Setting sa pag-access

Pagpilig pinulongan

Laktaw ngadto sa secondary menu

Laktaw ngadto sa kaundan

Laktaw ngadto sa video

Mga Saksi ni Jehova

Cebuano

ANG BANTAYANANG TORRE AGOSTO 2008

Angay Bang Gamiton ang Ngalang Jehova Diha sa Bag-ong Tugon?

Angay Bang Gamiton ang Ngalang Jehova Diha sa Bag-ong Tugon?

HINUNGDANON ba nga ibutang ang ngalan sa Diyos diha sa Bibliya? Oo, ug dayag nga mao kanay kabubut-on sa Diyos. Ang iyang ngalan, nga gihawasan sa upat ka Hebreohanong letra—ang Tetragrammaton—makita sa halos 7,000 ka beses diha sa orihinal nga Hebreohanong Kasulatan nga gitawag sa kadaghanan ug Daang Tugon. *

Ang mga eskolar sa Bibliya mouyon nga ang ngalan sa Diyos makita diha sa Daang Tugon, o Hebreohanong Kasulatan. Apan, daghan ang naghunahuna nga wala kini gamita diha sa orihinal nga Gregong mga manuskrito sa Bag-ong Tugon.

Nan unsa kahay gihimo sa magsusulat sa Bag-ong Tugon sa dihang mikutlo siyag mga teksto gikan sa Daang Tugon diin makita ang ngalan sa Diyos? Niining mga tekstoha, daghang maghuhubad mogamit sa pulong “Ginoo” inay sa ngalan sa Diyos. Apan wala kana sunda sa dihang gihubad ang Bag-ong Kalibotang Hubad sa Balaang Kasulatan. Niini nga Bibliya, 237 ka beses nga gigamit ang ngalang Jehova diha sa Bag-ong Tugon.

Unsang mga problemaha ang giatubang sa mga maghuhubad sa Bibliya sa dihang modesisyon sila kon gamiton ba o dili ang ngalan sa Diyos diha sa Bag-ong Tugon? Aduna bay pasukaranan ang paggamit sa ngalan sa Diyos sa Bag-ong Tugon? Ug sa unsang paagi makaapektar kanimo ang paggamit sa ngalan sa Diyos diha sa Bibliya?

  Problema sa Paghubad

Ang mga manuskrito sa Bag-ong Tugon nga atong nabatonan karon dili na orihinal. Ang orihinal nga mga sinulat ni Mateo, Juan, Pablo, ug sa uban pa gisigeag gamit mao nga nadaot dayon kini. Busa mihimo silag mga kopya niana, ug sa dihang nadaot kana, naghimo silag lain pang mga kopya. Sa linibo ka kopya sa Bag-ong Tugon nga naglungtad karon, ang kadaghanan niini gihimo labing menos duha ka gatos ka tuig human masulat ang mga orihinal. Gipakita sa mga ebidensiya nga nianang panahona, giilisan sa mga tigkopya ang Tetragrammaton ug Ku′ri·os o Ky′ri·os, ang Gregong pulong sa “Ginoo,” o lagmit nga gisundog nila ang paggamit niana gikan sa gikopyahan nga mga manuskrito. *

Tungod niini, kinahanglang tinoon sa maghuhubad kon gigamit ba gayod ang ngalan sa Diyos diha sa orihinal nga Gregong mga manuskrito. Aduna bay pamatuod nga gigamit gayod kana? Tagda ang mosunod:

