Setting sa pag-access

Pagpilig pinulongan

Laktaw ngadto sa secondary menu

Laktaw ngadto sa kaundan

Laktaw ngadto sa video

Mga Saksi ni Jehova

Cebuano

Pakigsuod Kang Jehova

 KAPITULO 20

“Maalamon sa Kasingkasing”—Apan Mapainubsanon

“Maalamon sa Kasingkasing”—Apan Mapainubsanon

1-3. Nganong makapaneguro kita nga si Jehova maoy mapainubsanon?

ANG usa ka amahan gustong mohatag ug bililhong pagtulon-an sa iyang gamayng anak. Ikag siyang motukbil sa kasingkasing. Unsang paagiha ang angay niyang gamiton? Angay ba nga motindog siyang mahulgaon ug mogamit sa inisog nga mga pulong? O angay ba nga moyuko siya nga mahimong tupong sa anak ug mosulti sa malumo, madanihong paagi? Seguradong ang usa ka maalamon, mapainubsanong amahan mopalabi sa malumong paagi.

2 Unsang matanga sa Amahan si Jehova—mapahitas-on o mapainubsanon, isog o malumo? Si Jehova maoy nahibalo-sa-tanan, maalamon-sa-tanan. Apan, nakamatikod ka ba nga ang kahibalo ug intelihensiya dili gayod mohimong mapainubsanon sa mga tawo? Sumala sa giingon sa Bibliya, “ang kahibalo nagapaburot.” (1 Corinto 3:19; 8:1) Apan si Jehova, kinsa “maalamon sa kasingkasing,” mapainubsanon usab. (Job 9:4) Dili kay siya anaa sa ubos nga kahimtang o kulang sa pagkahalangdon, kondili siya walay mapahitas-on nga kinaiya. Nganong matuod man kana?

3 Si Jehova maoy balaan. Busa ang pagkamapahitas-on, nga usa ka hiyas nga makapahugaw, wala kaniya. (Marcos 7:20-22) Dugang pa, matikdi ang giingon sa manalagnang si Jeremias kang Jehova: “Sa walay pakyas ang imong kalag [si Jehova mismo] mahinumdom ug moyuko sa ibabaw nako.” * (Lamentaciones 3:20) Tiaw na! Si Jehova, ang Soberanong Ginoo sa uniberso, andam nga “moyuko” o mopaubos ngadto sa kahimtang ni Jeremias, sa paghatag ug paborableng pagtagad sa maong dili-hingpit nga tawo. (Salmo 113:7) Oo, si Jehova maoy mapainubsanon. Apan unsay nalangkit sa pagkamapainubsanon  sa Diyos? Sa unsang paagi kini nalangkit sa kaalam? Ug nganong hinungdanon kini alang kanato?

Kon sa Unsang Paagi Gipamatud-an ni Jehova nga Siya Mapainubsanon

4, 5. (a) Unsa ang pagkamapainubsanon, sa unsang paagi mapadayag kini, ug nganong angay nga dili gayod saypon kini nga kahuyang o pagkamaulawon? (b) Giunsa pagpasundayag ni Jehova ang pagkamapainubsanon diha sa iyang mga pagpakiglabot kang David, ug unsa ka hinungdanon ang pagkamapainubsanon ni Jehova alang kanato?

4 Ang pagkamapainubsanon maoy pagpaubos sa hunahuna, pagkadili-hambogiro ug pagkadili-garboso. Kay usa ka kinailadmang hiyas sa kasingkasing, ang pagkamapainubsanon gipadayag sa mga kinaiyang sama sa kalumo, pailob, ug pagkamakataronganon. (Galacia 5:22, 23) Hinuon, angay nga kining diyosnong mga hiyas dili gayod saypon nga kahuyang o pagkamaulawon. Kini dili kay nasumpaki sa matarong nga kasuko ni Jehova o sa iyang paggamit sa gahom sa paglaglag. Hinunoa, pinaagi sa iyang pagkamapainubsanon ug kalumo, si Jehova nagpasundayag sa iyang dako kaayong kusog, sa iyang gahom sa pagpugong sa iyang kaugalingon sa hingpit nga paagi. (Isaias 42:14) Sa unsang paagi ang pagkamapainubsanon nalangkit sa kaalam? Usa ka reperensiya sa Bibliya nag-ingon:  “Ang pagkamapainubsanon sa kabug-osan gibatbat . . . nga maylabot sa pagkadili-mahakogon ug maoy bililhong pasikaranan sa tanang kaalam.” Nan, ang tinuod nga kaalam dili makalungtad kon walay pagkamapainubsanon. Sa unsang paagi ang pagkamapainubsanon ni Jehova makahatag kanatog kaayohan?

