Laktaw ngadto sa video

Laktaw ngadto sa secondary menu

Laktaw ngadto sa kaundan

Mga Saksi ni Jehova

Cebuano

ANG BANTAYANANG TORRE (TUN-ANANG EDISYON) MARSO 2013

Si Josephus ba Gyod ang Nagsulat Niini?

Si Josephus ba Gyod ang Nagsulat Niini?

Sa iyang Jewish Antiquities, Book XX, gihisgotan sa unang-siglong historyano nga si Flavius Josephus ang kamatayon ni “Santiago, ang igsoon ni Jesus nga gitawag ug Kristo.” Gidawat sa daghang eskolar nga tinuod kining mga pulonga. Apan may laing impormasyon bahin kang Jesus sa maong basahon nga giduhaduhaan sa uban kon si Flavius ba gyod ang nagsulat. Kini nga bahin sa sinulat, nga gitawag Testimonium Flavianum, nag-ingon:

‘Niining panahona, anaa si Jesus nga usa ka maalamong tawo, kon haom man siya nga tawgong tawo, kay siya naghimog kahibulongang mga buhat. Siya usa ka magtutudlo sa mga tawo nga malipayong midawat sa kamatuoran. Iyang nakabig ang daghang Hudiyo ug Hentil. Siya [ang] Kristo. Ug dihang si Pilato gisulsolan sa atong mga kadagkoan, iyang gihukman siya nga ilansang sa krus. Wala siya biyai niadtong mga nahigugma kaniya. Nagpakita siya kanila nga buhi sa ikatulong adlaw. Kining tanan gitagna sa balaang mga propeta, lakip sa napulo ka libong kahibulongang butang bahin kaniya. Ug ang mga Kristohanon, nga gitawag sa iyang ngalan, naglungtad gihapon hangtod karon.’—JosephusThe Complete Works, gihubad ni William Whiston.

Sukad sa kataposang bahin sa ika-16 nga siglo, kini nga bahin sa sinulat gidebatehan pag-ayo tali niadtong nagtuo nga tinuod kini ug niadtong nagduhaduha nga si Josephus ang nagsulat niini. Gisusi ni Serge Bardet, usa ka Pranses nga historyano ug eksperto sa klasikal nga mga literatura, ang maong kontrobersiya nga misamot ka komplikado sa milabayng upat ka siglo. Gipatik niya ang iyang na-research diha sa librong Le Testimonium FlavianumExamen historique considérations historiographiques (Ang Testimonya ni Flavianum—Usa ka Pagtuon ug Pagsusi sa Kasaysayan).

Si Josephus dili usa ka Kristohanong awtor. Usa siya ka Hudiyong historyano; mao nga ang kontrobersiya nasentro sa iyang pagtawag kang Jesus ingong “ang Kristo.” Sa pag-analisar ni Bardet, siya miinsistir nga ang maong titulo nahiuyon sa “paggamit sa mga Grego ug [definite] article dihang magtumong sa mga ngalan sa mga tawo.” Si Bardet midugang nga sa panglantaw sa Judaismo ug Kristiyanidad, “dili imposible nga si Josephus migamit sa terminong Christos,” hinunoa, timailhan kini nga naglungtad gyod si Jesus, detalye nga angay untang ilhon “sa kadaghanang kritiko.”

Posible kaha nga ang maong bahin sa sinulat gidugang lang sa usa ka palsipikador nga nagsundog sa estilo ni Josephus? Base sa kasaysayan ug sa sinulat mismo, si Bardet mihinapos nga imposible kanang mahitabo. Talagsaon kaayo ang estilo sa pagsulat ni Josephus nga imposible kining masundog ni bisan kinsa.

Busa nganong mitungha kini nga isyu? Sa pagpakita sa hinungdan sa problema, si Bardet miingon nga “dili sama sa kadaghanang karaang sinulat, daghan ang nagduhaduha sa Testimonium tungod lang kay dunay mikuwestiyon niini.” Siya midugang nga latas sa kasiglohan, ang mga opinyon niadtong batok niini mas gibase nila sa ilang “dili maayong mga motibo” imbes sa makataronganong pag-analisar sa sinulat, diin ang mga ebidensiya nagpakitang tinuod kini.

Wala kita mahibalo kon ang gisulat ni Bardet makausab sa opinyon sa ubang eskolar bahin sa Testimonium Flavianum. Apan nakombinsir niini si Pierre Geoltrain, usa ka iladong eksperto sa Helenistikong Judaismo ug sa unang Kristiyanidad. Dugay na niyang giisip nga gidugang lang ang Testimonium. Gikataw-an pa gani niya kadtong mga nagtuo niini. Apan siya miingon nga tungod sa gipatik ni Bardet, nausab ang iyang opinyon. Karon, si Geoltrain miingon nga “wala nay angayng mangahas sa pagsulti nga ‘dili katuohan ang testimonya’ ni Josephus.”

Siyempre, ang mga Saksi ni Jehova dunay mas makapakombinsir nga katarongan sa pagtuo nga si Jesus ang Kristo—nga mabasa mismo sa Bibliya.—2 Tim. 3:16.