'Dho -a 'gü -wɔn -ta

'Dho -a 'gü -wɔn 'dhɛ 'ö dɔ -a "piʋ̈ -a -ta

'Dho -a 'gü -wɔn -nu 'sëëdhɛ -ta

Zoova -bha =Gbɛkiö -nu

Yaoba

-Tosɛta ˈö ˈyaa ɲën ˈBha- kë -ʒian ꞊slɔɔ -ee?

 ˈWƆN -GƆ 4

Kwa ˈˈbheman -nu ˈwo ˈmɛn?

Kwa ˈˈbheman -nu ˈwo ˈmɛn?

1, 2. -Mën ˈö mɛn ꞊vadhɛ wo -zota -a ˈgü mɛn -nu ˈö -wa ga -an -bha?

MƐN ˈˈmliɲɔn ꞊vadhɛ ˈwo mɛn tii ˈˈsɛ ˈgü, -wo wo -zota ꞊dhɛ , ga ˈyaa -tosɛta ˈˈdhiʋ̈todhɛ ˈka, ˈˈkɛɛ bɔdhɛ ˈö ˈwo dho -tosɛta kë -dhɛ ˈˈwɛɛ ˈgü yö -mü. -An -bhaa ˈgü, kwa ˈˈbheman -nu ˈö ꞊wa ga bhë, -wa ˈgo ˈˈkpɔnŋtaadhɛ ˈö mɛn ˈˈɲan -ya yö -a ˈgü ꞊wa ˈdho ˈdhɛ mɛn ˈˈɲan ˈyaa- yö -a -bha, ꞊wa ˈgo mɛnbhɩɩdhe -nu -bha ˈˈkpɔnŋ ꞊taa ꞊wa -zuu ˈˈkan.

2 Mɛn -nu wo -zota ꞊dhɛ wo ˈˈbheman -nu ˈö ꞊wa ga, ɛɛnˈˈ ˈö ꞊wa kë -zuu ˈka bhë, wo ˈnën ˈwo ꞊nɔɔn nu wo -bha ˈkɔdhi ˈö ˈˈkpɔnŋ ꞊taa -a ˈgümɛn -nu -dhɛ. -An -bha -zotadhe -ya -zɔn ꞊dhɛ kwa ˈˈbheman -nu ˈö ꞊wa ga bhë, -an -zuu -nu kwa ˈˈtɔŋdë ˈˈpiigbɩɩsü -nu ˈwo ꞊mɔɔn- -bha ˈwo kwa -bha ˈkee- -dhi, ˈö ˈwo kwa -kë ˈˈklʋ̈kʋ̈klʋ̈kʋ̈, ˈö ˈwo wo -kɔ -kpa kwa -ta ˈwɔnyaa -gɔ, -an ˈka. ꞊Ya kë ꞊dhɛ kwa ˈti -an -dhɔkë, ɛɛnˈˈ ˈkwa -an -shiödhɛwɔn kë, -wo -nu ˈwɔnyaa -nu ˈwo kë ꞊dhɛ, ˈˈyua -nu, ˈˈfleedhɛ -nu, waa saanˈˈ -nu ˈdhö, -an ˈka kwa -ta.

3. Mɛn ˈbhaa -nu wo ˈˈbheman -nu -dhɔkë kɔ -kë ꞊dhɛ?

3 Mɛnbhɩɩdhe -nu pë ˈbhaa -nu -kë, ˈwo ˈˈsaa- -nu bho, kö ˈwo wo ˈˈbheman -nu ˈö ꞊wa ga -an -dhɔkë, kö -mlɛɛn -së yö ˈto waa- -nu wo ꞊zinŋgü. -An ˈwɔn -nu ˈwo ˈˈdhʋ̈ kwa- -yö ꞊dedewo kö ga ꞊ya bhɔ. -Wa -kë ga ˈˈsaa- -nu -ta. Mɛn -nu wo ˈˈbheman -nu -dhɔkë -kɔ ˈˈwɛɛ ˈgü ˈpö. -A ˈwɔnzuan ˈnën -tɔ ꞊dhɛ, ꞊waa- pö ˈwo yɔ mü, -wa yɔ ˈdɔɔni -wɛɛnŋ ˈˈshia- wo ˈˈbheman -nu -dhɛ. ꞊Ya ˈgo mü ˈzü, -bhöpë ꞊ya man, -wa ˈbhaa -to -tiaanën ˈgü, kë ˈˈdhʋ̈ kö -an ˈˈbheman -nu -wa nu -wo -kpan -bhöpë -bha ˈkɔɔ.