Ang usa ka maalamong amahan magtagad sa iyang mga anak sa mapainubsanon ug malumong paagi

5 Si Haring David miawit ngadto kang Jehova: “Ihatag mo kanako ang imong taming sa kaluwasan, ug ang imong tuong kamot magalig-on kanako, ug ang imong pagpaubos magapadako kanako.” (Salmo 18:35) Sa pagkamatuod, si Jehova miyuko aron makiglabot sa maong dili-hingpit nga tawo, nga nanalipod ug naglig-on kaniya sa adlaw-adlaw. Nakaamgo si David nga aron makakaplag siyag kaluwasan—ug bisan, sa kadugayan, makakab-ot sa usa ka sukod sa pagkabantogan isip usa ka hari—kana maoy tungod sa kaandam ni Jehova nga magpaubos sa Iyang kaugalingon sa maong paagi. Sa tinuoray, kinsa kanato ang makabaton untag paglaom sa kaluwasan kon si Jehova dili pa mapainubsanon, nga andam magpaubos sa iyang kaugalingon aron makiglabot kanato sama sa usa ka malumo ug mahigugmaong Amahan?

6, 7. (a) Nganong ang Bibliya wala gayod maghisgot nga si Jehova maoy makasaranganon? (b) Unsay relasyon sa kalumo ug sa kaalam, ug kinsay naghatag sa labing maayong panig-ingnan niining bahina?

6 Angayng matikdan nga adunay kalainan ang pagkamapainubsanon ug pagkamakasaranganon. Ang pagkamakasaranganon maoy talagsaong hiyas nga pagaugmaron sa matinumanong mga tawo. Sama sa pagkamapainubsanon, kini nalambigit sa kaalam. Pananglitan, ang Proverbio 11:2 nag-ingon: “Ang kaalam anaa sa mga makasaranganon.” Hinuon, ang Bibliya wala gayod maghisgot nga si Jehova maoy makasaranganon. Nganong wala man? Ang pagkamakasaranganon, sumala sa pagkagamit diha sa Kasulatan, nagpasabot sa tukmang kaamgohan sa kaugalingong mga limitasyon. Ang Labing Gamhanan walay mga limitasyon gawas niadtong iyang ipahamtang sa iyang kaugalingon tungod sa iyang matarong nga mga sukdanan. (Marcos 10:27; Tito 1:2) Dugang pa, ingong Labing Hataas, wala siya mailalom kang bisan kinsa. Busa ang ideya sa pagkamakasaranganon yanong dili ikapadapat kang Jehova.

7 Bisan pa niana, si Jehova maoy mapainubsanon ug malumo. Siya nagtudlo sa iyang mga alagad nga ang kalumo maoy kinahanglanon sa matuod nga kaalam. Ang iyang Pulong naghisgot bahin sa  “kalumo nga iya sa kaalam.” * (Santiago 3:13) Tagda ang panig-ingnan ni Jehova niining bahina.

Si Jehova Mapainubsanong Modelegar ug Mopatalinghog

8-10. (a) Nganong talagsaon man nga si Jehova nagpadayag ug kaandam sa pagdelegar ug pagpatalinghog? (b) Sa unsang paagi ang Labing Gamhanan mapainubsanong nagtagad sa iyang mga manulonda?

8 Adunay makapalipayng pamatuod sa pagkamapainubsanon ni Jehova diha sa iyang kaandam sa pagdelegar ug responsabilidad ug pagpatalinghog. Katingalahan nga iya gayong ginabuhat kana; si Jehova wala magkinahanglag tabang o tambag. (Isaias 40:13, 14; Roma 11:34, 35) Bisan pa niana, ang Bibliya balikbalik nga nagpakita kanato nga si Jehova mopaubos niining mga paagiha.