  • Sa dihang nagkutlo si Jesus sa Daang Tugon o nagbasa niana, iyang gigamit ang ngalan sa Diyos. (Deuteronomio 6:13, 16; 8:3; Salmo 110:1; Isaias 61:1, 2; Mateo 4:4, 7, 10; 22:44; Lucas 4:16-21) Sa mga adlaw ni Jesus ug sa iyang mga tinun-an, ang Tetragrammaton gigamit diha sa mga kopya sa Daang Tugon, sama usab sa gihimo karon. Apan sulod sa daghang siglo, ang mga eskolar naghunahuna nga ang Tetragrammaton wala gamita diha sa hubad sa Gregong Septuagint sa Daang Tugon, maingon man usab diha sa Bag-ong Tugon. Apan, sa tunga-tunga sa ika-20ng siglo, dihay talagsaong butang nga nakapukaw sa pagtagad sa mga eskolar—nakaplagan ang pipila ka bahin sa Gregong Septuagint nga naglungtad sa panahon ni Jesus. Nasulat diha niana ang ngalan sa Diyos sa Hebreohanong mga letra.

  • Si Jesus naggamit sa ngalan sa Diyos ug nagpaila niana ngadto sa uban. (Juan 17:6, 11,  12, 26) Si Jesus klarong nag-ingon: “Mianhi ako sa ngalan sa akong Amahan.” Gipasiugda usab niya nga ang iyang mga buhat gihimo “sa ngalan sa [iyang] Amahan.” Sa pagkatinuod, ang ngalan mismo ni Jesus nagkahulogang “Si Jehova Maoy Kaluwasan.”—Juan 5:43; 10:25.

  • Ang pinamubo nga porma sa ngalan sa Diyos makaplagan diha sa Bag-ong Tugon. Sa Pinadayag 19:1, 3, 4, 6, ang ngalan sa Diyos maoy bahin sa pulong nga “Aleluya” o “Hallelujah.” Kini nagkahulogang “Dayega ninyo si Jah!” Ang Jah maoy pinamubo sa ngalang Jehova.

  • Ang karaang sinulat sa mga Hudiyo nagpakita nga ang Hudiyong mga Kristohanon naggamit sa ngalan sa Diyos diha sa ilang mga sinulat. Ang The Tosefta, nga usa ka sinulat sa binaba nga mga balaod nga nahuman sa mga 300 K.P., nag-ingon bahin sa Kristohanong mga sinulat nga gisunog panahon sa Igpapahulay: “Ang mga basahon sa mga Tig-ebanghelyo ug ang mga basahon sa minim [gituohang mga Hudiyong Kristohanon] ila gayong gisunog, . . . lakip na ang Ngalan sa Diyos nga anaa niana.” Ang mao gihapong basahon nagkutlo sa giingon ni Rabbi Yosé nga Galileanhon, nga nagkinabuhi sa pagsugod sa ikaduhang siglo K.P. Siya miingon nga sa ubang adlaw sa semana “tangtangon sa usa ang Ngalan sa Diyos diha [sa Kristohanong mga sinulat] ug tipigan kana, ug ang nahibilin [sa maong basahon] sunogon.” Busa, adunay lig-ong ebidensiya nga ang mga Hudiyo sa ikaduhang siglo K.P. nagtuo nga ang mga Kristohanon naggamit sa ngalang Jehova diha sa ilang mga sinulat.

Giunsa Kini Pagsulbad sa mga Maghuhubad?

Ang Bag-ong Kalibotang Hubad ba lamang ang naggamit sa ngalan sa Diyos diha sa Bag-ong Tugon? Dili. Pinasukad sa mga ebidensiya nga gihisgotan na, daghang maghuhubad sa Bibliya ang nakahukom nga angay gayong ibutang ang ngalan sa Diyos sa dihang ilang gihubad ang Bag-ong Tugon.