4. -Mën ˈö mɛn ꞊vadhɛ wo -zota -a ˈgü ˈö -gban ˈnii- -bha?

4 Mɛn ˈbhaa -nu wo -zota ꞊dhɛ, ˈnii- ˈö ˈyaa ga, ˈö ˈkwa ga, ˈö go kwa ˈgü, -yö -dhö. ˈYö ˈwo- pö, ˈmɛn ˈwɔn -së -kë, ꞊ya ga, -yö -dho -Zlan ꞊plöö, ˈö ˈwɔnyaakëmɛn dho ˈˈwo ˈgü. ꞊Ya kë ꞊shiö, -wo kwa ˈˈbheman -nu -bha -wɔkɔ -da -zotadhe ˈö bhë -a ˈˈpiʋ̈. -A ˈwɔnzuan ꞊nɛn: Ga -nɔɔn pö -kɔ ˈwo- pö -a ˈka ladio -nu ˈgü ꞊shiö ˈyö -tɔ, -a -mɛn “꞊ya ˈdho -Zlan ˈˈpiʋ” ɛɛnˈˈ “꞊ya ˈdho ˈö mɛn -nu ˈˈpiʋ̈.” -Zoyödhe -nu ˈwo bhë, -wo -gban -zotadhe ˈö -kë ꞊dhɛ ˈkwa ga, kwa ˈnii- ɛɛnˈˈ kwa -zuu ˈyaa ga bhë -a -ta. -A ˈwɔn ˈö bhë, Biblö ö -bhaa -pö -a ˈgü ꞊dhɛ?

ˈNii- waa -zuu

5, 6. -Mën ˈö Biblö -ya -dhɛ ˈnii-?

5 Biblö -ya -zɔn ꞊dhɛ ˈnii- ˈyaa pë ˈbha ˈö mɛn ˈgü -a ˈka. ˈNii- ˈö bhë, ˈyö -tɔ mɛndhü ꞊dede. -A ˈwɔnzuan ˈnën -tɔ ꞊dhɛ, ˈdhɛ ˈö -Zlan -yö Adan -pëkë, “ˈyö -kë mɛbheilü ˈka.” (ˈWunzüdɔdhɛ 2:7) -Zlan yö ˈti ˈnii- nu Adan -dhɛ; Adan kun ˈnii-, mɛndhü ꞊dede ˈka.

6 -A -wɔn ˈgü, kwa ꞊mɔɔn- -bha ˈkwa- -wo pö Biblö ˈgü ꞊dhɛ ˈnii- -yö -bhɔ . (ˈWunzüdɔdhɛ 46:18) -Wo ꞊mɔɔn- -bha ˈwo pë -bhö ɛɛnˈˈ ˈwo ˈsunŋ- ˈman.  (Lévitique 7:20; Psaume 35:13) -Wo ꞊mɔɔn- -bha ˈö ˈwo ˈnii- -nu kun, ˈwo -an ˈˈpiʋ̈ -kë, ˈö ˈwo -an -da -kaso ˈgü. (Deutéronome 24:7; Psaume 7:5; 105:18) Biblö ˈbhaa -nu ˈgü -wo zii kpö do ˈnën ˈwo -a ꞊dhiëëta, ˈyö -kë “ˈnii-” ˈka Biblö ˈˈɲan -nu ˈö ˈwo yö -an ˈgü,ˈˈkɛɛ Biblö ˈˈwɛɛ ˈbhaa -nu ˈgü -wo -a ꞊dhiëëta, ˈyö -kë “pë ˈˈbhɩɩ-,” “-dapë,” ɛɛnˈˈ “mɛndhü” ˈka. -An ꞊gban ˈˈpɛpɛ -gɛn -yö do.