9 Pananglitan, tagda ang usa ka talagsaong hitabo sa kinabuhi ni Abraham. Si Abraham may tulo ka dumuduaw, nga ang usa gitawag niyag “Jehova.” Ang mga dumuduaw sa aktuwal maoy mga manulonda, apan usa kanila miabot diha sa ngalan ni Jehova ug nag-alagad diha sa Iyang ngalan. Sa nagsulti ug naglihok ang maong manulonda, sa pagkamatuod, si Jehova maoy nagsulti ug naglihok. Pinaagi niini, si Jehova miingon kang Abraham nga Siya nakadungog ug kusog nga “tuaw sa pagmulo bahin sa Sodoma ug sa Gomora.” Si Jehova miingon: “Determinado gayod ako nga manaog aron akong makita kon sila milihok ba gayod sumala sa gituaw labot niini nga miabot kanako, ug, kon wala, kini akong masayran.” (Genesis 18:3, 20, 21) Hinuon, ang mensahe ni Jehova wala magpasabot nga ang Labing Gamhanan “manaog” sa personal. Inay hinuon, nagpadala na usab siyag mga manulonda ingon nga iyang hawas. (Genesis 19:1) Ngano? Dili ba “masayran” sa makakita-sa-tanan nga si Jehova ang matuod nga kahimtang sa maong rehiyon sa iyang kaugalingon? Segurado gayod. Apan inay hinuon, si Jehova mapainubsanong nag-asayn niadtong maong mga manulonda sa pagsusi sa kahimtang ug sa pagduaw kang Lot ug sa iyang pamilya sa Sodoma.

10 Dugang pa, si Jehova mopatalinghog. Siya kas-a mihangyo sa iyang mga manulonda sa pagsugyot ug nagkalainlaing mga paagi  sa pagpukan sa daotan nga Haring Ahab. Wala magkinahanglan si Jehova sa maong tabang. Bisan pa niana, iyang gidawat ang sugyot sa usa ka manulonda ug gisugo siya nga tinoon ang pagtuman niana. (1 Hari 22:19-22) Dili ba kadto maoy pagkamapainubsanon?

11, 12. Sa unsang paagi si Abraham nakasabot sa pagkamapainubsanon ni Jehova?

11 Si Jehova andam pa ganing magpatalinghog sa dili-hingpit nga mga tawo nga nagtinguha sa pagpahayag sa ilang mga kabalaka. Pananglitan, sa unang pagsulti ni Jehova kang Abraham bahin sa Iyang tuyo sa paglaglag sa Sodoma ug Gomora, ang maong matinumanong tawo nalibog. “Halayo ra alang kanimo,” si Abraham miingon, nga midugang: “Dili ba mobuhat ang Maghuhukom sa tibuok yuta sa kon unsay matarong?” Siya nangutana kon ang mga siyudad dili ba laglagon ni Jehova kon makaplagan ang 50 ka tawo nga matarong didto. Siya gipasaligan ni Jehova nga dili Niya laglagon. Apan si Abraham nangutana na usab, nga gipaubsan ang gidaghanon ngadto sa 45, dayon 40, ug padayon. Bisan pa sa mga pasalig ni Jehova, si Abraham nagmalugoton hangtod ang gidaghanon miubos na ngadto sa napulo. Tingali wala pa bug-os masabti ni Abraham kon unsa ka maluluy-on si Jehova. Walay sapayan kon unsay hinungdan sa paghangyo, si Jehova mapailobon ug mapainubsanong nagtugot sa iyang higala ug alagad nga si Abraham nga ipahayag ang iyang mga kabalaka sa maong paagi.Genesis 18:23-33.

12 Pipila ba ang utokan, edukadong mga tawo nga mopatalinghog nga mapailobon kaayo sa usa ka tawo nga ubos kaayog pangutok? * Ingon ka talagsaon ang pagkamapainubsanon sa atong Diyos. Panahon sa mao rang pag-estoryahay, si Abraham nakasabot usab nga si Jehova “mahinay sa kasuko.” (Exodo 34:6) Kay tingali nakaamgo nga wala siyay katungod nga magduhaduha sa mga buhat sa Labing Hataas, si Abraham kaduha nangaliyupo: “Hinaot si Jehova, palihog, dili manginit sa kasuko.” (Genesis 18:30, 32) Siyempre, si Jehova wala manginit sa kasuko. Siya nakabaton gayod sa “kalumo nga iya sa kaalam.”

 Si Jehova Makataronganon

13. Unsa ang kahulogan sa pulong “makataronganon” sumala sa pagkagamit diha sa Bibliya, ug nganong kining pulonga haom nga nagbatbat kang Jehova?

