam mmọ n̄kpọ ke utụk, edi asua ọnọ ndidem ke ntak mmọ.” (Ps. 105:13, 14) Jehovah ama ọsọn̄ọ ada ye Abraham ufan esie, onyụn̄ ọn̄wọn̄ọ ọnọ enye ete: “Ndidem ẹyeto fi ẹwọn̄ọ.”—Gen. 17:6; Jas. 2:23.

12. Didie ke Jehovah okowụt Egypt ke imọ ikara, ndien didie ke emi ekebehe ndimek ikọt esie?

 12 Abasi ama afiak etịn̄ un̄wọn̄ọ esie ọnọ Isaac eyen Abraham ye Jacob eyeyen esie, onyụn̄ ọdọhọ mmọ ke ndidem ẹyeto ubon mmọ. (Gen. 26:3-5; 35:11) Edi mbemiso nditọ Jacob ẹketọn̄ọde ndikara, mmọ ẹma ẹdi ifịn ke Egypt. Ndi emi ọkọwọrọ ke Jehovah idisụhu un̄wọn̄ọ esie m̀mê nte ke enye ikakarake aba isọn̄? Nsa-o! Ke edikem ini, Jehovah ama owụt odudu esie onyụn̄ owụt ọsọn̄ibuot Pharaoh ke imọ ikara. Nditọ Israel oro ẹkedide ifịn ẹma ẹnyene mbuọtidem ke Jehovah emi akanyan̄ade mmọ ke ata utịbe utịbe usụn̄ ke Ididuot Inyan̄. Mmọdo, Jehovah okosụk edi Akakan Andikara Ekondo, ndien sia enye edide edima Ete, enye ama ada akwa odudu esie ekpeme ikọt esie.—Kot Exodus 14:13, 14.

JEHOVAH AMAKABADE EDI EDIDEM ISRAEL

13, 14. (a) Nso ke nditọ Israel ẹkekwọ ẹban̄a ukara Jehovah? (b) Nso ke Abasi ọkọn̄wọn̄ọ ọnọ David aban̄a ukara?

13 Nditọ Israel ẹma ẹkwọ itoro ẹnọ Jehovah ke ndondo oro ẹkenyan̄ade mmọ ẹsio ke Egypt ke utịbe utịbe usụn̄. Ẹwet ikwọ oro ke Exodus ibuot 15, ndien ufan̄ikọ 18 ọdọhọ ete: “Jehovah ayakara nte edidem ke nsinsi nsinsi.” Ke akpanikọ, Jehovah ama akabade edi Edidem obufa idụt oro. (Deut. 33:5) Edi mmọ ikoyomke Jehovah kpọt akara mmimọ nte Edidem, sia enyịn mîkwe enye. N̄kpọ nte isua 400 ke mmọ ẹma ẹkekpọn̄ Egypt, mmọ ẹma ẹdọhọ Abasi ke iyom ndinyene edidem kpa nte idụt mme okpono ndem oro ẹkekande mmọ ẹkụk ẹkenyenede. (1 Sam. 8:5) Kpa ye emi, Jehovah okosụk edi Edidem mmọ, ndien ẹma ẹkụt emi ke ini ukara David, udiana edidem Israel.

14 David ekemen ekebe ediomi Abasi edi Jerusalem. Ke ini edinam idatesịt emi, nditọ Levi ẹma ẹkwọ itoro emi ekesịnede ọkpọikọ emi odude mi ke 1 Chronicle 16:31: “Ẹdọhọ ke otu mme idụt ẹte, ‘Jehovah amakabade edi edidem!’” Owo ekeme ndikere ete, ‘Sia Jehovah edide nsinsi Edidem, enye akasan̄a didie akabarede edi Edidem ini oro?’ Jehovah esikabade edi Edidem ke ini enye anamde n̄kpọ man owụt odudu esie m̀mê ke ini enye ọdọhọde owo ada ke ibuot imọ. Enen̄ede odot  ifiọk nte Jehovah esikabarede edi Edidem. Mbemiso David akakpade, Jehovah ama ọn̄wọn̄ọ ọnọ enye ke ubọn̄ idikpọn̄ke ubon esie. Enye ọkọdọhọ ete: “Nyanam mfri fo etiene fi edem adaha ada, emi editode fi ke idem ọwọrọ; ndien ami nyanam ubọn̄ esie ọsọn̄ọ ada.” (2 Sam. 7:12, 13) Ke se ibede isua 1,000 ẹma ẹkebe, un̄wọn̄ọ emi ama osu ke ini “mfri,” m̀mê eyen, David ọkọwọrọde owụt idem. Anie ke enye ekedi, ndien ini ewe ke enye ekedi Edidem?