7. Biblö ˈˈɲan -mɛɛn -nu ˈwo- -zɔn ꞊dhɛ ˈnii- -yö -ga?

7 ˈDhɛ ˈö -kë ꞊dhɛ mɛndhü ˈnën -tɔ ˈnii- bhë, mɛn -ya ga, kö ˈnii- -ya ga. Ézékiel 18:4 -ya pö: “ˈNii- ˈö ˈwɔnyaa -kë yö ˈnën ˈö -dho ga.” Këwɔn -nu 3:23 -de ˈpö -ya -pö: “Mɛ ˈˈʋʋ mɛ [ˈnii-] ˈö ˈyii- -wo ma, -yö -dho go -Zlan -bha mɛ -nu ꞊zinng ˈgü ˈö- ˈgü -yö -see.” ˈDhɛ ˈö ˈˈdhʋ̈, ˈnii- ˈyaa pë ˈö mɛn -ya ga, ˈö go mɛn ˈgü ˈö dho -tosɛta kë -dhɛ ˈˈwɛɛ ˈgü -a ˈka.

8. -Mën ˈö -tɔ mɛn -zuu?

8 Mɛn -zuu waa ˈnii- ˈwaa do. Mɛn -zuu ˈnën -tɔ ꞊faan ˈö mɛn ˈgü, ˈö- -kë ˈö mɛn ˈwɔn -nu -kë ö -bha -tosɛta ˈgü. Mɛn -zuu -yö ꞊dhɛ ˈˈwo bhuʋ̈ˈˈ ꞊faan ˈdhö. ˈˈWo bhuʋ̈ˈˈ ꞊faan ꞊mɔɔn- -bha -yö tele ˈsɔn, ˈˈkɛɛ ˈyaa ꞊mɔɔn- -bha kö -yö pë ˈˈbin -zɔn. -Kɔ do ˈö bhë -a ˈka, mɛn -zuu -ya -kë ˈö mɛn -dhɛ yö, ˈö mɛn ˈwɔn man, ˈö mɛn ö -zota. ˈˈKɛɛ mɛn -zuu yöö dosɛnŋ ˈyaa ꞊mɔɔn- -bha kö -yö ˈwɔn -nu ˈwo bhë -an kë mɛn ˈˈɲan -nu, mɛn ˈˈtʋkpö -nu, ɛɛnˈˈ mɛn -tëŋ -nu ꞊ʒiaan- ˈgü. -A -wɔn ˈgü Biblö -ya pö mɛn -bha ꞊dhɛ: “Yö -a -zuu -yö go -a ˈgü, ˈyö- -mɛn -yö ꞊yɛɛ -kë ˈö -kë ˈˈsɛ -bi ˈka, -a ˈˈtʋ̈ŋ ˈö bhë -a ˈka, ˈyö- -bha -zotadhe -yö ꞊shiʋ̈.”—Psaume 146:4

9. -Mën ˈö ˈnii- waa mɛn -zuu ˈwaa- kë?

9 ˈDhɛ ˈö ˈˈdhʋ̈, Biblö -bhaa ˈgü, ˈnii- ɛɛnˈˈ mɛn -zuu ˈyaa ˈgo mɛn ˈgü kö mɛn -ya ga, kö -yö ˈdho -tosɛta kë -dhɛ ˈˈwɛɛ ˈgü.

Mɛn -nu ˈö ꞊wa ga, pë ˈwo- ˈka

10. -Mën ˈö Biblö -ya pö ˈö -gban mɛn -nu ˈö ꞊wa ga -an -bha?

10 Mɛn -nu ˈö ꞊wa ga, -mën ˈö ꞊wa kë- ˈka? ˈDhɛ ˈö -kë ꞊dhɛ Zoova yöö dosɛnŋ ˈnën mɛnbhɩɩdhe -da bhë, -yö pë ˈö mɛn ꞊ya ga ˈö -kë -a ˈka, -a -dɔ. -A ˈˈdhiwo -ya -pö ꞊dhɛ, mɛn -nu ˈö ꞊wa ga ˈwaa mü ˈzüdɔ, ˈwaa ꞊mɔɔn- -bha kö -wo ˈwɔn man, kö -wo -dhɛ yö, kö -wo ˈwɔn blɛɛˈˈ, ɛɛnˈˈ kö -wo wo -zota pë ˈbha ˈgü. Biblö -ya -pö:

  • “Mɛn -nu ˈö ꞊wa ga [...] ˈwaa ˈwɔn ˈbha ˈwɔn dɔ.”—Ecclésiastes 9:5.

