Skip to content

Al lo konteni

 SAPIT 5

Pwisans pour kree—“Sa Enn ki’n fer Lesyel ek Later”

Pwisans pour kree—“Sa Enn ki’n fer Lesyel ek Later”

1, 2. Konman soley i demontre pwisans Zeova pour kree?

KI I arive letan ou debout obor en dife en zour swar ki fer fre? Ou met ou lanmen zis sa distans ki fodre, pour ou kapab apresye sa bon pti lasaler. Si ou avans tro pre, ou pa pou kapab siport sa lasaler. Si ou avans tro lwen, ou pou santi sa lafreser lannwit, e ou pou ganny frison.

2 I annan en “dife” ki sof nou lapo dan lazournen. Sa “dife” pe brile apepre 150 milyon kilomet avek nou! * Ki kantite pwisans soley i annan ki ou kapab santi son lasaler tou sa distans! Pourtan, zis sa distans ki fodre, later i fer letour sa four ekstraordiner ki vreman tre so. Si later ti pas tro pros avek soley, tou delo lo later ti pou evapore; si later ti pas tro lwen, tou delo ti pou kaye. Dan tou le de kondisyon, lavi pa ti pou kapab egziste lo nou plannet. Deplis, lalimyer soley ki esansyel pour lavi, i prop e efikas, osi byen ki agreab.Eklezyast 11:7.

Soley i enn parmi bann sours lalimyer ki Zeova in kree

3. Ki soley i ansenny nou?

3 Kantmenm sa, menm si zot lavi i depan lo soley, plizyer dimoun i pran soley pour nanryen ditou. Alor, zot pa arive vwar ki soley i kapab ansenny nou. Labib i dir ki se Zeova ki’n fer bann sours lalimyer ki enkli soley. (Psonm 74:16) Wi, soley i anmenn loner pour Zeova, “sa Enn ki’n fer lesyel ek later.” (Psonm 19:1; 146:6) I zis enn parmi sa plizyer keksoz dan lesyel ki ansenny nou konsernan sa gran pwisans ki Zeova i annan pour kree. Annou egzamin pli an  detay serten sa bann keksoz dan lesyel, lo later ek lavi ki lo la.

“Lev zot Latet, gete”

4, 5. Ki kantite pwisan e ki groser soley i ete, me ki mannyer i ete konpare avek lezot zetwal?

4 Parey ou konnen, nou soley i en zetwal. I paret pli gro ki bann zetwal ki nou vwar aswar, parski konpare avek zot, soley i pli pre avek later. Ki kantite pwisan i ete? Dan son milye, soley i apepre 15 milyon degre santigrad. Si ou ti kapab pran en pti bout dan milye soley groser latet en pin e met li la lo later, ou pa ti pou kapab debout sen e sof en distans 140 kilomet avek sa pti sours lasaler! Tou le segonn, soley i larg menm kantite lenerzi ki leksplozyon plizyer santenn milyon bonm nikleer.

5 Soley i sitan gro ki plis ki 1,300,000 plannet groser nou later i kapab antre ladan. Eski soley i en zetwal ki annan en groser ekstraordiner? Non, bann astrononm i apel li en pti tas zonn. Zapot Pol ti ekrir ki “labote sak zetwal i diferan  avek en lot.” (1 Korentyen 15:41) I pa ti kapab realize ki kantite vre sa bann parol enspire ti ete. I annan en zetwal ki sitan gro ki si i ti’n ganny plase kot soley i ete, nou later ti pou anndan li. Si en lot pli gro zetwal ti ganny plase kot soley i ete, i ti pou ariv ziska kot plannet Satern. Sa plannet i sitan lwen avek later ki i ti pou pran en navet spasyal kat an pour ariv laba, menm si i ti pe voyaz en vites 40 fwa pli vit ki en bal fizi!

