Skip to content

Skip to secondary menu

Skip to table of contents

Anamoona a Yehova

Etxuwabo

Mwang'aneli (Wosunzana)  |  Setemburu ya 2017

“Nzu na Mulugu Wehu Ninokalawovi”

“Nzu na Mulugu Wehu Ninokalawovi”

“Mani anowuma, marhuwa anonyala, nzu na Mulugu wehu ninokalawovi.”IZAIYA 40:8.

JIBO: 43, 48

1, 2. (a) Nigakalile dhavi kohikaana Bibilia? (b) Txini ennikamihedha opurelamo Mazu a Mulugu?

ONUBUWELA wi nigaali dhavi kohikalawo Bibilia? Kanigaana malago, nne eziwelo y’oneeddiha malabo etene. Okalawo s’oziwa ebaribari sabwa ya Mulugu, egumi vina dhinapadduwe musogorho. Vina kanigaziwile yakoseliye Yehova attu a nsaka na mundduni.

2 Yohagalaliha ja oziwa wi kanili mmakanini dhawene. Yehova onivaha nzu naye, Bibilia. Okuluveliha wi nzu naye ninokalawo na mukalakala. Murumiwi Pedro wahiloga mazu a Izaiya 40:8. Masiki versu eji ehimutonyaga makamaka Bibilia, dhologadha dhintonya muselu wa Bibilia. (Kengesa 1 Pedro 1:24, 25.) Ninopurelamo kakamwe muselu obo nigengesa na elogelo yehu-wene. Abale anziveliwa na Mazu a Mulugu anoziwa ejiya. Mwari mwa vyaka dhinjene, attu alaba na guru wila amutapulele Bibilia wi apakiwe na dhilogelo dhinjene masiki vagumanani makattamiho orutxa. Yehova  onfuna wi attu “etene avuneye, afiyedhe oziwa ebaribari.”—1 Timóteo 2:3, 4.

3. Txini enasunze iyo mmutomani obu? (Koona foto eli omaromo.)

3 Mutoma obu ninele ologa mukalelo owodhile nzu na Mulugu opemberha masiki na (1) osadduliwa wa dhilogelo, (2) wunuwa wa mikalelo dha politika dhisaddulile dhilogelo, vina (3) osadduweliwa anamatapulela a Bibilia. Ologa makani aba onanikamihedhe dhavi? Oziveliwa na omutamaalela wehu Munyaya wa Bibilia onele olibavi.—Mikeya 4:2; Roma 15:4.

OSADDULIWA WA DHILOGELO

4. (a) Dhilogelo dhinsadduwa dhavi movira wa mudhidhi? (b) Ninziwa dhavi yawi Yehova kansakula elogelo yamakamaka? N’eji, onivyona dhavi?

4 Movira wa mudhidhi, dhilogelo dhansadduliwa. Mazu menjene ahiroma ottiya otapulela ejile yatapulelani omaromo. Txino weyo onowodha wubuwela yotagiha modha ya elogelo enziwa weyo. Eji yampadduwa na dhilogelo dha masaka a mundduni. Elogelo ya Ebraiko obe Egeregu enlogiwa ovanene, ehittiyana vaddiddi n’ejile ya nsaka nalebiwa Bibilia. Attu enjene kanwodha omunonelamo Bibilia na elogelo elebiwiyena, noona vanofuneya otapuleliwa wila amunonelemo. Attu eena anloga wila kosunza Ebraiko obe Egrego ya wale agahiwodha omunonelamo kakamwe Bibilia. Mbwenye masiki dhawene, awene kanawodhe okamihedheya mowakwana ninga munubuwelani. * (Koona yowenjedha.) Ninosanzaya voziwa wi Bibilia wantero obe dhipaddi dhaye ohitapuleliwa mu dhilogelo dhowakwana 3.000. Ji ejene yafuna Yehova yawi attu a “mahimo, vilogelo, a malogo etene” apurelemo Mazu aye. (Kengesa Ovuhulela 14:6.) Txibarene, ejo enonikamihedha onfiyedha mowakwana Mulugu wehu, oli wokwela vina ohinimuttiyaniha muttu.—Merelo 10:34.