Pananglitan, daghang hubad sa Bag-ong Tugon sa mga pinulongan sa Aprika, Amerika, Asia, ug mga isla sa Pasipiko ang naggamit sa ngalan sa Diyos sa makadaghan. (Tan-awa ang tsart sa panid 21.) Ang pipila niini giluwatan dili pa dugay, sama sa Bibliyang Rotuman (1999), nga naggamit sa ngalang Jihova 51 ka beses diha sa 48 ka bersikulo sa Bag-ong Tugon, ug ang hubad nga Batak-Toba (1989) sa Indonesia, nga naggamit sa ngalang Jahowa 110 ka beses diha sa Bag-ong Tugon. Ang ngalan sa Diyos gigamit  usab diha sa Pranses, Aleman, ug Kinatsila nga mga hubad. Pananglitan, si Pablo Besson naghubad sa Bag-ong Tugon sa pinulongang Kinatsila sa sayong bahin sa ika-20ng siglo. Ang iyang hubad naggamit sa ngalang Jehová diha sa Judas 14, ug halos 100 ka footnote sa mga teksto niini naghisgot nga ang ngalan sa Diyos lagmit maoy tukmang gamiton.

Gilista sa ubos ang mga pananglitan sa Iningles nga mga hubad nga naggamit sa ngalan sa Diyos diha sa Bag-ong Tugon:

  • A Literal Translation of the New Testament . . . From the Text of the Vatican Manuscript, ni Herman Heinfetter (1863)

  • The Emphatic Diaglott, ni Benjamin Wilson (1864)

  • The Epistles of Paul in Modern English, ni George Barker Stevens (1898)

  • St. Paul’s Epistle to the Romans, ni W. G. Rutherford (1900)

  • The Christian’s Bible—New Testament, ni George N. LeFevre (1928)

  • The New Testament Letters, ni J.W.C. Wand, Obispo sa London (1946)

Di pa dugay, ang 2004 nga edisyon sa inilang New Living Translation mikomento diha sa pasiunang mga pulong niini ubos sa ulohang “Paggamit sa Balaang mga Ngalan”: “Sa katibuk-an, among gigamit ang ‘GINOO’ ingong kapuli sa tetragrammaton (YHWH), nga gisulat sa dagkong letra nga maoy kasagarang gibuhat diha sa Iningles nga mga hubad. Kini magpaila sa kalainan niini sa ngalang ′adonai, nga among gihubad ug ‘Ginoo.’” Dugang pa, maylabot sa Bag-ong Tugon, kini nag-ingon: “Ang Gregong pulong nga kurios kanunayng gihubad  ug ‘Ginoo,’ apan kini gihubad ug ‘GINOO’ kon ang Bag-ong Tugon dayag nga nagkutlo sa Daang Tugon, ug ang maong pulong gisulat sa dagkong letra.” (Italiko amoa.) Busa, giila sa mga maghuhubad niini nga Bibliya nga kinahanglang adunay katumbas ang Tetragrammaton (YHWH) diha sa mga teksto sa Bag-ong Tugon nga gikutlo gikan sa Daang Tugon.

Makaiikag usab ang komento sa The Anchor Bible Dictionary diha sa ulohang “Ang Tetragrammaton Diha sa Bag-ong Tugon,” nga nag-ingon: “Adunay mga ebidensiya nga ang Tetragrammaton, ang Ngalan sa Diyos nga Yahweh, makita diha sa pipila o sa tanang mga kinutlo sa B[ag-ong] T[ugon] nga gikan sa D[aang] T[ugon], sa dihang unang gisulat ang B[ag-ong] T[ugon].” Ang eskolar nga si George Howard nag-ingon usab: “Sanglit ang Tetragrammaton gisulat diha sa mga kopya sa Gregong Bibliya [ang Septuagint] nga maoy naglangkob sa Kasulatan sa unang mga Kristohanon, makataronganon ang pagtuo nga ang mga magsusulat sa B[ag-ong] T[ugon] naggamit [usab] sa Tetragrammaton sa dihang mokutlo sila sa Kasulatan.”

Duha ka Lig-ong Rason

Busa tin-aw nga ang Bag-ong Kalibotang Hubad dili mao ang unang Bibliya nga naggamit sa ngalan sa Diyos diha sa Bag-ong Tugon. Sama sa usa ka huwes nga mohimo unag pagsusi sa dili pa siya modesisyon sa usa ka kaso nga walay saksi, ang Komite sa mga Maghuhubad sa Bag-ong Kalibotan nga Bibliya nagsusi usab sa tanang kasaligang ebidensiya. Base niana, sila nakadesisyon sa paggamit sa ngalang Jehova diha sa ilang hubad sa Bag-ong Tugon o Kristohanon Gregong Kasulatan. Tagda ang duha ka lig-ong rason.