6. Konman Labib i montre ki lakantite zetwal i tro bokou pour en imen konte?

6 Sa ki pli enpresyonan apard groser bann zetwal se zot lakantite. Annefe, Labib i sizere ki bann zetwal i preski pa kapab ganny konte parey “disab dan lanmer.” (Zeremi 33:22) Sa deklarasyon i vedir ki i annan bokou plis zetwal  ki sa ki nou lizye i kapab vwar. Apre tou, si en ekriven Labib, parey Zeremi, ti’n get dan lesyel aswar e ti’n esey kont zetwal ki i ti vwar, i ti pou’n kont apepre trwa mil. Sa i lakantite ki nou kapab vwar avek nou lizye aswar. I apepre lakantite gren disab ki ou lanmen i kapab anmase. Me an realite, i annan en kantite zetwal parey disab dan lanmer. * Lekel ki kapab kont sa kantite zetwal?

“I apel zot tou par zot non”

7. (a) Apepre konbyen zetwal nou galaksi Lavwa Lakte i annan, e ki nou kapab dir lo sa lakantite? (b) Akoz i enteresan ki bann astrononm i vwar li difisil pour konn lakantite galaksi, e ki sa i ansenny nou lo pwisans Zeova pour kree?

7 Izai 40:26 i reponn: “Lev zot latet, gete. Lekel ki’n kree sa bann keksoz? Se sa Enn ki pe fer marse sa larme, zot tou zot la. I apel zot tou par zot non.” Psonm 147:4 i dir: “I pe kont lakantite zetwal.” Ki kantite zetwal i annan? Sa pa en kestyon fasil pour reponn. Bann astrononm i estimen ki i annan plis ki 100 bilyon zetwal zis dan sa group zetwal ek plannet ki apel galaksi Lavwa Lakte. * Me nou galaksi i zis enn parmi sa kantite galaksi ki egziste, e en kantite sa bann galaksi i ranpli avek bokou plis zetwal ki pour nou. Ki kantite galaksi i annan? Serten astrononm in estimen ki i annan 50 bilyon galaksi. Lezot in kalkile ki i kapab annan plis ki 125 bilyon. Zonm pa ni menm kapab determin lakantite galaksi, alors i pli difisil pour zot konn sif egzakt sa kantite zetwal ki sa bann galaksi i kontyen. Me Zeova i konnen ki kantite zetwal i annan. Deplis, i donn sak zetwal en non!

8. (a) Konman ou pou eksplik grander nou galaksi Lavwa Lakte? (b) Ki mwayen Zeova i servi pour li kapab fer marse bann keksoz dan lesyel dan en fason annord?

 8 Kan nou reflesir lo grander bann galaksi, sa i ogmant nou ladmirasyon ek respe pour Bondye. Lalimyer i voyaz en vites 300,000 kilomet par segonn. Prezan zis mazinen, ki avek sa vites, i pou pran en reyon lalimyer 100,000 lannen pour travers nou galaksi! Serten galaksi i bokou pli gran ki pour nou. Labib i dir ki Zeova pe “redi” sa gran lesyel konmsi i pe redi latwal. (Psonm 104:2) I osi etablir mouvman sa bann kreasyon. Depi sa pli pti lapousyer dan zetwal ziska sa pli gro galaksi, tou keksoz i bouz dapre bann lalwa fizik ki Bondye in etablir e fer marse. (Zob 38:31-33) Se pour sa ki bann syantis in konpar mouvman presi sa bann keksoz dan lesyel avek koregrafi en ladans bale byen konplike! Alors, mazin sa Enn ki’n kree tou sa bann keksoz. Eski pa ou reste labous ouver avek ladmirasyon ek respe pour sa Bondye ki annan sa gran pwisans pour kree?

“Sa Enn ki’n fer Later par Son Pwisans”

9, 10. Konman ki pwisans Zeova i evidan an sa ki konsern pozisyon nou sistenm soler, Zipiter, later, ek lalin?