Ninosanzaya voziwa wi Bibilia wantero obe dhipaddi dhaye ohitapuleliwa mu dhilogelo dhowakwana 3.000

5. Otapuleliwa wa Bibilia Versão Rei Jaime odhile dhavi okala amakamaka?

5 Sabwa yawi dhilogelo dhinosadduliwa, ejo enompatta Bibilia. Akala Bibilia wali wononeleyamo mudhidhi otapuleliwiye, txino sabwa ya masadduwo abo onoroma ohinoneleyamo. Motagiha Bibilia ontxemerhiwa Versão Rei Jaime, wa yaka ya 1611. Wahidha oziwiwa ninga Bibilia wa elogelo ya attu. Mukalelo otapuleliwe Bibilia oddu, Versão Rei Jaime, mazuya anddiginya mirima dha attu aloga Engelezi nsaka-nene nttile. * (Koona yowenjedha.) Anamatapulela Bibilia oddu alogile dila dhing’onovi nzina na Yehova. Mpule mwafanyani nzina na Mulugu mmaleboni a Ebraiko, awene atxinja na nzu “NABUYA” na letira dhinddimuwa. Yakakene epadduwa na anamatapulela adhilevo musogorho,  awene vina alabihedha nzu “NABUYA” na letira dhinddimuwa mmaleboni a Egrego. N’eji, anamatapulela a Bibilia Versão Rei Jaime, aloga wila nzina na Mulugu natapulela Nipagano Niswa.

6. Nintamaalela dhavi otapuleliwa wa Tradução do Novo Mundo?

6 Nsaka nitapuleliwe Versão Rei  Jaime, wahikala mazu menjene a Engelezi alogiwetxa. Mbwenye n’ovira wa mudhidhi, mazu menaya ahiroma ottiya ologiwa, noona mpaka ovanene mazuya abo kannoneleyamo. Yakakene yahipadduwa na Mabibilia a dhilogelo dhinjene. Noona ninohagalala okaana Tradução do Novo Mundo da Bíblia Sagrada, onna mazu ohirutxa ononelamowa. Bibilia oddu ohikalawo wantero obe dhipaddi dhing’ono na dhilogelo dhowakwana 150. Eji entapulela wi attu enjene ovanene anowodha omwengesa Bibilia wa elogelo yobaliwana. Mazu alabihedhiwe atapuleliwaga Bibilia oddu, anokamihedha museluya oddiginya murima wa namengesaya. (Masalmo 119:97) Mbwenye enzivela mwa Bibilia wa Tradução do Novo Mundo, jawi okaana nzina na Mulugu mu dhipaddi dhetene mwafanyiwani mmaleboni oroma a Bibilia.

ELOGELO YOZIWEYA NA ATTU ETENE

7, 8. (a) Sabwaya jani ayuda a vyaka zana dhoroma kawodha ononelamo malebo a Ebraiko? (b) Septuaginta Grega txini?

7 Winjiva wa makani a politika, ohisaddula dhilogelo dhinjene na mudhidhiya. Masiki dhawene efunelo ya Yehova yali yawi attu otene akaane Bibilia na elogelo enwodhani ononelamo. Motagiha, manivuru 39 oroma a Bibilia alebiwe na ayuda obe ana Izrayel. Txibarene voroma “Mulugu mpaganyo waye waroromelena awene.” (Roma 3:1, 2) Voroma-vene, Bibilia olebiwe na Ebraiko vina Eramaiko. Mbwenye vyaka mazana mararu A.E.C., ayuda enjene kanonelamo deretu elogelo ya Ebraiko. Sabwa yani? Makaniya bawi Alexandre o Grande, muromeliye olamulela mwilaboni, ottonga waye ohivuweya momaguva. Momaguva-mwene, Egrego ehidha ovuweya mmimburoni mwalamulela akadda Gresia, vina ehidha okala elogelo ya attu otene. (Daniyel 8:5-7, 20, 21) Ejo ehapatta Ayuda enjene vowi anrutxiwa omunonelamo Bibilia wa Ebraiko. Mwa venevo txini egakosiwevo?