13 Ang pagkamapainubsanon ni Jehova madayag diha sa lain pang talagsaong hiyas—ang pagkamakataronganon. Kining hiyasa kulang kaayo taliwala sa dili-hingpit nga mga tawo. Dili lamang kay si Jehova andam mopatalinghog sa iyang intelihenteng mga linalang kondili siya usab andam mopahiuyon sa dihang dili supak sa matarong nga mga prinsipyo. Sumala sa pagkagamit diha sa Bibliya, ang pulong “makataronganon” sa literal nagkahulogang “mapahiuyonon.” Kining hiyasa usab maoy usa ka timaan sa kaalam sa Diyos. Ang Santiago 3:17 nag-ingon: “Ang kaalam nga gikan sa itaas maoy . . . makataronganon.” Sa unsang diwa nga ang maalamon-sa-tanan nga si Jehova makataronganon? Sa usa ka butang, siya mapasiboon. Hinumdomi, ang iyang ngalan mismo nagtudlo kanato nga ipahinabo ni Jehova nga siya mamao bisan kon unsay gikinahanglan sa pagtuman sa iyang mga katuyoan. (Exodo 3:14) Dili ba kana nagpaila sa espiritu sa pagkamapasiboon ug pagkamakataronganon?

14, 15. Unsay gitudlo kanato sa panan-awon ni Ezequiel mahitungod sa langitnong karo ni Jehova, ug sa unsang paagi lahi kini sa kalibotanong mga organisasyon?

14 Adunay usa ka talagsaong kasulatan sa Bibliya nga motabang kanato sa pagsabot sa pagkamapasiboon ni Jehova. Ang manalagnang si Ezequiel gihatagan ug usa ka panan-awon bahin sa langitnong organisasyon ni Jehova sa espiritung mga linalang. Siya nakakitag usa ka karo nga ang mga sukod maoy makalilisang, ang kaugalingong “sakyanan” ni Jehova nga kanunayng kontrolado Niya. Ang paagi sa paglihok niini ang labing makaiikag. Ang higanteng mga ligid may upat ka kilid ug punog mga mata mao nga kini makakita sa bisan diin ug makausab dayon ug direksiyon, nga dili mohunong o moliko. Ug ang maong higanteng karo wala magsaguyod sa kabug-at sama sa bug-at, ginamag-tawo nga sakyanan. Kini makalihok nga matulin sama sa kilat, nga mohimo pag tukmang anggulo nga mga pagliko! (Ezequiel 1:1, 14-28) Oo, ang organisasyon ni Jehova, sama sa labing gamhanang Soberano nga nagkontrolar niini, labaw nga mapasiboon, masanongon sa kanunay-nagakausab nga mga kahimtang ug sa mga panginahanglan nga angayng itagana niini.

15 Ang mga tawo makasulay lang sa pagsundog sa maong hingpit nga pagkamapasiboon. Hinuon, kasagaran kaayo nga ang mga tawo ug ilang mga organisasyon mas mapig-oton kay sa mapasiboon,  mas dili-makataronganon kay sa mapahiuyonon. Ingong ilustrasyon: Ang usa ka barkong kargahanan ug aseite o usa ka tren pangkargamento tingali makalilisang kon bahin sa gidak-on ug kusog. Apan ang bisan hain niana makasanong ba sa kalit nga mga kausaban sa kahimtang? Kon ang usa ka babag mahulog sa riles atubangan sa usa ka tren pangkargamento, imposible ang pagliko. Ang kalit nga paghunong dili gayod sayon. Ang bug-at nga tren pangkargamento tingali modagan pag kapin sa kilometro usa pa makahunong human kini ibrek! Sa susama, ang usa ka barkong kargahanan ug aseite tingali modagan pag walo ka kilometro human sa pagpatay sa mga makina. Bisan pag balihon ang mga makina, ang barko tingali modagan pag tulo ka kilometro! Susama usab ang tawhanong mga organisasyon nga lagmit mahimong mapig-oton ug dili-makataronganon. Tungod sa garbo, ang mga tawo kasagarang dili mopasibo sa nagakausab nga mga panginahanglan ug mga kahimtang. Ang maong pagkamapig-oton nakapabangkrap sa mga korporasyon ug nakapukan pag mga gobyerno. (Proverbio 16:18) Makapalipay gayod kanato nga si Jehova o ang iyang organisasyon dili gayod sama niana!

Kon sa Unsang Paagi si Jehova Nagpasundayag sa Pagkamakataronganon

16. Sa unsang paagi si Jehova nagpadayag ug pagkamakataronganon sa pagtratar kang Lot una pa sa pagkalaglag sa Sodoma ug Gomora?