9 Pwisans Zeova pour kree i evidan kot nou reste, lo later. Avek bokou latansyon, i’n met later dan son pozisyon ideal dan sa gran liniver. Serten syantis i krwar ki bokou galaksi i kapab pa en bon landrwa pour later ete, akoz zot napa en bon lanvironnman pour lavi kapab egziste. I kler ki en gran parti nou galaksi Lavwa Lakte, pa’n ganny fer pour permet lavi egziste. Dan milye nou galaksi i ranpli avek zetwal e bokou eleman ki kapab danzere. Souvan bann zetwal i pros pour bat ansanm. Parkont, bann bordir nou galaksi i mank bokou eleman ki esansyel pour lavi. Nou sistenm soler i byen sitye ant sa de ekstrenm. Napa ni tro bokou eleman danzere e i annan ase eleman esansyel pour lavi devlope.

 10 Later i benefisye avek proteksyon Zipiter, en plannet ki lwen avek later me ki vreman gro. Zipiter i anviron mil fwa pli gro ki later e son lafors gravitasyon i tre for. Ki lefe i fer? I absorb ouswa detourn bann lobze ki travers lespas. Bann syantis i kalkile ki si pa ti akoz Zipiter, sa gran kantite gro lobze ki pe tap avek later ti pou 10,000 fwa pli sever ki la konmela. Nou later i benefisye avek en satelit ki pa parey lezot—lalin, ki pli pre avek later. Lalin pa zis en zoli keksoz ek en “lalimyer dan lannwit,” me i gard later toultan kabannen lo kote me stab. Sa pozisyon kabannen i donn later son bann sezon ki fasil predir—en lot byenfe enportan pour lavi lo later.

11. Konman latmosfer later in ganny fer pour servi konman en baraz ki protez later?

11 Dan tou laspe kreasyon later nou vwar pwisans ki Zeova i annan pour kree. Pran par egzanp latmosfer, ki servi konman en baraz ki protez later. Soley i larg bann reyon ki bon pour lasante e osi bann ki danzere. Kan sa bann reyon danzere i tap avek latmosfer later, zot fer loksizenn vin en lot gaz ki apel ozón. An retour, sa kous ozón ki’n ganny formen i absorb lamazorite sa bann reyon danzere. Annefe, nou plannet in ganny fer avek son prop kouvertir pour protez li!

12. Ki mannyer sistenm delo dan latmosfer i en legzanp pwisans Zeova pour kree?

12 Sa i zis en laspe nou latmosfer, ki en melanz konplike bann gaz ki zis apropriye pour soutenir bann kreatir ki pe viv lo later oubyen pre avek sirfas later. Enn parmi sa plizyer mervey dan latmosfer se sistenm delo. Sak lannen, plis ki 400,000 kilomet kib delo sorti dan bann losean ek lanmer i evapore. Sa delo i form nyaz, ki divan i fer sirkile partou dan latmosfer. Sa delo, ki’n aprezan filtre e netwaye, i tonm konman lapli, lanez, ek lagrel, ki ranpli bann sours delo ankor. I zis parey Eklezyast 1:7 i dir: ‘Tou bann  larivyer i al dan lanmer, me lanmer pa zanmen plen. Bann larivyer i toultan retourn dan lanmer pour zot al ankor.’ Zis Zeova ki kapab met an plas en tel sistenm.

13. Ki levidans pwisans Zeova ki nou trouve dan lanatir ek son later?

13 Partou kot i annan lavi, nou vwar levidans sa pwisans ki nou Kreater i annan. Depi sa gro pye dibwa rouz ki apel Sekoya, ki pli gran ki en batiman 30 letaz, ziska sa pli pti plant ki ranpli bann losean e fourni en gran parti sa loksizenn ki nou respire, nou vwar levidans ki Zeova i annan pwisans pour kree. Later li menm ki nou mars lo la i ranpli avek bann keksoz vivan—lever, sanpinyon, ek mikrob, ki pe travay kotakot dan bann fason konplike pour ed bann plant pouse. I apropriye ki Labib i dir ki later i annan pwisans.Zenez 4:12.

14. Ki kantite pwisan en pti atonm i ete?

14 San okenn dout, Zeova i “sa Enn ki’n fer later par son pwisans.” (Zeremi 10:12) Pwisans Bondye i evidan menm dan bann keksoz pli pti ki i’n kree. Par egzanp, en milyon atonm ki’n ganny plase akote kanmarad pa ni menm ariv groser bren seve en imen. Menm si en atonm i ganny agrandir ziska ki i vin menm grander avek en batiman 14 letaz, son parti santral pou groser en gren disel lo setyenm letaz sa batiman. Pourtan, sa parti santral ki vreman pti, i sours sa pwisans ekstraordiner ki ganny large dan en leksplozyon nikleer!

