Laktaw ngadto sa video

Laktaw ngadto sa secondary menu

Laktaw ngadto sa kaundan

Mga Saksi ni Jehova

Cebuano

PAGMATA! DISYEMBRE 2010

Basahon nga Imong Masaligan—Bahin 2

Basahon nga Imong Masaligan—Bahin 2

 Basahon nga Imong Masaligan—Bahin 2

Ang Asirya sa Kasaysayan sa Bibliya

Kini ang ikaduha sa serye sa pito ka artikulo sa “Pagmata!” nga naghisgot sa pito ka gahom sa kalibotan diha sa kasaysayan sa Bibliya. Kini magpamatuod nga ang Bibliya kasaligan ug inspirado sa Diyos ug ang mensahe niini maghatag ug paglaom nga ang pag-antos nga gipahinabo sa madaogdaogong pagmando sa tawo matapos ra.

ANG mga tawo kaniadto sa Tungang Sidlakan mangalisang na bisag mahisgotan lang ang Asirya. Ang Bibliya nag-ingon nga sa dihang gisugo sa Diyos ang manalagnang si Jonas sa pagpahayag ug mensahe sa paghukom ngadto sa Nineve, nga kaulohan sa Asirya, siya mikalagiw sa laing dapit! (Jonas 1:1-3) Tingali tungod kana kay ang mga Asiryanhon gikalisangan.

Kasaligan Kon Bahin sa Kasaysayan

Ang manalagna sa Bibliya nga si Nahum naghubit sa Nineve ingong “puloy-anan sa mga leyon” ug “siyudad nga nagaula ug dugo.” Siya midugang: “Ang tukbonon wala mopahilayo! Anaa ang hinagiyos sa latigo ug ang kabanha sa kinagilkil sa ligid, ug ang nagadasdas nga kabayo ug ang nagauntol-untol nga karo. Ang nagsakay nga mangangabayo, ug ang siga sa espada,  ug ang pangidlap sa bangkaw, ug ang panon sa mga pinatay, ug ang dakong tapok sa mga patayng lawas; ug walay pagkatapos sa mga minatay. Sila nangapandol taliwala sa ilang mga minatay.” (Nahum 2:11; 3:1-3) Gipaluyohan ba sa sekular nga kasaysayan ang giingon sa Bibliya bahin sa karaang Asirya?

Ang librong Light From the Ancient Past nag-ingon nga ang Asirya gikalisangan tungod sa ilang kapintas ug kahawod sa pagpakiggubat. Ang mosunod maoy panghambog sa usa ka hari sa Asirya, si Ashurnasirpal II, bahin sa iyang pagtratar niadtong mosupak kaniya.

“Nagpatindog akog usa ka haligi sa atubangan sa iyang ganghaan sa siyudad, ug akong gipanitan ang tanang pangulong lalaki nga mialsa, ug akong giputos ang haligi sa ilang panit; ang pipila akong gitanggong sulod sa haligi, ang uban akong gilansang sa mga estaka diha sa haligi, . . . ug akong gipangputlan ug mga kasway ang mga opisyal, ang mga harianong opisyal nga mirebelde. . . . Daghang binihag taliwala kanila akong gipangsunog sa kalayo, ug daghan ang akong gipangdala ingong buhing mga binihag.” Sa dihang nakubkoban sa mga arkeologo ang mga palasyo sa Asirya, ilang nakita nga ang mga pader niini dunay kinulit nga mga hulagway bahin sa makalilisang nga pagtratar sa mga binihag.

Sa tuig 740 B.C.E., gilaglag sa Asirya ang Samaria, nga kaulohan sa amihanang gingharian sa Israel, ug gibihag ang katawhan niini. Walo ka tuig sa ulahi, gisulong sa Asirya ang Juda. * (2 Hari 18:13) Ang hari sa Asirya nga si Senakerib nangayog tributo sa hari sa Juda nga si Ezequias, nga mikantidad ug 30 ka talantong bulawan ug 300 ka talantong plata. Ang rekord sa Bibliya nag-ingon nga nabayran kini. Bisan pa niana, si Senakerib miinsistir nga ang Jerusalem, nga kaulohan sa Juda, kinahanglang mosurender kaniya.—2 Hari 18:9-17, 28-31.