JEHOVAH EMEK OBUFA EDIDEM

15, 16. Ini ewe ke ẹkeyet Jesus aran nte Edidem emi edikarade ke ini iso, ndien nso ndutịm ke enye akanam aban̄a ukara esie ke ini enye okodude ke isọn̄?

15 Ke isua 29 E.N., John Andinịm Owo Baptism ama ọtọn̄ọ ndikwọrọ ke “obio ubọn̄ heaven . . . asan̄a ekpere.” (Matt. 3:2) Ke ini John ekenịmde Jesus baptism, Jehovah ama eyet Jesus aran nte Messiah emi ẹken̄wọn̄ọde, emi edinyụn̄ idide Edidem Obio Ubọn̄ Abasi. Jehovah ama etịn̄ ikọ ye Jesus nte ete esitịn̄de ye eyen, ete: “Emi edi edima Eyen mi, emi ami nnyịmede.”—Matt. 3:17.

16 Jesus ama ọnọ Ete esie ubọn̄ ke ofụri ini utom ukwọrọikọ esie. (John 17:4) Enye akanam ntre ke ndikwọrọ ikọ mban̄a Obio Ubọn̄ Abasi. (Luke 4:43) Enye ama akam ekpep mme anditiene enye ete ẹbọn̄ akam ẹben̄e Obio Ubọn̄ oro edi. (Matt. 6:10) Sia Jesus ekedide Edidem Oro Ẹmekde, enye ama ọdọhọ mme andibiọn̄ọ enye ete: “Obio ubọn̄ Abasi odu ke otu mbufo.” (Luke 17:21) Nte ini akakade, ke okoneyo oro ekesierede usen emi ẹkewotde enye, enye ama ‘anam ediomi ye mme anditiene enye aban̄a obio ubọn̄.’ Ke ntre, enye ama ọnọ mme anam-akpanikọ anditiene enye idotenyịn nditiene enye n̄kara nte ndidem ke Obio Ubọn̄ Abasi.—Kot Luke 22:28-30.

17. Mmanie ke Jesus ọkọtọn̄ọ ndikara ke eyo mme apostle, edi enye ekenyene nditie mbet nso?

17 Ini ewe ke Jesus ekenyene nditọn̄ọ ndikara nte Edidem Obio Ubọn̄ Abasi? Enye ikọtọn̄ọke ndikara inikiet inikiet. Ẹma ẹwot Jesus ke uwemeyo ndan̄nsiere usen emi enye akanamde un̄wọn̄ọ oro, ndien mme anditiene enye ẹma ẹsuana. (John 16:32) Edi nte ekesisụk edide ke ini edem, Jehovah okosụk akara. Ke ọyọhọ usen ita, Abasi ama anam Eyen esie eset, ndien ke usen Pentecost 33 E.N., Jesus ama ọtọn̄ọ ndikara mme Christian oro ẹyetde aran. (Col. 1:13) Edi Jesus okosụk enyene ndibet tutu ekem ini emi enye editọn̄ọde ndikara isọn̄ nte “mfri” oro ẹken̄wọn̄ọde. Jehovah ọkọdọhọ Eyen esie ete: “Tie mi ke ubọk nnasia tutu nda mme asua fo nnịm nte udoriukot fo.”—Ps. 110:1.

TUAK IBUOT NỌ NSINSI EDIDEM

18, 19. Nso ke ikpanam, ndien nso ke idikpep ke ibuotikọ oro etienede?

18 Mme owo ẹsọn̄ ibuot ye ukara Jehovah ke heaven ye ke isọn̄ ke ediwak tọsịn isua. Akanam Jehovah ikpọn̄ke ukara esie inọ owo; enye esikara kpukpru ini. Sia enye edide edima Ete, enye ama ekpeme onyụn̄ ese aban̄a mbon oro ẹkesọn̄ọde ẹda ye enye, utọ nte Noah, Abraham, ye David. Ndi emi inamke nnyịn isụk ibuot inọ Edidem nnyịn inyụn̄ isan̄a ikpere enye?

19 Edi nnyịn imekeme ndibụp idahaemi ite: Didie ke Jehovah akabade edi Edidem ke eyo nnyịn? Didie ke ikeme ndiwụt ke idi mme asan̄autom esie oro ẹsọn̄ọde ẹda nnyụn̄ n̄kabade ndi mfọnmma nditọ ke ubon ofụri ekondo esie? Ke ini ibọn̄de akam ite Obio Ubọn̄ Abasi edi, nso ke oro ọwọrọ? Ẹyebọrọ mme mbụme emi ke ibuotikọ oro etienede.