“Tou sa ki respire”

15. Ki leson Zeova ti ansenny Zob par diskit lo diferan zannimo sovaz?

15 En lot laprev vivan pwisans Zeova pour kree i ganny vwar dan sa labondans zannimo ki pe viv lo later. Psonm 148 i fer en lalis plizyer keksoz ki loue Zeova, e verse 10 i enkli ‘bann zannimo sovaz e osi bann zannimo domestik.’ Pour montre akoz zonm i devret annan en gran ladmirasyon  ek respe pour zot Kreater, en fwa Zeova ti koz avek Zob konsernan bann zannimo parey lyon, zeb, toro maron, Beemot (oubyen ipopotanm), ek Levyatan (aparaman krokodil). Ki Zeova ti oule fer resortir? Si zonm i annan ladmirasyon ek respe pour sa bann zannimo pwisan ki fer per e ki pa kapab ganny kontrole, alor konman zot devret santi konsernan zot Kreater?Zob, sapit 38-41.

16. Kwa ki enpresyonn ou lo serten zwazo ki Zeova in kree?

16 Psonm 148:10 i osi mansyonn “bann zwazo ki anvole.” Zis mazin sa varyete zwazo ki annan! Zeova ti koz avek Zob lo otris, ki “riy seval ek son kavalye.” Annefe, menm si sa zwazo ki mezir 2.5 met oter pa kapab anvole, i kapab tay 65 kilomet par er-d-tan, e kouver en distans 4.5 met dan en sel lepa ki i anvoye! (Zob 39:13, 18) De lot kote, sa zwazo delo sale ki apel albatros i pas laplipar-di-tan son lavi dan lezer parlao lanmer. Son de lezel i mezir apepre 3 met longer, e sa i fer li fasilman anvole san bat son lezel. I kapab anvole pour plizyer er-d-tan en sel tre san bat son lezel. Konpare avek sa de zwazo, kolibri ki mezir zis 5 santimet, i pli pti zwazo dan lemonn. I kapab bat son lezel apepre 80 fwa dan en segonn! Kolibri, ki klate parey bann bizou, i kapab bouz parey en elikopter e menm anvol an aryer.

17. Ki groser balenn ble i ete, e ki konklizyon nou pou tire apre ki nou’n obzerv bann zannimo ki Zeova in kree?

17 Psonm 148:7 i dir ki menm “bann mons dan delo sale” i loue Zeova. Annou vwar par egzanp balenn ble ki bokou dimoun i krwar i pli gro zannimo ki’n deza viv lo sa plannet. Sa “mons” ki viv dan bann kannal i kapab arive mezir 30 met oubyen plis. I kapab pez otan ki 30 lelefan adilt ansanm. Zis son lalang i pez apepre menm pwa avek en lelefan. Son leker i groser en loto. I bat zis 9 fwa par minit—konpare avek leker en kolibri, ki kapab bat apepre 1,200 fwa par minit. I annan enn parmi bann lavenn sa balenn ble ki sitan larz ki en zanfan i kapab mars katpat ladan. Sirman  nou leker i pous nou pour repet sa konsey ki konklir liv Psonm: “Tou sa ki respire loue Ya.”Psonm 150:6.

Aprann atraver Pwisans ki Zeova i annan pour kree

18, 19. Ki kantite keksoz vivan ki Zeova in fer lo sa later, e ki kreasyon i ansenny nou lo son drwa pour dirize?