8 Vyaka 250 Yezu ahinabaliwa, manivuru matanu oroma a Bibilia ahitapuleliwa na elogelo ya Egrego. Musogorhomwa Malebo etene a Ebraiko ahimala otapuleliwa. Otapuleliwa oko wahidha oziwiwa na nzina na Septuaginta Grega. Otapuleliwa oku oziwiwa ninga mwa matapulelo a Malebo a Ebraiko oroma.

9. (a) Septuaginta vamodha na mabibilia meena awodhile dhavi wakamihedha attu awodha omwengesa Bibilia? (b) Epaddi gani ya malebo a Ebraiko enuziveletxa?

9 Septuaginta Grega ehakamihedha ayuda aloga Egrego wengesa Malebo a Ebraiko. Onowodha wubuwela ohagalala wana awene wawodhani wengesa vina ononelamo Mazu a Mulugu na elogelo yawa? Dhipaddi dhina dha Bibilia dhahiroma otapuleliwa na dhilogelo dhaloga attu enjene ninga elogelo Siríaco, gótico na elatino. Mudhidhi wengesa vina wanonelamo attu enjene Mazu a Mulugu, awene  anziveliwa vaddiddi dhengesani. Ansakula malebo aziveletxa olabihedha, dhahene ninga enkosa iyo ovanene. (Kengesa Masalmo 119:162-165.) Txibarene, Nzu na Mulugu nipemberha magudulano a politika vina osaduleliwa wa dhilogelo.

OSADDUWELIWA ANAMATAPULELA A BIBILIA

10. Masaka akalilewo John Wycliffe, attu arutxeliwa nni omwengesa Bibilia?

10 Movira wa vyaka, asogorheli enjene ahitamela wakoddiha attu omwengesa Bibilia. Mbwenye alobwana amoova Mulugu kattiyile olaba na guru wila ampake Bibilia wa attu otene. Mmodha mwa alobwana abo ddi John Wycliffe, okalilewo vyaka mazana kumi na nai o Inglaterra. Iyene wanrumeela yawi muttu-muttu wanfanyeela omwengesa vina omunonelamo Bibilia. Nsaka nikalilewo mulobwana oddu, attu enjene w’Inglaterra aali ahinewaga muselu wa Bibilia na elogelo yobaliwana. Muttengo waguliwana Bibilia wali munddimuwa, ottiya ejuwene, alebiwa na mada. Noona attu ang’onovi bakaana Bibilia. Elobo yina jawi nsaka-nene ntto attu enji kaziwa wengesa. Abale adhowa mmakapela annvuruwana Bibilia bagengesiwa mbwenye wa Elatino, masiki dhawene elogeloya eji kayanoneliwamo mowakwana. Koddi Yehova agakosile eni wila attu otene awodhe okaana Bibilia wa elogelo yawa?—Gano 2:1-5.

John Wycliffe vamodha na akwaye, afuna wila muttu-muttu eewe Nzu na Mulugu. Weyo vina onfuna dhawene? (Koona ddima 11)

11. Bibilia wa Wycliffe wana mapakelo gani mmirimani dha attu?

11 Yaka ya 1382, John Wycliffe, vamodha na attu eena aroma omutapulela Bibilia wa Engelezi. Bibilia wa Wycliffe odha oziwiwa vaddiddi vamodha na akwaye atxemerhiwa Lolardos. Awene anziveliwa ologa vina omwengesa Bibilia. Awene anneedda mirudda na kwatti dhetene dha Inglaterra ologaga muselu wa Bibilia. Alolardo, anawengesela attu otene malebo a Bibilia, anattiyedha kopiya modha ya maleboya. Mabasa abo, amuttukulela Bibilia okala woziwiwa vaddiddi vina wozivela.

