Nte oyomde okụbọde

Mek usem

Be ka udiana n̄kpọ

Be ka se isịnede

Be ka se isịnede

Mme Ntiense Jehovah

Efịk

ẸDEMEDE! JULY 2013

 IBUOTIKỌ IKPAEDEM

Kpeme Idem Mbak Mme Idiọkowo!

Kpeme Idem Mbak Mme Idiọkowo!

“Ekesidi eyo ama okụt, mme ufan mi ẹmen mi ẹkeyak. Edi mbubreyo usen kiet, mma nda ke usụn̄ ndụk moto nnyọn̄ ufọk.

“Awat o-moto oro ama awat mi aka ebiet en̄wen utu ke ndimen mi nnyọn̄ ufọk mi. Enye okoyom ndidan̄ mi. Mma mfiori n̄kpo tutu enye adaha ọkpọn̄ mi. Ekem enye afiak ọdọn̄ idem edi. Mma mfiak mfiori n̄kpo tutu enye efehe.

“Mma nsikere m̀mê didie ke n̄kpo ekeme ndinyan̄a owo emi ẹyomde ndidan̄ ke n̄kanubọk. Edi idahaemi mmokụt ke esinyan̄a!”—KARIN. *

IDỤHE ebiet emi mme idiọkowo mîdụhe ke ererimbot emi. Ke uwụtn̄kpọ, ebiereikpe kiet ọdọhọ ete: “Kpukpru owo ẹfiọk ke usen kiet usen kiet ke iyọduọ idụk ubọk mme idiọkowo, edi idiọn̄ọke usen.” Enyene mme ebiet emi ubiatibet mîkponke ndien owo ekeme ndifre idem enyịn tutu n̄kpọ anam enye. Ntre ọfọn owo ekpeme idem kpukpru ini.

Edide ubiatibet okpon ke edem mbufo m̀mê ikponke, nso ke akpanam man afo ye ikọtufọk fo ididuọ idụk ubọk mme idiọkowo? N̄kpọ kiet oro akpanamde odu ke Mme N̄ke 22:3, emi ọdọhọde ete: “Owo mbufiọk ada okụt afanikọn̄ ndien edịbe, edi ọkọi ebe aka ọkọbọ ufen.” Mme bodisi n̄ko ẹdọhọ ke owo ekpenyene nditie n̄kere se enye akpanamde man ididuọ idụk ubọk mme idiọkowo.

Mme idiọkowo ẹsibọ mme owo inyene mmọ ẹnyụn̄ ẹnam mmọ n̄kpọ. Ediwak ke otu mbon oro ẹduọde ke ubọk mme idiọkowo ẹsikop ndịk n̄ko ke ata anyan ini ẹnyụn̄ ẹdọn̄ọ. Ntak edi oro anade inam ofụri se ikekeme mbak ididuọ ke ubọk mmọ. Yak ineme se akpanamde mbak ududuọ ke ubọk mme ama uke, mme adan̄ owo ke n̄kanubọk, mme inọ Intanet, ye mme idiọkowo oro ẹsidade enyịn̄ owo en̄wen ẹyịp n̄kpọ m̀mê ẹdia inọ.

 MME AMA UKE

Nso ke mmọ ẹsinam? Mme ama uke ẹsikama ikan̄ ẹka ufọk owo mîdịghe ẹda ke usụn̄ ẹbọ owo n̄kpọ ke n̄kanubọk.

Nso ukụt ke emi esida ọsọk mme owo? Ke mme ama uke ẹma ẹkebọ mme owo n̄kpọ ediwak ini ke Britain, ekpeibet kiet ọdọhọ ke okposụkedi emi mmọ mîkanamke owo ndomokiet n̄kpọ, ke kpukpru owo oro ẹkedu uwem ke ndịk. Enye ọdọhọ n̄ko ete ke ediwak mmọ ẹdọhọ ke mmimọ ikekemeke aba ndide idap okoneyo, ndien ata ediwak mmọ ikemeke aba ndidu uwem nte ẹkesidude.

Nso ke akpanam?

  • Mme inọ ẹsima ndiyịp n̄kpọ owo emi odude ke ndueidem. Ntre, tịm kpeme ebiet emi odude

    Kpeme idem. Mme inọ ẹsima ndiyịp n̄kpọ owo emi odude ke ndueidem. Ntre, tịm kpeme ke ini mme owo ẹsede fi ẹkaha. Se m̀mê owo ke asan̄a fi ke edem, nyụn̄ se owo emi asan̄ade fi ke iso ye ke n̄kan̄. Kûyak mmịn m̀mê ọkpọsọn̄ ibọk ọbọ fi ibuot tutu udiọn̄ọke ebiet emi odude ye se akpanamde. N̄wed ibọkusọbọ kiet ọdọhọ ke “owo emi ọn̄wọn̄de mmịn m̀mê ikọn̄ekpo, m̀mê owo emi adade n̄kpọsọn̄ ibọk isikemeke nditịm n̄kere n̄kpọ, isinyụn̄ idiọn̄ọke ini emi enye odude ke idiọk itie.”