Sa Nineve ang mga arkeologo nakakaplag ug rekord sa maong panghitabo diha sa kasaysayan bahin kang Senakerib. Sa maong rekord, nga gikulit diha sa sayis-kantos nga kulonong prism, ang Asiryanhong hari nanghambog: “Mahitungod kang Ezequias, nga Hudiyo, siya wala mopailalom sa akong yugo, akong giilog ang 46 sa iyang malig-ong mga siyudad, kinutaang mga dapit ug sa dili-maisip nga gagmayng mga balangay sa ilang duol, ug gipukan (sila) . . . Siya [Ezequias] akong gibilanggo sa Jerusalem—ang iyang harianong balay—sama sa langgam diha sa halwa.” Dayon si Senakerib nangangkon nga si Ezequias nagpadala kaniyag “30 ka talantong bulawan, 800 ka talantong plata, bililhong mga bato, . . . (ug) tanang matang sa bililhong mga bahandi,” nga gipasobrahan ang gidaghanon sa talantong plata nga iyang nadawat.

Apan matikdi nga si Senakerib wala moingon nga iyang nailog ang Jerusalem. Gani, wala siya maghisgot bahin sa dakong kapildihan sa iyang kasundalohan tungod sa pagpangilabot sa Diyos. Sumala sa Bibliya, ang manulonda sa Diyos nakapatayg 185,000 ka sundalo sa Asirya sa usa lang ka gabii. (2 Hari 19:35, 36) Ang usa ka eksperto sa kronolohiya sa Bibliya nga si Jack Finegan miingon: “Sanglit pulos pagpanghambog ra man ang anaa sa mga inskripsiyon sa Asiryanhong mga hari, imposibleng irekord ni Senakerib ang maong kapildihan.”

Kasaligang Tagna

Mga 100 ka tuig una pa sa pagkapukan sa Imperyo sa Asirya, si Isaias nagtagna nga  papanubagon ni Jehova nga Diyos ang maong mapahitas-ong mga magpupukan tungod sa ilang pagdaogdaog sa iyang katawhan. “Ako makighusay tungod sa mga bunga sa pagkamapalabilabihon sa kasingkasing sa hari sa Asirya ug tungod sa pagpadako-sa-kaugalingon sa iyang pagkamapahitas-on sa mga mata,” miingon si Jehova. (Isaias 10:12) Dugang pa, ang manalagna sa Diyos nga si Nahum nagtagna nga ang Nineve agawon, ang mga ganghaan niini mabuksan alang sa mga kaaway, ug ang mga guwardiya niini mangalagiw. (Nahum 2:8, 9; 3:7, 13, 17, 19) Ang manalagna nga si Sofonias misulat nga ang siyudad mahimong “awaaw.”—Sofonias 2:13-15.

Ang maong mga tagna natuman niadtong 632 B.C.E. Nianang panahona napukan ang Nineve sa kamot sa mga Babilonyanhon ug Medianhon, nga miresulta sa dakong kaulawan sa Imperyo sa Asirya. Ang rekord sa Babilonya bahin sa maong panghitabo nag-ingon nga ang mga magpupukan “nagdalag daghang inagaw gikan sa siyudad ug sa templo” ug ang Nineve gihimong “tapok sa kagun-oban.” Karong adlawa, makita ang kagun-oban sa Nineve diha sa sidlakang tampi sa Suba sa Tigris, atbang sa siyudad sa Mosul, Iraq.

Ang kalaglagan sa Asirya maoy bahin usab sa katumanan sa lain pang tagna sa Bibliya. Una pa niana, sa 740 B.C.E., gibihag sa Asirya ang napulo-ka-tribong gingharian. Sa panahon nga gihimo kini sa Asirya, ang manalagna sa Diyos nga si Isaias nag-ingon nga “laglagon” ug “tamaktamakan” ni Jehova ang Asirya, ug ipasig-uli ang Israel sa kaugalingong yuta niini. Si Isaias misulat: “Ang nahibilin sa iyang katawhan nga mahibilin gikan sa Asirya . . . tapokon [sa Diyos].” Mao gayod kanay nahitabo—mga 200 ka tuig sa ulahi!—Isaias 11:11, 12; 14:25.