(1) Tungod kay ang Kristohanon Gregong Kasulatan gidugang sa balaan nga Hebreohanong Kasulatan, ang mga maghuhubad nagtuo nga dili haom kon kalit lang nga tangtangon ang ngalang Jehova diha niana.

Nganong makataronganon kana? Kay sa mga tungatunga sa unang siglo K.P., ang tinun-ang si Santiago miingon ngadto sa mga ansiyano sa Jerusalem: “Giasoy sa bug-os ni Simeon kon giunsa sa Diyos sa unang higayon pagliso sa iyang pagtagad ngadto sa kanasoran aron sa pagkuha gikan kanila ug usa ka katawhan alang sa iyang ngalan.” (Buhat 15:14) Sa imong hunahuna, husto kaha nga mosulti niana si Santiago kon sa unang siglo walay nakaila o walay naggamit sa ngalan sa Diyos?

(2) Sa dihang nakaplagan ang mga kopya sa Septuagint nga naggamit sa ngalan sa Diyos inay sa Ky′ri·os (Ginoo), nasabtan sa mga maghuhubad nga sa panahon ni Jesus gigamit gayod ang ngalan sa Diyos diha sa unang mga kopya sa Bag-ong Tugon—ug siyempre, sa Daang Tugon usab.

Ikaingon nato nga ang pagtangtang sa ngalan sa Diyos diha sa Gregong mga manuskrito—nga usa ka buhat nga nagpasipala sa Diyos—nahitabo lamang sa mas ulahing panahon. Sa imong hunahuna, giuyonan kaha kana ni Jesus ug sa iyang mga apostoles?—Mateo 15:6-9.

Tawag sa “Ngalan ni Jehova”

Sa pagkatinuod, ang Kasulatan lig-ong nagpamatuod nga ang unang mga Kristohanon naggamit gayod sa ngalan ni Jehova sa ilang mga sinulat, ilabina sa dihang mokutlo sila sa mga teksto sa Daang Tugon nga adunay ngalan sa Diyos. Sa walay duhaduha, ang Bag-ong Kalibotang Hubad may lig-ong basehanan sa paggamit sa ngalan sa Diyos nga Jehova diha sa Bag-ong Tugon.

Unsay epekto niini kanimo? Si apostol Pablo mikutlo sa Hebreohanong Kasulatan sa pagpahinumdom sa mga Kristohanon sa Roma: “Ang matag usa nga magatawag sa ngalan ni Jehova maluwas.” Dayon nangutana siya: “Unsaon nila pagtawag kaniya kinsa wala sila magbutang ug pagtuo? Unsaon, sa baylo, pagbutang nila ug pagtuo kaniya kinsa wala nila madunggi?” (Roma 10:13, 14; Joel 2:32) Ang mga hubad sa Bibliya nga tukmang naggamit sa ngalan sa Diyos makatabang kanimo nga masuod sa Diyos. (Santiago 4:8) Sa pagkatinuod, dako gayong kadungganan nga kita makaila ug makatawag sa ngalan sa Diyos nga Jehova.

^ par. 2 Ang Tetragrammaton nagtumong sa upat ka letra—YHWH—nga naghawas sa ngalan sa Diyos sa Hebreohanong pinulongan. Kini sagad gihubad nga Jehova o Yahweh sa Cebuano.

^ par. 7 Alang sa dugang impormasyon kon sa unsang paagi nailisan ug “Ginoo” ang ngalan sa Diyos, tan-awa ang brosyur nga Ang Balaang Ngalan nga Magapadayon sa Walay Kataposan, nga gipatik sa mga Saksi ni Jehova, panid 23-27.