  • Kpeme inyene fo. Kọbi usụn̄ moto ye usụn̄ ufọk fo. Kûyak owo emi mûdiọn̄ọke ebe didie didie odụk. Kûnịm akpan n̄kpọ fo ke ebiet emi owo ekemede ndikụt, kûnyụn̄ uda mmọ uwụt idem. Bible ọdọhọ ke “ọniọn̄ odu ye mbon nsụkidem.” (Mme N̄ke 11:2) Mme inọ ye nditọwọn̄ emi ibuot mînaha sụn̄ ẹsima ndiyịp n̄kpọ mbon oro ẹmade ndikama inyene mmọ n̄wụt idem.

  • Kop item. Bible ọdọhọ ete: “Usụn̄ ndisịme owo enenen enye ke enyịn, edi owo emi okopde item edi ọniọn̄.” (Mme N̄ke 12:15) Edieke akade isan̄ ke obio owo, nam se ukara ye nti nditọ obio oro ẹtịn̄de. Mmọ ẹkeme nditịn̄ itie emi mûkpodụkke ye nte akpasan̄ade mbak ududuọ ke ubọk mme idiọkowo.

MME ADAN̄ OWO KE N̄KANUBỌK

Nso ke mmọ ẹsinam? Mbon oro ẹsidan̄de owo ke n̄kanubọk ẹsisịn owo ndịk ke idem n̄ko.

Nso ukụt ke emi esida ọsọk mme owo? Owo emi ẹkedan̄de ke n̄kanubọk ọdọhọ ete: “Ukụt emi isitreke ke ini ẹsụk ẹdan̄de owo, edi n̄kpọ emi esifịna owo ebịghi inyụn̄ iyakke enye ye mbon esie ẹdu uwem aba nte ẹkesidude.” Owo ikpọduọhọke owo emi ẹdan̄de ke n̄kanubọk, edi ẹkpeduọhọ owo emi akadan̄de enye.

Nso ke akpanam?

  • Nam se esịt fo ọdọhọde anam. Mme bodisi ke North Carolina ke U.S.A. ẹdọhọ edieke ebiet emi odude afịnade fi, daha. Mîdịghe, edieke etiede nte ke owo ekeme ndinam fi n̄kpọ, kpọn̄ ebiet oro. Nam se esịt fo ọdọhọde anam, kûtiene owo.

  • San̄a uko uko, kûsan̄a nte mbe. Mbon oro ẹsidan̄de owo ke n̄kanubọk ẹsiyom owo emi odude ke ndueidem m̀mê owo emi etiede ndịk ndịk. Mmọdo, san̄a uko uko; di asan̄a eyep edem.

  •   Sọsọp nam n̄kpọ. Edieke owo oyomde ndidan̄ fi, fiori n̄kpo. (Deuteronomy 22:25-27) Fehe mîdịghe n̄wana ye enye, mîdịghe yom n̄kpọ nam enye. Edieke ekemede, fehe koyom itie da kot mme bodisi. *

MME INỌ INTANET

Ẹsiyịp enye emi didie? Mme idiọkowo ẹsida Intanet m̀mê nọmba ATM owo ẹsion̄o okụk owo ke ban̄k, mîdịghe ẹdọhọ owo ekpe okụk esịn ke ban̄k ke ẹmọn̄ ẹnọ enye n̄kpọ edi inọhọ, ye mme n̄kpọ ntre. Enye esịne n̄wo ekededi emi ẹwode owo ke Intanet, m̀mê ke fon.

Nso ukụt ke emi esida ọsọk mme owo? Utọ inọ emi esitahade owo onyụn̄ anam n̄kpọ ọsọn̄ ke obio. Ke uwụtn̄kpọ, Sandra ama ọbọ e-mail emi enye ekekerede ke ban̄k emi isisịnde okụk ẹnọ imọ. Ẹkedọhọ enye afiak ewet kpukpru n̄kpọ aban̄a idemesie man ban̄k ẹda ẹnam utom. Ikọyọhọke minit ifan̄ ke enye ama akanam oro, mme idiọkowo ẹma ẹda oro ẹsio n̄kpọ nte tọsịn naira ikie itiokiet ye ubak ke ban̄k esie. Sandra ama edikụt ke ẹbre imọ utọtọ.

