Neidio i'r cynnwys

Neidio i'r isddewislen

Neidio i'r cynnwys

Tystion Jehofa

Cymraeg

Deffrwch!  |  Rhif 1 2017

Rhyfeddod Môr-wennol y Gogledd

Rhyfeddod Môr-wennol y Gogledd

AM AMSER maith, y gred oedd bod môr-wenoliaid yn hedfan tua 22,000 o filltiroedd ar eu taith o’r Arctig i’r Antartig ac yn ôl. Fodd bynnag, mae astudiaethau diweddar yn dangos bod yr adar hyn yn hedfan ymhellach.

Mae mudo’r môr-wenoliaid yn dilyn llwybr anuniongyrchol, fel y gwelir yn y llun

Cafodd dyfais fach o’r enw geo-leolydd ei roi ar nifer o adar. Yn pwyso tua yr un fath â chlip papur, mae’r teclynnau rhyfeddol hyn wedi datgelu bod rhai o’r môr-wenoliaid wedi hedfan, ar gyfartaledd, 56,000 o filltiroedd ar eu taith gyfan—y mudo hiraf gan anifail rydyn ni’n gwybod amdano. Gwnaeth un aderyn hedfan tua 60,000 o filltiroedd! Pam cafodd yr amcangyfrifon eu diwygio?

Ni waeth o ble yr oedden nhw’n cychwyn ar eu taith, roedd y môr-wenoliaid yn hedfan ar lwybr anuniongyrchol. Fel y gwelir yn y llun, roedd y llwybrau cyffredin hyn ar draws y Môr Iwerydd yn debyg i siâp y llythyren S. Y rheswm? Yn syml, mae’r adar yn manteisio ar systemau’r prifwyntoedd.

Mae môr-wenoliaid yn byw am oddeutu 30 mlynedd, ac yn ystod eu hoes maen nhw’n teithio ymhell dros 1.5 miliwn o filltiroedd. Mae hynny’n cyfateb i dair neu bedair taith i’r lleuad ac yn ôl! “Mae hi’n anodd credu y gallai aderyn sy’n pwyso ychydig dros 100 gram wneud y fath beth,” meddai un ymchwilydd. Ar ben hynny, oherwydd bod môr-wenoliaid y Gogledd yn treulio’r haf ym Mhegwn y Gogledd ac ym Mhegwn y De, maen nhw’n gweld “mwy o olau dydd nag unrhyw greadur arall,” meddai’r llyfr Life on Earth: A Natural History.