12. Asogorheli onilemo dhavi sabwa ya Wycliffe na mabasa aye a Bibilia?

12 Asogorheli enjene animutxiga Wycliffe vina Bibilia waye vamodha na anamafaraye.  Venevo ahiroma wafarafara akwaye, vina wataya mabibilia etene a Wycliffe afanyani. Masiki vavirilani mudhidhi Wycliffe, bakwile, asogorheli abo amuloga ninga mwiddani wa Kapela dhawa. Novenya avuhudha magogoddo aye, addumeya, mundduraya aponyedha mwinje Swift. Mbwenye attu enjene antamela omwengesa vina omunonelamo Bibilia, nanda kapela kigawodhile wakooddiha otene. Vyaka dha musogorhomwa attu enjene ahiroma omutapulela vina opidiwa Bibilia na dhilogelo dhaloga attuya oromana w’Europa vina dhipaddi dhina dha elabo.

‘MULUGU DDINVAHA MAGANO ANKALIHA’

13. Txini enfwanyeelihu okaana ebaribari? Ejoya enlibiha dhavi nroromelo nehu?

13 Bibilia nivuru nivudheleliwe na Mulugu. Mbwenye eji kintapulela wila mabasa a otapuleliwa Septuaginta, Bibilia wa Wycliffe, Versão Rei Jaime obe mabibilia meena wavudhelela ddi Mulugu. Nigatanaalela mukalelo olabiwe mabasa abo otapulela, ninokaana ebaribari yawi txibarene Yehova wahilibela eraga Nzu naye ninokalawo na mukalakala. Oziwa ejuwene enonivaha ekuluvelo yawi dhetene dhilogile Mulugu dhinele wakwanihedheya txibarene.—Josuwé 23:14.

14. Dhisunzile iyo sabwa ya Bibilia dhinlibiha dhavi omukwela wehu Mulugu?

14 Nigengesa mbarelo obarelile Yehova Nzu naye, nroromelo nehu ninoliba vina omukwela wehu onowarala. * (Koona yowenjedha.) Koddi Yehova onivaheli nni Bibilia nomala balibela ombarela Bibiliaya wi anatolotxiwe? Sabwaya jawi iyene ononikwela vaddiddi, onfuna anisunzihe opurelamo omwengesa wehu. (Kengesa Izaiya 48:17, 18.) Ejo enonittukulela omukwela vina omuttittimiha Yehova.—1 Joau 4:19; 5:3.

15. Mutoma ondawo ninasunze nni?

15 Vowi ninoziveliwana vaddiddi Nzu na Mulugu, ninakose dhavi wila nipurelemo omwengesa wehu Bibilia? Ninawodhe dhavi wakamihedha abale anafanya iyo mmalaleyoni, oziveliwa vina omuriha Bibilia? Ninawodhe dhavi olagiha mmulogoni yawi ejile ensunziha iyo endela mu Nzu na Mulugu? Mutoma ondawo onele wakula mavuzo aba.

^ par. 4 Koona mutoma onloga “Você precisa aprender hebraico e grego?” mu A Sentinela 1 de Novembro, 2009.

^ par. 5 Mazu menjene a engelezi anziwiwa attukuliwe mBibiliani mwa Versão Rei Jaime, baba “okunamela vati,” “ddihalile makuvavi”, vina “mfumburhelení segedho dha mmurimani mwenyu.”—Olebeliwa 22:31; Job 19:20; Masalmo 62:9.

^ par. 14 Koona kaxa “ Odhe Woone Wamwinya!