Saad nga Imong Masaligan

Dugay na kanhi, sa wala pa mapukan ang Nineve, samtang ang mga hari niini naglisang sa ilang mga kaaway, si Isaias nagtagna nga moabot ang laing matang sa magmamando. Siya misulat: “Adunay usa ka bata nga natawo alang kanato, adunay usa ka anak nga lalaki nga gihatag kanato; ug ang prinsipenhong pagmando mahipatong sa iyang abaga. Ug ang iyang ngalan pagatawgon nga . . . Prinsipe sa Pakigdait. Sa kadagaya sa prinsipenhong pagmando ug sa pakigdait walay kataposan, ibabaw sa trono ni David ug ibabaw sa iyang gingharian aron kini matukod nga lig-on ug mapatunhay kini pinaagi sa hustisya ug pinaagi sa pagkamatarong, sukad karon ug hangtod sa panahong walay tino. Ang kasibot mismo ni Jehova sa mga panon ang mobuhat niini.”—Isaias 9:6, 7.

Ang “Prinsipe sa Pakigdait,” si Jesu-Kristo, magmando sa tibuok yuta. Ang Salmo 72:7, 8 nag-ingon: “Sa iyang mga adlaw molambo ang matarong, ug ang kadagaya sa pakigdait hangtod nga ang bulan mahanaw na. Ug aduna unya siyay mga sakop gikan sa usa ka dagat ngadto sa laing dagat ug gikan sa Suba [Euprates] hangtod sa mga kinatumyan sa yuta.”

Pinaagi niining gamhanang “Prinsipe sa Pakigdait,” tumanon ni Jehova nga Diyos ang saad sa Salmo 46:8, 9: “Dali kamo, tan-awa ang mga kalihokan ni Jehova, kon giunsa niya pagpahinabo ang makapahinganghang mga hitabo sa ibabaw sa yuta. Gipahunong niya ang mga gubat hangtod sa kinatumyan sa yuta. Gibali niya ang busogan ug giputolputol ang bangkaw; ang mga karomata iyang gisunog sa kalayo.”

Ingong pasiuna sa katumanan niining tagnaa, ang mga Saksi ni Jehova nagtudlo sa mga tawo bahin sa kalinaw, sama sa gibuhat ni Jesus. Sa pagkatinuod, dili ang tawo, kondili ang Diyos lamang ang makatuman sa tagna sa Bibliya diha sa Isaias 2:4: “Ilang pagasalsalon ang ilang mga espada nga mga punta sa daro ug ang ilang mga bangkaw nga mga galab. Usa ka nasod dili mobakyaw sa espada batok sa usa ka nasod, ni makakat-on pa sila sa gubat.” Sa kasukwahi, ang kalibotan karon ug ang mga magmamando niini naggasto ug usa ka trilyong dolyares kada tuig para sa militar!

Ang pagkatukma sa Bibliya kon bahin sa kasaysayan ug tagna tin-awng nagpakita nga kini talagsaon, nga nagpasundayag niadtong sinserong nangita sa kamatuoran nga kini maoy basahon nga masaligan gayod. Sa sunod artikulo niini nga serye, atong hisgotan ang karaang Babilonya, ang kaulohan sa ikatulo nga dakong imperyo sa kasaysayan sa Bibliya.

[Potnot]

^ par. 9 Human sa pagmando ni Haring Solomon, ang 12-ka-tribong nasod sa Israel nabahin. Ang Juda ug Benjamin maoy naglangkob sa habagatang gingharian; ug ang napulo ka tribo, sa amihanang gingharian. Ang Jerusalem mao ang kaulohan sa habagatang gingharian, ug ang Samaria sa amihanan.

[Mapa sa panid 26]

(Alang sa aktuwal nga pagkahan-ay, tan-awa ang publikasyon)

IMPERYO SA ASIRYA

MEDIA

ASIRYA

Khorsabad

Nineve

Calah

Asshur

Babilonya

Tigris

Euprates

Dagat Mediteranyo (Dakong Dagat)

Samaria

Jerusalem

EHIPTO

[Hulagway sa panid 26]

Ang dagko, pak-an nga torong baka nga dunay ulo sa tawo makita diha sa palasyo sa mga hari sa Asirya

[Hulagway sa panid 27]

Nasulat niini nga prism ang mga panghambog ni Senakerib sa iyang pagsulong sa Juda

[Hulagway sa panid 26, 27]

Makita niining batoha ang hulagway sa mga binilanggo nga gipanitan

[Picture Credit Line sa panid 27]

Page 26, top, time line: Egyptian wall relief and bust of Nero: Photograph taken by courtesy of the British Museum; Persian wall relief: Musée du Louvre, Paris; bottom, winged bull and page 27, both images: Photograph taken by courtesy of the British Museum