Nte oyomde okụbọde

Mek usem

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

ENYỌN̄-UKPEME (EKE UKPEPNKPỌ) FEBRUARY 2013

Udeme Emi Abasi Ọnọde Nnyịn Edi Emi

Udeme Emi Abasi Ọnọde Nnyịn Edi Emi

“Emi edi udeme mme asan̄autom Jehovah.”—ISA. 54:17.

1. Nso ke Jehovah ewet enịm ọnọ ubonowo?

JEHOVAH, “odu-uwem ye nsinsi Abasi” enịm ọnọ-uwem etop esie ọnọ ubonowo. Etop emi eyebịghi ke nsinsi, koro “ikọ Jehovah odu ke nsinsi.” (1 Pet. 1:23-25) Esịt enen̄ede enem nnyịn sia Jehovah ewetde mme utọ akpan n̄kpọ emi enịm ke Bible ọnọ nnyịn.

2. Nso ke Abasi ewet ke Ikọ esie enịm ọnọ ikọt esie?

2 Abasi ewet enyịn̄ emi enye osiode idemesie esịn ke Bible man ikọt esie ẹkpefiọk ẹnyụn̄ ẹkot enyịn̄ emi. Akpa ini emi N̄wed Abasi etịn̄de aban̄a “Jehovah Abasi” edi ke “mbụk aban̄ade enyọn̄ ye isọn̄.” (Gen. 2:4) Ẹma ẹwet enyịn̄ Abasi ediwak ini ke itiat oro ẹkewetde Ibet Duop. Ke uwụtn̄kpọ, akpa ibet ọkọtọn̄ọ ntem: “Ami ndi Jehovah Abasi fo.” (Ex. 20:1-17) Enyịn̄ Abasi osụk ododu tutu esịm emi koro Jehovah Akakan Ọbọn̄ Andikara ekpeme Ikọ esie ye enyịn̄ esie kpa ye ofụri se Satan anamde man ọsọhi mmọ efep.—Ps. 73:28.

3. Kpa ye emi ido ukpono ẹkpepde nsu ẹban̄a Abasi, nso ke Abasi anam nnyịn ika iso inyene?

3 Ke adianade do, Jehovah ewet akpanikọ enịm ke Ikọ esie ọnọ nnyịn. Imenen̄ede ikọm Abasi ke ndinam nnyịn inyene un̄wana esie ye akpanikọ ke ererimbot emi ido ukpono ẹkpepde nsu ẹban̄a Abasi mi! (Kot Psalm 43:3, 4.) Nnyịn isan̄a ke un̄wana Abasi kpa ye emi ata ediwak owo ẹdude ke ekịm.—1 John 1:6, 7.

UDEME EMI NNYỊN MÎKPADAHA IBRE MBRE

4, 5. Ewe san̄asan̄a ifet ke nnyịn inyene tọn̄ọ ke 1931?

4 Ẹnọ nnyịn mme Christian ata akpan n̄kpọ. N̄wed emi ẹkotde Cobuild English Dictionary ọdọhọ ke “idụt kiet kiet enyene ido, edu, ye mme usụn̄ unam n̄kpọ emi ẹdude ke ata ediwak isua, emi emana kiet ẹsikpọn̄de ọnọ emana en̄wen.” Ukem oro ke edi ye Mme Ntiense Jehovah. Abasi an̄wam ikọt esie ẹfiọk Bible ye orụk owo emi enye edide ye se enye aduakde.  Ndien enye ọnọ nnyịn san̄asan̄a ifet n̄ko, oro edi, ifet ndikere enyịn̄ ndian enye.