  • “-An -bha -dhɔ, -an -bha mɛn -san, ɛɛnˈˈ -an -bha ꞊drëë -wa bo shiʋ̈ˈˈ -sü ˈka.”—Ecclésiastes 9:6.

  • “Yökësü, ˈwɔn -yaki -ya -sü, ˈwɔndɔdhe, ɛɛnˈˈ ꞊kpɔɔdhɛ ˈwaa [bun ˈgü], -dhɛ ˈü -dho ˈdho -a -bha bhë -a ˈgü.”—Ecclésiastes 9:10.

11. -Mën ˈö Zoova -ya pö Adan -dhɛ kö ꞊ya ö bo ˈwɔnyaa kë -sü ˈka?

11 Ü -zota pë ˈö Biblö -ya pö kwa ˈˈbheman -blɛɛsü Adan -bha, -a ˈgü. Zoova “-yö ˈsɛ -sü” ˈyö Adan -pëkë -a ˈka. (ˈWunzüdɔdhɛ 2:7) ꞊Ya kë ꞊dhɛ Adan -yö Zoova -bha ˈtɔŋ- -kun -be, -yö -dho -tosɛta kë -niidadhe ˈgü, ˈˈtʋ̈ŋ ꞊gban ˈka ˈˈkpɔnŋ ꞊taa. ˈˈKɛɛ, Adan -yö Zoova -bha ˈtɔŋ- -nu ꞊lögü, ˈyö- ꞊trɔɔn ˈö go -a ˈgü ˈyö -kë ga ˈka. ˈDhɛ ˈö Adan ga -yö -dho ˈˈmɛn? -Zlan -ya -pö -a -dhɛ: “ˈÜ ꞊yɛaˈ ˈü ˈzü ˈü dhoë ˈsɛidhö ü ˈgo -dhɛ -bha, bhii ˈsɛ -mü ü ˈka ˈü dhö dho ˈsɛidhö.”—ˈWunzüdɔdhɛ 3:19.

12. ˈDhɛ ˈö Adan -yö ga, -mën ˈö -kë -a ˈka?

12 Adan -kun ˈˈmɛn -be ˈyö Zoova ˈdhö ꞊kun -a -da -ni ˈˈsɛ bi ˈka? ˈYaa kun -dhɛ ˈˈwɛɛ ˈbha ˈgü. ˈYaa kun -dhö. ˈDhɛ ˈö -kë ˈˈdhʋ̈, -a pö ˈö Zoova -ya wo Adan -dhɛ ꞊dhɛ ˈü -dho “꞊yɛaˈ ˈü ˈzü ˈü dhoë ˈsɛidhö” bhë, -a -gɛn ˈtɔ- ꞊dhɛ Adan yö ˈti -dho kë -mü ˈzüdɔ ꞊dhɛ -kɔ ˈö ˈˈsɛ bi ˈdhö- -bha -a ˈdhö. Adan yö ˈti kë -zuu ˈka. ˈYö ˈti ˈdho kwa ˈˈbheman -nu ˈˈpiʋ̈. Yö ˈti ˈdho dhaŋ- ɛɛnˈˈ ˈˈwo ˈgü. -A -bha -këdhösü ˈnën ɲën.

13. Mɛnbhɩɩdhe waa wü -nu ꞊wa ga, -mën ˈö ˈwo -kë -a ˈka?

13 Mɛn ꞊gban ˈˈpɛpɛ ꞊wa ga, ˈwɔn do bhë ˈyö -kë -an ˈka -ee? ꞊Ii, ˈwɔn do bhë yö -mü. Biblö -ya -pö: “[Mɛnbhɩɩdhe waa wü -nu] -wo -dho -dhɛ do ˈgü. -An ꞊gban ˈˈpɛpɛ -go ˈˈsɛ -bi ˈgü, -wo -dho ꞊yɛɛ kë ˈwo -kë ˈˈsɛ -bi ˈka.”—Ecclésiastes 3:19, 20.

14. -Mën ˈö -Zlan dho -a kë mɛn -nu ˈö ꞊wa ga -an -dhɛ?