16 Tagda na usab ang pagkalaglag sa Sodoma ug Gomora. Si Lot ug ang iyang pamilya nakadawat ug tin-awng mga instruksiyon gikan sa manulonda ni Jehova: “Ikyas ngadto sa bukirong rehiyon.” Ugaling lang, kadto wala maangayi ni Lot. “Palihog, dili kana Jehova!” siya nangaliyupo. Kay kombinsidong siya mamatay kon siya mokalagiw ngadto sa kabukiran, si Lot mihangyo nga siya ug ang iyang pamilya tugotang mokalagiw ngadto sa haduol nga siyudad nga ginganlag Zoar. Hinumdomi, si Jehova naglaraw sa paglaglag sa maong siyudad. Dugang pa, ang mga kahadlok ni Lot walay matuod nga pasikaranan. Seguradong si Jehova makatipig nga buhi kang Lot didto sa kabukiran! Bisan pa niana, si Jehova miuyon sa mga hangyo ni Lot ug wala maglaglag sa Zoar. “Ania, ako nagpakitag konsiderasyon kanimo niining butanga usab,” giingnan sa manulonda si Lot. (Genesis 19:17-22) Dili ba makataronganon kadto sa kabahin ni Jehova?

17, 18. Sa pagtratar sa mga taga-Nineve, sa unsang paagi si Jehova nagpadayag nga siya makataronganon?

 17 Si Jehova mosanong usab sa kinasingkasing nga paghinulsol, nga kanunayng magabuhat kon unsay maluluy-on ug matarong. Tagda kon unsay nahitabo sa dihang ang manalagnang si Jonas gipadala ngadto sa daotan, mapintasong siyudad sa Nineve. Sa dihang si Jonas milatas sa kadalanan sa Nineve, ang inspiradong mensahe nga iyang gimantala yano lamang: Ang gamhanang siyudad pagalaglagon sa 40 ka adlaw. Bisan pa niana, ang mga kahimtang may dakong kausaban. Ang mga taga-Nineve naghinulsol!Jonas, kapitulo 3.

18 Matulon-anon ang pagtandi sa pagsanong ni Jehova ug sa pagsanong ni Jonas sa maong kausaban sa mga kahimtang. Sa maong kaso, si Jehova mipasibo, nga nagpahinabo nga siya mahimong Tigpasaylo sa mga sala inay “kusganong lalaki sa panggubatan.” * (Exodo 15:3) Si Jonas, sa laing bahin, maoy dili matarog ug mas dili maluluy-on. Inay sa pagpalandong sa pagkamakataronganon ni Jehova, siya misanong nga mas sama sa tren pangkargamento o sa barkong kargahanan ug aseite nga gihisgotang sayosayo pa. Gimantala niya ang kalaglagan, busa kinahanglang mahitabo ang kalaglagan! Bisan pa niana, sa pagkamapailobon gitudloan ni Jehova ang iyang dili-mapailobong manalagna ug halandomong pagtulon-an sa pagkamakataronganon ug kaluoy.Jonas, kapitulo 4.

Si Jehova maoy makataronganon ug nakasabot sa atong mga limitasyon

19. (a) Nganong makapaneguro man kita nga si Jehova makataronganon sa kon unsay iyang gidahom gikan kanato? (b) Sa unsang paagi ang Proverbio 19:17 nagpakita nga si Jehova “maayo ug makataronganon” nga Agalon ug mapainubsanon kaayo usab?

19 Sa kataposan, si Jehova makataronganon sa kon unsay iyang gidahom gikan kanato. Si Haring David miingon: “Siya nahibalo pag-ayo sa atong pagkaumol, nga nahinumdom nga kita abog.” (Salmo 103:14) Si Jehova mas nakasabot sa atong mga limitasyon ug sa atong mga pagkadili-hingpit kay sa atong kaugalingon. Dili gayod siya magdahom gikan kanato ug labaw kay sa atong mahimo. Ang Bibliya nagpaila sa kalainan niadtong tawhanong mga agalon nga “maayo ug makataronganon” ug sa “lisod pahimut-an.”  (1 Pedro 2:18) Hain nianang matanga sa Agalon si Jehova? Matikdi kon unsay giingon sa Proverbio 19:17: “Siya nga nagapakitag kaluoy sa timawa nagapahulam kang Jehova.” Tin-aw, ang maayo ug makataronganong agalon lamang ang magmatikod sa matag malulotong buhat nga himoon alang sa mga timawa. Labaw pa niana, ang maong kasulatan nagpasabot nga ang Maglalalang sa uniberso, sa pagkamatuod, nag-isip sa iyang kaugalingon ingong utangan sa yanong mga tawo nga naghimo sa maong mga buhat sa kaluoy! Kana maoy labing talagsaong matang sa pagkamapainubsanon.