Ke akamba mbono 1931, esịt ama adat nnyịn ndinyịme ndikere Mme Ntiense Jehovah

5 Ikenyene san̄asan̄a ifet emi ke mbono nnyịn oro ẹkenịmde ke 1931 ke Columbus ke Ohio, U.S.A. Ẹma ẹwet abisi emi, “JW” ke n̄wed ndutịm mbono. Eyenete an̄wan kiet ọdọhọ ete: “Mme owo ẹma ẹnọ nsio nsio ekikere ẹban̄a se abisi emi adade aban̄a.” Ẹkesikot nnyịn Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible, edi nnyịn ima inyịme ndikere Mme Ntiense Jehovah (Jehovah’s Witnesses ke Ikọmbakara) ke Sunday, July 26, 1931. Esịt ama enem nnyịn ndikere enyịn̄ emi ẹsiode ke N̄wed Abasi mi. (Kot Isaiah 43:12.) Eyenete kiet ọkọdọhọ ke imọ “idifreke nte kpukpru owo ẹkefioride n̄kpo ẹnyụn̄ ẹkwakde ubọk ke ofụri itie mbono oro.” Idụhe ido ukpono ndomokiet en̄wen ke ererimbot emi ẹkenyịmede ndikere enyịn̄ ndian Abasi, edi Abasi ọdiọn̄ nnyịn ke ndikere enyịn̄ ndian enye ke se ibede isua 80 idahaemi. Edi ata akwa n̄kpọ ndidi Mme Ntiense Jehovah!

6. Ewe mbụk esịne ke udeme emi Abasi ọnọde nnyịn?

6 Mbụk Bible emi aban̄ade mme asan̄autom Abasi ke eset esịne ke otu udeme emi Jehovah ọnọde nnyịn. Ke uwụtn̄kpọ, Bible etịn̄ se iketịbede inọ Abraham, Isaac, ye Jacob, ọnọ nnyịn. Anaedi mmọ ẹma ẹsitie ye ubon mmọ ẹneme ẹban̄a nte ẹkpenamde esịt enem Jehovah. Ntre, ikpaha nnyịn idem ndikop ke Joseph ama esịn ndinam oburobụt ido mbak ‘idinam idiọkn̄kpọ idue Abasi.’ (Gen. 39:7-9) Akpa mme Christian ẹma ẹsineme ifiọk Abasi emi mmọ ẹnyenede ye nditọete mmọ. Paul ama emen se Jesus ekekpepde enye aban̄a Udia Mbubreyo Ọbọn̄ ekpep nditọete esie. (1 Cor. 11:2, 23) Ẹwet nte ẹkpetuakde ibuot ẹnọ Abasi “ke spirit ye ke akpanikọ” ẹnọ nnyịn ke Bible. (Kot John 4:23, 24.) Bible ekeme ndin̄wam kpukpru owo, edi nnyịn mme asan̄autom Jehovah ikpenen̄ede ikọm enye ikan ke enọ emi.

7. Ewe udeme nnyịn ke inen̄ede ima?

7 Udeme nnyịn esịne n̄ko mme mbụk oro ẹwetde ke mme n̄wed nnyịn, emi ẹwụtde ke ‘Jehovah ada ye nnyịn.’ (Ps. 118:7) Mme mbụk emi ẹsinam nnyịn ifiọk ke Abasi ke ekpeme nnyịn idem ke ini ẹkọbọde nnyịn. Kiet ke otu udeme nnyịn emi isinen̄erede ima edi un̄wọn̄ọ emi: “‘N̄kpọekọn̄ ekededi eke ẹdibotde ẹban̄a fi idikwe unen, ndien edeme ekededi eke edidahade ada anam ikọ ye afo, afo oyobiom enye ikpe. Emi edi udeme mme asan̄autom Jehovah, edinen ido mmọ onyụn̄ oto mi,’ uyo Jehovah edi emi.” (Isa. 54:17) Idụhe n̄kpọekọn̄ Satan ndomokiet emi ekemede ndinọmọ nnyịn ke nsinsi.