 14 Biblö -ya ˈˈplüün -bho ꞊dhɛ -Zlan -dho gamɛn -nu -bo kö -wo -tosɛta kë ꞊bhɔɔ ˈˈsɛ -ta ˈˈkpɔnŋ ꞊taa. (Zan 5:28, 29; Këwɔn -nu 24:15) ˈˈKɛɛ -a ˈˈtʋ̈ŋ ꞊kun ˈˈdhiʋ̈. Mɛn -nu ˈö ꞊wa ga, -wo yi ˈgü ˈˈtʋ̈ŋ ˈö yö -a ˈgü. (Zan 11:11-14) Kwa dua ˈyaa -mü kö ˈkwa ˈˈsuʋ̈ -an -gɔ, ɛɛnˈˈ kö ˈkwa -an -dhɔkë. ꞊Ya ˈgo -a ˈgü ˈzü, ˈwaa ꞊mɔɔn- -bha kö -wo kwa -takun ɛɛnˈˈ kö -wo pë yaa kë kwa ˈka.

15, 16. Sɔtraan -ya -kë ꞊dhɛ kö mɛn -nu wo -zota ꞊dhɛ mɛn -nu ˈö ꞊wa ga -wo ˈti ga ꞊dedewo?

15 -Zotadhe ˈö kë ꞊dhɛ mɛn -nu ˈö ꞊wa ga, wo ˈti ga ꞊dede ˈka bhë, ꞊sua ˈö Sɔtraan Dügɔmɛn -ya -pɛn, yö -mü. -Yö kë kö mɛn -nu wo -zo yö ꞊sua ˈö bhë -a -dhɛ, waa- ö -bha -zuu yaa -nu -wa -kë, ˈö -kë mɛn -nu ˈgü ꞊dhɛ ˈˈyua waa ˈwɔngbɩɩ- ˈˈwɛɛ -nu ˈwo to, mɛn -nu ˈö ꞊wa ga, -an -zuu ˈnën ˈwo -an -ya mɛn -nu -bha. -Yö ꞊gagade ˈka ꞊dhɛ -zuu yaa -nu ˈnën ˈwo nu ˈwɔngbɩɩ- ˈbhaa -nu ˈka mɛnbhɩɩdhe -ta, ˈˈkɛɛ ˈwɔngbɩɩ- ˈbhaa -nu -nu wo -de ˈka ˈpö. ˈˈKɛɛ -a pö -sü ˈö ꞊dhɛ mɛn -nu ˈö ꞊wa ga -wo ꞊mɔɔn- -bha ˈwo pë yaa -kë mɛn -nu ˈka bhë, ˈyaa ꞊gagade ˈka.

16 -Zuu yaa -nu -bɔ pë ˈˈwɛɛ -ta ˈzü, kö mɛn -nu wo -zota ꞊dhɛ pë ˈö Biblö -ya pö ˈö -gban ga -wɔn -bha bhë ꞊sua -mü. -Wo ˈˈkpënŋ- -kë mɛn -nu -gɔ kö -yö kë -an ˈgü ꞊dhɛ ˈwa -kpan mɛn ˈö ꞊ya ga -a -bha, ɛɛnˈˈ ˈwa ˈwɔn blɛɛˈˈ -a ˈˈpiʋ̈. -Zuu yaa -nu -bɔ ˈˈɲɛɛn -nu, -dɛ -nu, waa pë ˈˈwɛɛ ˈbhaa -nu -ta, ˈwo ˈˈkpënŋ- ˈö ˈˈdhʋ̈ -a -kë -mɛn -nu -gɔ. ˈDhɛ ˈö ˈˈdhʋ̈, gamɛn -nu ˈwaa ˈnën mɛn -nu -kpan -an -bha; ˈˈkɛɛ -zuu yaa -nu ˈö ˈwo wo -de -kë ꞊dhɛ mɛn -nu ˈö ꞊wa ga -an ˈdhö bhë, wo -mü. Pë ˈö -kë ˈö Zoova -ya pö ꞊dhɛ -dɛbɔsü waa ˈwɔn -blɛɛ mɛn -nu ˈö ꞊wa ga -an -dhɛ -sü -yö ˈyaa-, ˈyö bhë.—Deutéronome 18:10-12; Zekaria 10:2.