20. Unsa ang pasalig nga si Jehova mopatalinghog sa atong mga pag-ampo ug mosanong niana?

20 Si Jehova sama ra ka malumo ug makataronganon gihapon sa iyang mga pagtratar sa iyang mga alagad karong adlawa. Sa dihang kita mag-ampo diha sa pagtuo, siya mopatalinghog. Ug bisan pag dili siya magpadala ug manulondang mga mensahero sa pagpakigsulti kanato, dili kita angayng mohinapos nga ang atong mga pag-ampo dili niya dunggon. Hinumdomi nga sa dihang si apostol Pablo mihangyo sa mga isigkamagtutuo nga “ipadayon ang pag-ampo” alang sa iyang kagawasan gikan sa bilanggoan, siya midugang: “Aron ako mahibalik kaninyo sa labing madali.” (Hebreohanon 13:18, 19) Busa ang atong mga pag-ampo mahimong aktuwal nga makatukmod kang Jehova sa pagbuhat sa butang nga dili unta tingali niya buhaton!Santiago 5:16.

21. Unsa ang dili gayod nato angay ihinapos bahin sa pagkamapainubsanon ni Jehova, apan hinunoa, unsay angay natong ilhon bahin kaniya?

 21 Siyempre, kining mga pasundayag sa pagkamapainubsanon ni Jehova—iyang kalumo, iyang kaandam sa pagpatalinghog, iyang pailob, iyang pagkamakataronganon—wala magpasabot nga ikompromiso ni Jehova ang iyang matarong nga mga prinsipyo. Ang klero sa Kakristiyanohan tingali maghunahuna nga sila makataronganon sa dihang ilang gitikon ang mga igdulungog sa ilang mga panon pinaagi sa pagpaluag sa moral nga mga sukdanan ni Jehova. (2 Timoteo 4:3) Apan ang tawhanong kiling sa pagkompromiso tungod kay gipangayo sa kahigayonan wala gayoy kalabotan sa pagkamakataronganon sa Diyos. Si Jehova maoy balaan; dili gayod niya hugawan ang iyang matarong nga mga sukdanan. (Levitico 11:44) Nan, higugmaon nato ang pagkamakataronganon ni Jehova tungod sa kon unsa kini—usa ka pamatuod sa iyang pagkamapainubsanon. Dili ka ba malipay gayod sa paghunahuna nga si Jehova nga Diyos, ang labing maalamong Persona sa uniberso, maoy labing mapainubsanon usab? Makapalipay gayod nga makigsuod niining makapahingangha apan malumo, mapailobon, makataronganong Diyos!

^ par. 3 Ang karaang mga eskriba o Sopherim nag-usab sa maong bersikulo nga nag-ingon nga si Jeremias, dili si Jehova, mao ang nagyuko. Lagmit sila naghunahuna nga dili angayng ipasidungog sa Diyos ang maong mapainubsanong buhat. Ingong resulta, daghang hubad ang wala makasabot sa punto niining matahom nga bersikulo. Bisan pa niana, ang The New English Bible tukmang naghubad nga si Jeremias miingon sa Diyos: “Hinumdomi, Oh hinumdomi, ug moyuko ka ngari kanako.”

^ par. 7 Ang ubang mga bersiyon nag-ingon nga “ang pagkamapainubsanon nga nagsumikad sa kaalam” ug “ang pagkamalumo nga mao ang timaan sa kaalam.”

^ par. 12 Makaiikag, gitandi sa Bibliya ang kalainan sa pagkamapailobon ug pagkamapahitas-on. (Ecclesiastes 7:8) Ang pagkamapailobon ni Jehova mohatag ug dugang ebidensiya sa iyang pagkamapainubsanon.2 Pedro 3:9.

^ par. 18 Sa Salmo 86:5, si Jehova giingon nga “maayo ug andam sa pagpasaylo.” Sa dihang ang maong salmo gihubad ngadto sa Grego, ang ekspresyong “andam sa pagpasaylo” gihubad nga e·pi·ei·kesʹ, o “makataronganon.”