8. Nso ke idineme ke ibuotikọ emi ye ke enye oro etienede?

8 Satan odomo ndisobo Bible, nnam mme owo ẹkûfiọk enyịn̄ Abasi, nnyụn̄ ndịp akpanikọ. Edi enye ikemeke n̄kpọ  ye Jehovah, sia Jehovah abiat kpukpru uduak Satan emi. Ke ibuotikọ emi ye ke enye oro etienede, iyeneme iban̄a (1) nte Abasi ekpemede Ikọ esie; (2) nte enye anamde ẹka iso ẹfiọk enyịn̄ esie; ye (3) nte Ete nnyịn eke heaven edide Andinyene ye Andinam akpanikọ aka iso odu.

JEHOVAH EKPEME IKỌ ESIE

9-11. Didie ke Jehovah ekpeme Bible man mme owo ẹka iso ẹnyene enye?

9 Jehovah ekpeme Bible kpa ye oro mme owo ẹdomode ndisobo enye mfep. N̄wed emi ẹkotde Enciclopedia Cattolica (Catholic Encyclopedia) ọdọhọ ete: “Ke 1229, Esop Toulouse ama akpan mme owo ndikama mmọ [oro edi, Bible usem emana mmọ] man ẹsobo ido ukpono Mme Anditiene Waldo ye eke Mbon Albi ẹfep. Esop oro ẹkenịmde ke 1234 ke Tarragona ke Spain, emi James I eketiede ibuot ama odori ukem ukpan emi n̄ko. . . . Akpa ini oro Bishop Rome eketienede anam emi ekedi ke 1559, ke ini Paul IV akakpande owo ndimịn̄ m̀mê ndinyene B[ible] usem emana esie edieke owo mîbọhọ unyịme ito Kọmiti Mme Cardinal Catholic.”

10 Kpa ye emi nsio nsio owo ẹkedomode ndisobo Bible mfep, Abasi anam enye aka iso odu. Ke n̄kpọ nte 1382, John Wycliffe ye nsan̄a esie ẹma ẹsio akpa Bible emi ẹkabarede ẹsịn ke Ikọmbakara. Akabade Bible en̄wen ekedi William Tyndale, emi ẹkewotde ke 1536. Ẹdọhọ ke ini ẹkeyịrede enye ke eto ẹyom ndiwot, ke enye okofiori ete, “Ọbọn̄, tat edidem England enyịn.” Ekem ẹma ẹfian̄ade enye itọn̄ ẹwot ẹnyụn̄ ẹfọp enye ke ikan̄.

11 Bible aka iso odu kpa ye emi ediwak owo ẹsuade enye. Ke uwụtn̄kpọ, Miles Coverdale ama akabade Bible esịn ke Ikọmbakara ke 1535. Coverdale akada Bible oro Tyndale akakabarede akabade “Obufa Testament” ye “Akani Testament” ọtọn̄ọde ke Genesis esịm Chronicle. Enye akakabade mme n̄wed Bible eken oto usem Latin ye Bible emi Martin Luther akakabarede esịn ke usem German. Ata ediwak owo mfịn ẹma Edisana N̄wed Abasi—Edikabade Eke Obufa Ererimbot ke ntak emi an̄wan̄ade owo, enende, onyụn̄ ọfọnde ndida n̄kwọrọ ikọ. Imenen̄ede ikop inemesịt nte ke idụhe owo ndomokiet emi ekemede ndisobo Ikọ Jehovah mfep; Satan ke idemesie ikemeke.