18 Ki nou aprann lo lafason ki Zeova i servi son pwisans ki i annan pour kree? Nou reste labous ouver avek ladmirasyon ler nou vwar sa gran varyete kreasyon. En psalmis ti eksprimen: “Pa ou bann travay i bokou, O Zeova! . . . Later i ranpli avek tou sa ki ou’n fer.” (Psonm 104:24) Sa i vre! Bann syantis in dekouver ki i annan plis ki en milyon lespes zannimo ki pe viv lo later; me i annan lezot lopinyon diferan ki petet i kapab annan plis ki 10 milyon, 30 milyon, oubyen plis. Parfwa en artis i kapab santi ki son kreativite in fini. Me Zeova li son kreativite—son pwisans pour envant e kree nouvo e diferan keksoz—pa zanmen fini.

19 Lafason ki Zeova i servi son pwisans pour kree, i ansenny nou konsernan son drwa pour dirize. Zis sa mo “Kreater” i separ Zeova avek tou lezot keksoz dan liniver, tou keksoz ki ganny apele “kreasyon.” Menm sa sel Garson Zeova, ki i ti servi konman “en zouvriye abil” pandan  kreasyon, pa zanmen ganny apele Kreater oubyen egal avek Kreater dan Labib. (Proverb 8:30; Matye 19:4) Okontrer, i ‘premye-ne tou kreasyon.’ (Kolosyen 1:15) Pozisyon Zeova konman Kreater i donn li tou drwa pour annan tou pouvwar lo tou keksoz dan liniver.Romen 1:20; Revelasyon 4:11.

20. Dan ki sans Zeova in repoze depi ki i’n konplet son kreasyon lo later?

20 Eski Zeova in aret servi son pwisans ki i annan pour kree? Bon, Labib i dir ki sizyenm zour, Zeova ti fini son travay kreasyon, i ti konmans repoze son setyenm zour apre tou travay ki i ti fer. (Zenez 2:2) Zapot Pol ti endike ki sa setyenm “zour” i plizyer milye lannen, parski dan son letan i ti ankor dan sa setyenm zour. (Ebre 4:3-6) Me eski “repoze” i vedir ki Zeova in aret net travay? Non, Zeova pa zanmen aret travay. (Psonm 92:4; Zan 5:17) Alor, son repo i bezwen senpleman pe refer avek lafen son travay kreasyon fizik lo later. Me son travay pour akonpli son plan in kontinyen san okenn lenteripsyon. Sa travay ti enkli enspir bann zonm pour ekrir son Parol. Son travay ti menm enplik prodwir “en kreasyon nouvo,” ki pou ganny diskite dan sapit 19.2 Korentyen 5:17.

21. Konman ki pwisans Zeova pour kree pou annan en lefe lo bann dimoun fidel toudilon leternite?

21 Kan zour repo Zeova i finalman fini, i pou kapab anonse ki tou son travay lo later i “tre bon,” parey i ti fer alafen sa sizyenm zour kreasyon. (Zenez 1:31) I reste pour nou vwar ki mannyer i pou swazir pour servi son pwisans pour kree ki napa limit. Antouka, nou kapab asire ki nou pou kontinyen enpresyonnen par lafason ki Zeova i servi son pwisans pour kree. Toudilon leternite, nou pou aprann plis lo Zeova atraver son kreasyon. (Eklezyast 3:11) Pli nou aprann konsernan li, nou ladmirasyon ek respe profon pou ogmante—e nou pou apros pli pre avek nou Gran Kreater.

^ par. 2 Pour konpran sa gro sif pli byen, mazin sa: Pour dray sa distans dan en loto—menm si ou pe al en vites 160 kilomet par er-d-tan, 24 er lo 24—i ti pou pran ou plis ki san an!

^ par. 6 Serten i mazinen ki bann dimoun ki ti viv byen boner dan letan Labib ti’n bezwen servi en teleskop. Parey serten i rezonnen, konman dimoun dan sa letan ti pou’n kapab konnen ki lakantite zetwal i tro bokou pour imen kapab konte? Sa bann tel lopinyon ki napa laprev pa onor e rekonnet Zeova, Loter Labib.2 Timote 3:16.

^ par. 7 Zis mazinen ki kantite letan i ti pou pran ou zis pour kont 100 bilyon zetwal. Si ou ti kapab kont en nouvo zetwal sak segonn—e kontinyen konte 24 er lo 24—i ti pou pran ou 3,171 lannen!