Nso ke akpanam?

  • Nen̄ede kpeme! Kûnịm kpukpru se okụtde ke Intanet ekpededi ikpehe Intanet oro etie nte nti owo ẹnyene. Ti ete ke ban̄k ndomokiet ididọhọke fi ọnọ nọmba ATM fo, m̀mê paswọd fo, ye mme n̄kpọ ntre ke Intanet m̀mê ke fon ẹsọk mmimọ. Mbemiso edepde n̄kpọ ke Intanet, yom usụn̄ fiọk m̀mê mbon oro ẹyomde ndinyam n̄kpọ emi nnọ fi ẹdi nti owo. Mme N̄ke 14:15 ọdọhọ ete: “Ọkọi ọbuọt idem ke kpukpru ikọ, edi owo mbufiọk ekere ikpatisan̄ esie.” N̄kpọ en̄wen emi akpanamde edi ndinen̄ede n̄kpeme utọ mbubehe emi etiede ke obio mbufo anam ke obio owo. Edieke mfịna odude, ekeme ndisọn̄ ndikọk mfịna oro.

  • Diọn̄ọ n̄kpọ ban̄a itieutom emi oyomde ndinam mbubehe ye nte mmọ ẹsinamde n̄kpọ. Bụp idemfo ete: ‘M̀mọ̀n̄ ke itieutom emi akam ododu? Ndi nọmba telefon emi mmọ ẹnọde mi mi enen? Ndi enyene n̄kpọ en̄wen emi ndikpede mbemiso ẹnọde mi se ndepde? Ini ewe ke ẹdimen n̄kpọ emi isọk mi? Edieke n̄kpọ oro mîfọnke, ndi mmọ ẹkeme ndifiak mbọ, m̀mê ndiyak okụk mi nnọ mi?’

  • Kpeme idem etieti ye mbon oro ẹdọhọde ke imọn̄ inam adia ata ediwak okụk. Mbon oro ẹdiọkde itọn̄ ẹyom ndidọk ke ebiet emi mmọ mîkọtọhọ ke ẹsisọp ẹdia. Ẹkeme ndidọhọ ke imọn̄ inam fi adia ata ediwak okụk ubọhọ ufen, m̀mê ke imọn̄ inọ fi ebuọt ke ini mûnyeneke n̄kpọ ndomokiet ndiwụt ke eyekeme ndikpe ebuọt oro, ye n̄kpọ ntre. Itieutom kiet ke America ọdọhọ ‘yak owo enen̄ede odụn̄ọde mbubehe ekededi mbemiso enye esịnde okụk esie. Edieke ẹdọhọde ke imọn̄ inam fi adia ata ediwak okụk, ọwọrọ mfịna do. Kûyak owo ada nneminua enyịk fi ekesịn ke fehesan̄.’

EDIDA ENYỊN̄ OWO NDIA INỌ

Ẹsinyụn̄ ẹnam enye emi didie? Enyene mbon emi ẹdiọn̄ọde ndida enyịn̄ owo ndia inọ. Edieke mûkpemeke, mmọ ẹkeme ndida enyịn̄ fo ndia inọ.

Nso ukụt ke emi esida ọsọk mme owo? Mme inọ ẹkeme ndida enyịn̄ fo ẹkebọ owo ebuọt ẹsịn fi ke isọn. Idem edieke ẹdide ẹdikụt ke idịghe afo ọkọbọ ebuọt oro, owo idimaha aba ndisọp mbuọt fi okụk. Utọ n̄kpọ emi ndiwọrọ owo ọdiọk akan inọ ndiyịp okụk owo.

Nso ke akpanam?

  • Kûyak owo okụt paswọd fo. Edieke esidade Intanet anam mbubehe fo ke ban̄k m̀mê ndida ndep n̄kpọ, kpụhọ paswọd fo ke ubọk ke ubọk, akpan akpan edieke mbon en̄wen ẹsitienede ẹda kọmputa oro ẹnam mbubehe. Nte ima iketetịn̄, kûbọrọ etop oro  mûtịmke udiọn̄ọ owo emi ọnọde, emi ẹdọhọde fi ọnọ paswọd fo.

    Mme idiọkowo emi isidaha kọmputa kpọt idia inọ mmọ. Mmọ ẹsinam se ẹkekeme man ẹdia owo. Mmọ ẹsimen n̄wed ban̄k owo, ẹmen ATM ye nọmba ATM oro. Mmọdo, kûnịm mme n̄kpọ emi ke ebiet emi owo ekemede ndikụt, nyụn̄ kụt ete ke ọmọfọp babru oro ekewetde nọmba ATM m̀mê paswọd fo. Edieke ekerede ke ẹyịp ndomokiet ke otu emi, sọsọp tịn̄ nọ ban̄k emi esisịnde okụk.