JEHOVAH ANAM ẸKA ISO ẸFIỌK ENYỊN̄ ESIE

Mme owo nte Tyndale ẹma ẹkpan̄a ke ntak Ikọ Abasi

12. Didie ke Edikabade Eke Obufa Ererimbot etiene anam enyịn̄ Abasi aka iso odu?

12 Jehovah Abasi okụt ete ke enyịn̄ esie aka iso odu ke Bible. Edikabade Eke Obufa Ererimbot enen̄ede etiene anam emi. Kọmiti emi ẹkekabarede Bible emi ẹkewet ke mbemiso ikọ Bible emi ẹte: “Ata n̄wọrọnda n̄kpọ ke edikabade emi edi edifiak  mmen enyịn̄ Abasi ndisịn ke nnennen itie esie ke uwetn̄kpọ Bible. Ẹnam emi ke ndiwet enye ke usụn̄ oro mme okot Ikọ Efịk ẹtịmde ẹmehe, oro edi Jehovah, utịm ike 6,973 ke N̄wed Abasi Usem Hebrew ye utịm ike 237 ke N̄wed Abasi Christian Usem Greek.” Ẹsio ofụri m̀mê ubak Edikabade Eke Obufa Ererimbot idahaemi ke se ibede usem 116, ndien ẹmịn̄ se ibede idem 178,545,862.

13. Ntak emi ẹkemede ndidọhọ ke mme owo ẹfiọk enyịn̄ Abasi toto ke ini emi ẹkebotde owo?

13 Toto ke ini emi ẹkebotde owo ke ẹkefiọk enyịn̄ Abasi. Adam ye Eve ẹma ẹfiọk enyịn̄ Abasi, ẹnyụn̄ ẹfiọk nte ẹkpekotde enyịn̄ oro. Ke ini Ham eyen Noah ekesuenede ete esie ke Ukwọ ama ekebe, Noah ama ọdọhọ ete: “Yak itoro enyene Jehovah, Abasi Shem, yak Canaan [eyen Ham] akabade edi ofụn ọnọ enye.” (Gen. 4:1; 9:26) Abasi ke idemesie ọkọdọhọ ete: “Ami ndi Jehovah. Enyịn̄ mi edi oro; ndinọhọ baba owo kiet ubọn̄ mi.” Abasi ama ọdọhọ n̄ko ete: “Ami ndi Jehovah, ndien baba kiet efen idụhe. Abasi idụhe ke ẹsiode mi ẹfep.” (Isa. 42:8; 45:5) Jehovah anam enyịn̄ esie aka iso odu onyụn̄ anam mme owo ke ererimbot ẹfiọk enyịn̄ emi. Edi ata akwa n̄kpọ ndifiọk nnyụn̄ n̄kot enyịn̄ Jehovah, ndinyụn̄ ndi mme Ntiense esie. Onyụn̄ etie nte emi nnyịn ikpọdọhọde ite: “[Iyemenede] banner nnyịn ke enyọn̄ ke enyịn̄ Abasi nnyịn.”—Ps. 20:5.

14. Ke ẹsiode Bible ẹfep, m̀mọ̀n̄ en̄wen ke ẹkeme ndikụt enyịn̄ Abasi?

14 Idịghe Bible kpọt ke enyịn̄ Abasi odu. Ke uwụtn̄kpọ, ẹkụt enyịn̄ Abasi ke Itiat Moab ke Dhiban (Dibon), emi odude n̄kpọ nte kilomita 21 ke edem usiahautịn Inyan̄ Inụn̄. Ẹwet enyịn̄ edidem Israel, oro edi, Edidem Omri ke itiat oro ẹnyụn̄ ẹtịn̄ nte Edidem Mesha emi akakarade Moab akan̄wanade ye Israel. (1 Ndi. 16:28; 2 Ndi. 1:1; 3:4, 5) Edi se inamde Itiat Moab emi enen̄ede ebehe nnyịn edi nte ke ẹkeda abisi Hebrew inan̄ emi adade ọnọ enyịn̄ Abasi ẹwet enyịn̄ Abasi. Ẹwet abisi emi ediwak ini ke Leta Lachish, emi ẹkụtde ke mbai esombat ke Israel.

15. Nso idi Septuagint, ndien ẹkesan̄a didie ẹnyene enye?

15 Ke se ikande isua 2,000 emi ẹkebede, ẹma ẹkabade N̄wed Abasi ẹsịn ke usem Greek ẹnyụn̄ ẹkot enye Septuagint. Ntak emi okoyomde ẹkabade Bible ẹsịn ke usem Greek? Mme Jew ẹkedu ke ntan̄mfep ke Babylon ke isua 70. Ke ini ẹkeyakde mmọ ẹnyọn̄ọ ke isua 537 M.E.N., ndusụk mmọ ẹma ẹka iso ẹdụn̄ ke Babylon. Edi nte ini akakade, ediwak mme Jew ẹma ẹwọrọ ẹkedụn̄ ke Alexandria ke Egypt, emi mme owo ẹkesemde Greek. Mme Jew oro ẹma ẹyom ẹkabade N̄wed Abasi ẹsịn ke usem Greek. Abisi Hebrew inan̄ emi adade ọnọ enyịn̄ Abasi ama esịne ke ndusụk edikabade emi.

16. Nso iwụt ke ẹma ẹsịn enyịn̄ Abasi ke n̄wed oro ẹkewetde ke 1640?

16 Ẹkụt enyịn̄ Abasi ke n̄wed oro ẹkotde Bay Psalm Book, akpa n̄wed emi ẹkewetde ke mme obio America emi ẹkedude ke idak ukara England. Akpa nsiondi esie (oro ẹkemịn̄de ke 1640) ama esịne n̄wed Psalm, emi ẹkekabarede ke Hebrew ẹsịn ke Ikọmbakara oro ẹkesemde ini oro. Enye ama asiak enyịn̄ Abasi ke utọ itien̄wed nte Psalm 1:1, 2, emi ọdọhọde ke “owo emi ẹdiọn̄de” isan̄ake ke item mme idiọkowo, “edi ibet Iehovah edi ata idatesịt esie.” Edieke oyomde ndifiọk n̄kpọ en̄wen mban̄a enyịn̄ Abasi, se ediye uduot ekpri n̄wed oro Enyịn̄ Abasi Oro Edibịghide ke Nsinsi.

JEHOVAH ANAM NNYỊN IFIỌK AKPANIKỌ

17, 18. (a) Ọkpọdọhọ ke nso idi “akpanikọ”? (b) Nso ye nso isịne ke “akpanikọ eti mbụk”?

17 Nnyịn imokop idatesịt ndinam n̄kpọ nnọ “Jehovah Abasi akpanikọ.” (Ps.  31:5) Nso idi akpanikọ? Akpanikọ edi nnennen n̄kpọ oro aban̄ade n̄kpọ. Ke usem Hebrew oro ẹkedade ẹwet Bible, ikọ oro ẹsiwakde ndikabade nte “akpanikọ” ada aban̄a n̄kpọ emi edide nnennen, se ẹberide edem, se iketịbede. Ikọ Greek oro ẹkabarede “akpanikọ” ọwọrọ se ikemde ye se iketịbede m̀mê ifọnde inyụn̄ inende.

18 Jehovah okụt ete ke nnyịn imọfiọk akpanikọ mfịn. (2 John 1, 2) Akpanikọ etetịm an̄wan̄a nnyịn, koro “usụn̄ ndinen owo ebiet nyayama un̄wana emi akade-ka iso ayama tutu esịm ufọt uwemeyo.” (N̄ke 4:18) Nnyịn imenyịme ye akam oro Jesus ọkọbọn̄de ọnọ Abasi ete: “Ikọ fo edi akpanikọ.” (John 17:17) “Akpanikọ eti mbụk” emi esịnede ofụri se mme Christian ẹnịmde ke akpanikọ, odu ke Ikọ Abasi. (Gal. 2:14) Ndusụk ke otu emi ẹdi akpanikọ oro aban̄ade enyịn̄ Jehovah, unen esie ndikara ofụri ekondo, uwa ufak Jesus, ediset ke n̄kpa, ye Obio Ubọn̄. Idahaemi, ẹyak ineme nte Abasi anamde nnyịn ika iso ifiọk akpanikọ kpa ye ofụri se Satan anamde ndidịp enye.