  • Sise m̀mê okụk ifan̄ ke enyene ke ban̄k. Itieutom kiet ke America ọdọhọ ke se ikemede ndin̄wam fi edi nsisọsọp ndiọn̄ọ ini emi inọ oyomde ndida enyịn̄ fo nyịp n̄kpọ. Ntre, sise m̀mê okụk ifan̄ ke enyene ke ban̄k man ọdiọn̄ọ ini emi owo osiode okụk fo. Edieke ekemede, sinam ban̄k ẹnọ fi etop ini ekededi oro esịnde m̀mê osiode okụk.

Imọdiọn̄ọ ke owo ikemeke ndidu ke ererimbot emi n̄kpọ inamke enye. Kpeme nte ekpekpeme, imọdiọn̄ọ ke emekeme ndisụk nduọ ndụk ubọk mme idiọkowo usen kiet usen kiet. Kpa ye emi ekemede nditịbe, ọniọn̄ ye mbufiọk emi ẹdude ke Bible ẹkeme ndikpeme nnyịn. Bible ọdọhọ ete: “Kûkpọn̄ enye, ndien enye oyomụm fi akama. Ma enye, ndien enye eyekpeme fi.” (Mme N̄ke 4:6) Se inemde nnyịn ikan edi ke Abasi ọn̄wọn̄ọ ndisobo kpukpru mme idiọkowo ke isọn̄ emi mfep.

Ẹmọn̄ Ẹsosobo Mme Idiọkowo Ẹfep

Ntak emi inịmde ke Abasi ọmọn̄ ososobo mme idiọkowo? Se ntak ifan̄ mi:

  • Enen̄ede ọdọn̄ Abasi ndinam idiọkn̄kpọ etre. “Ami Jehovah mmama unenikpe, nsua n̄wo ye ukwan̄ido.”—Isaiah 61:8.

  • Enye enyene odudu ndinam idiọkn̄kpọ etre. “[Jehovah] okpon ke odudu, Enye idinyụn̄ isehe unenikpe ye uwak edinen ido ke usụhọde.”—Job 37:23.

  • Enye ọn̄wọn̄ọ ndisobo mme idiọkowo nnyụn̄ nnịm ndinen owo uwem. “Ẹyesịbe mme anamidiọk ẹfep.” “Ndinen owo ẹyeda isọn̄ ẹnyene, ẹnyụn̄ ẹdụn̄ ke esịt ke nsinsi.”—Psalm 37:9, 29.

  • Enye ọn̄wọn̄ọ ndinam ikọt esie ẹdụn̄ ke obufa ererimbot man mmọ ẹbọ emem ndien. “Mbon nsụkidem ẹyeda isọn̄ ẹnyene, ediwak emem oyonyụn̄ adat mmọ esịt.”—Psalm 37:11.

Ndi inemke fi ndikop se Abasi aduakde emi? Edieke enemde fi, da ini kpep Bible nyụn̄ fiọk se Abasi aduakde ndinam nnọ ubonowo. Idụhe n̄wed en̄wen emi etiede nte Bible. Bible kpọt anam nnyịn idiọn̄ọ ke idiọkn̄kpọ ye mme idiọkowo ididụhe aba ke ini iso. *

Abasi ọn̄wọn̄ọ ndinam ikọt esie ẹdụn̄ ke obufa ererimbot emi mme idiọkowo mîdidụhe

^ ikp. eki. 5 Ẹkpụhọ mme enyịn̄.

^ ikp. eki. 22 Ediwak mbon emi ẹsidan̄de ke n̄kanubọk ẹsidiọn̄ọ mbon emi ẹkedan̄de mmọ. Edieke oyomde ndifiọk n̄kpọ en̄wen mban̄a emi, mbọk kot ibuotikọ emi, “Nso ke N̄kpanam Mbak Owo Edisabade M̀mê Edidan̄ Mi ke N̄kanubọk?” ke page 228 ke n̄wed Mme Mbụme Oro N̄kparawa Owo Ẹbụpde—Mme Ibọrọ Oro Ẹnyenede Ufọn, Eboho 1. N̄wed emi mmọdo ke www.jw.org/efi.

^ ikp. eki. 44 Edieke oyomde ndifiọk se Bible enen̄erede ekpep, mbọk kot n̄wed Nso ke Bible Enen̄ede Ekpep? Dọhọ Mme Ntiense Jehovah ẹnọ fi mîdịghe kosio ke www.jw.org/efi.