JEHOVAH IYAKKE SATAN EDỊP AKPANIKỌ

19, 20. Anie ekedi Nimrod, ndien nso ke mme owo ẹkedomo ndinam ke eyo esie?

19 Ke Ukwọ ama ekebe, ẹma ẹsitoho ufiet ẹte: “Ukem nte Nimrod atautop emi okopde odudu onyụn̄ ọbiọn̄ọde Jehovah.” (Gen. 10:9) Sia Nimrod ekedide andibiọn̄ọ Jehovah, ọwọrọ enye akatuak ibuot ọnọ Satan, okonyụn̄ etie nte mme andibiọn̄ọ oro Jesus ọkọdọhọde mmọ ete: “Mbufo ẹto ete mbufo kpa Devil, mbufo ẹnyụn̄ ẹyom ndinam mme udọn̄ ete mbufo. Enye . . . ikonyụn̄ isọn̄ọke ida ke akpanikọ.”—John 8:44.

20 Nimrod akakara Babel ye mme obio eken emi ẹkedude ọtọn̄ọde ke Tigris esịm Akpa Euphrates. (Gen. 10:10) Etie nte enye ọkọnọ uyo ete ẹtọn̄ọ ndibọp Babel ye tọwa esie ke n̄kpọ nte isua 2269 M.E.N. Jehovah okoyom mme owo ẹdụn̄ ke ofụri isọn̄, edi mbon oro ẹkebọpde Babel ẹkedọhọ ẹte: “Mbufo ẹdi! Ẹyak nnyịn ibọp obio inọ idem nnyịn, ye tọwa emi etịn̄e esie esịmde ikpaenyọn̄, ẹnyụn̄ ẹyak nnyịn inam ọwọrọetop enyịn̄ inọ idem nnyịn, mbak nnyịn idisuana iyọhọ ofụri iso isọn̄.” Edi mmọ ẹma ẹtre utom oro ke ini Abasi “[eketịmerede] usem ofụri isọn̄” onyụn̄ asuande mmọ. (Gen. 11:1-4, 8, 9) Edieke Satan akaduakde nditọn̄ọ ido ukpono kiet man kpukpru owo ẹtuak ibuot ẹnọ enye, uduak esie ama okpu. Mme owo ẹtuak ibuot ẹnọ Jehovah ke kpukpru emana, ndien ibat mbon oro ẹtuakde ibuot ẹnọ enye ke ọtọt ke usen ke usen.

21, 22. (a) Ntak emi nsunsu ido ukpono mîkemeke ndisobo ido ukpono akpanikọ mfep ofụri ofụri? (b) Nso ke idineme ke ibuotikọ oro etienede?

21 Akananam itiehe nte nsunsu ido ukpono ọmọn̄ osobo ido ukpono akpanikọ efep ofụri ofụri. Ntak-a? Koro Akwa Anditeme nnyịn okụt ete ke imanam Ikọ imọ, kpa Bible, aka iso odu, imanam mme owo ẹka iso ẹfiọk enyịn̄ imọ, imonyụn̄ inam mme owo ẹka iso ẹnen̄ede ẹfiọk imọ. (Isa. 30:20, 21) Ndituak ibuot nnọ Abasi nte ekemde ye akpanikọ esinam nnyịn ikop idatesịt. Edi man ikeme ndinam emi, ana ika iso idu ke ukpeme, iberi edem ọyọhọ ọyọhọ ke Jehovah, inyụn̄ itiene ndausụn̄ edisana spirit esie.

22 Ke ibuotikọ oro etienede, iyeneme nte ndusụk nsunsu ukpepn̄kpọ ẹketọn̄ọde. Iyokụt ke mme ukpepn̄kpọ emi idụhe ke N̄wed Abasi. Akan oro, iyekpep nte Jehovah, Enye emi anamde akpanikọ aka iso odu, anamde nnyịn ifiọk nnennen ukpepn̄kpọ emi nnyịn idade nte kiet ke otu udeme emi Abasi ọnọde nnyịn.