Laktaw ngadto sa video

Laktaw ngadto sa secondary menu

Laktaw ngadto sa kaundan

Mga Saksi ni Jehova

Cebuano

Pakigsuod Kang Jehova

 KAPITULO 13

“Ang Balaod ni Jehova Hingpit”

“Ang Balaod ni Jehova Hingpit”

1, 2. Nganong daghang tawo ang gamay ug pagtahod sa balaod, apan unsay mahimong bation nato bahin sa mga balaod sa Diyos?

“ANG proseso sa balaod maoy gahong nga dili matugkad, kini . . . molamoy sa tanang butang.” Ang maong pamulong mipatim-aw sa usa ka libro nga gipatik niadtong 1712. Ang awtor niana nagsaway sa usa ka sistema sa balaod diin ang mga buroka dangtan usahay ug daghang katuigan diha sa mga korte, nga makapabangkrap sa mga nagtinguhag hustisya. Sa daghang nasod, ang pamalaod ug hudisyal nga mga sistema maoy makutihon kaayo, nga napunog inhustisya, pagkamapihigon, ug mga pagsumpakiay, mao nga ang pagkayugot sa balaod mikaylap.

2 Sa pagtandi, tagda ang mga pulong nga gisulat mga 2,700 ka tuig kanhi: “Gihigugma ko gayod ang imong balaod!” (Salmo 119:97) Nganong hilabihan ang paghigugma sa salmista? Kay ang balaod nga iyang gidayeg naggikan man, dili sa sekular nga gobyerno, kondili kang Jehova nga Diyos. Samtang ikaw magtuon sa mga balaod ni Jehova, dugang ug dugang nga bation mo ang sama sa gibati sa salmista. Ang maong pagtuon makahatag kanimo ug pagsabot sa labing talagsaong hudisyal nga panghunahuna sa uniberso.

Ang Kinalabwang Maghahatag-Balaod

3, 4. Sa unsang mga paagi si Jehova napamatud-ang Maghahatag-Balaod?

3 “Usa lamang ang maghahatag-balaod ug maghuhukom,” ang Bibliya nagsulti kanato. (Santiago 4:12) Sa pagkatinuod, si Jehova mao ang bugtong matuod nga Maghahatag-Balaod. Bisan ang mga lihok sa langitnong mga butang gimandoan sa iyang “mga balaod sa kalangitan.” (Job 38: 33, The New Jerusalem Bible) Ang mga panon sa balaang mga manulonda ni Jehova susamang gimandoan sa balaod sa Diyos, kay sila naorganisar ngadto sa tinong mga ranggo ug nag-alagad ilalom sa mando ni Jehova ingon nga iyang mga ministro.Salmo 104:4; Hebreohanon 1:7, 14.

4 Si Jehova naghatag usab ug mga balaod sa katawhan. Matag usa kanato adunay tanlag, usa ka sumbalik-silaw sa pagbati ni Jehova bahin sa hustisya. Tungod kay kini usa man ka matang sa balaod sa  kahiladman, ang tanlag makatabang kanato sa pag-ila sa matarong gikan sa sayop. (Roma 2:14) Ang atong unang mga ginikanan gipanalanginan ug hingpit nga tanlag, busa pipila ra ka balaod ang ilang gikinahanglan. (Genesis 2:15-17) Apan, ang dili-hingpit nga tawo nagkinahanglan ug mas daghang balaod aron mogiya kaniya diha sa pagbuhat sa kabubut-on sa Diyos. Ang mga patriarka nga sama kang Noe, Abraham, ug Jacob nakadawat ug mga balaod gikan kang Jehova nga Diyos ug nagpahayag niana ngadto sa ilang mga pamilya. (Genesis 6:22; 9:3-6; 18:19; 26:4, 5) Gipahinabo ni Jehova nga siya mahimong Maghahatag-Balaod sa walay-ingong paagi sa dihang iyang gihatag ang usa ka hugpong sa Balaod ngadto sa nasod sa Israel pinaagi ni Moises. Ang maong kabalaoran mohatag kanato ug dakong pagsabot sa pagbati ni Jehova bahin sa hustisya.

Ang Moisesnong Balaod—Usa ka Sumaryo

5. Ang Moisesnong balaod ba maoy bug-at, makutihong hugpong sa mga balaod, ug nganong kana ang imong tubag?

5 Daghan ang maorag naghunahuna nga ang Moisesnong Balaod maoy bug-at, makutihong hugpong sa mga balaod. Halayo sa kamatuoran ang maong panghunahuna. Adunay kapin sa 600 ka balaod sa enterong kodigo. Maorag daghan kana nga paminawon, apan hunahunaa ra: Sa kataposan sa ika-20ng siglo, ang mga balaod pederal sa Tinipong Bansa nakapuno sa kapig 150,000 ka panid sa mga libro sa balaod. Matag duha ka tuig ginadugang ang mga 600 pa ka balaod! Busa kon hisgotan ang gidaghanon, ang daw-bukid sa mga balaod sa tawo makapagamay sa Moisesnong Balaod. Bisan pa niana, ang Balaod sa Diyos nagmando sa mga Israelinhon diha sa mga natad sa kinabuhi nga wala gani mahanduraw sa modernong mga balaod. Tagda ang usa ka sumaryo.

6, 7. (a) Unsay nakapalahi sa Moisesnong Balaod gikan sa bisan unsang laing kodigo sa balaod, ug unsa ang kinadak-ang sugo sa maong Balaod? (b) Sa unsang paagi ang mga Israel nakapakita sa ilang pagdawat sa pagkasoberano ni Jehova?

6 Ang Balaod nagtuboy sa pagkasoberano ni Jehova. Busa, ang Moisesnong Balaod dili ikatanding sa bisan unsang laing kodigo sa balaod. Ang kinadak-an sa mga balaod niini mao kini: “Pamati, Oh Israel: Si Jehova nga atong Diyos maoy usa lamang ka Jehova. Ug higugmaon mo si Jehova nga imong Diyos sa bug-os mong kasingkasing ug sa bug-os mong kalag ug sa bug-os mong kusog.” Sa unsang  paagi ipahayag sa katawhan sa Diyos ang gugma alang kaniya? Sila kinahanglang moalagad kaniya, nga magpasakop sa iyang pagkasoberano.Deuteronomio 6:4, 5; 11:13.

7 Ang matag Israelinhon nagpakita sa iyang pagdawat sa pagkasoberano ni Jehova pinaagi sa pagpasakop niadtong gihatagag awtoridad ibabaw kaniya. Ang mga ginikanan, mga pangulo, mga maghuhukom, mga saserdote ug, sa kataposan, ang hari naghawas ngatanan sa awtoridad sa Diyos. Giisip ni Jehova ang bisan unsang pagrebelde batok niadtong may awtoridad ingong pagrebelde batok kaniya. Sa laing bahin, kadtong may awtoridad makaagom sa kasuko ni Jehova kon ang ilang pagdumala sa iyang katawhan maoy walay hustisya ug sa hinambog nga paagi. (Exodo 20:12; 22:28; Deuteronomio 1:16, 17; 17:8-20; 19:16, 17) Busa silang duha ka pundok may tulubagon sa pagtuboy sa pagkasoberano sa Diyos.

8. Giunsa pagtuboy sa Balaod ang sukdanan sa pagkabalaan ni Jehova?

8 Ang Balaod nagtuboy sa sukdanan sa pagkabalaan ni Jehova. Ang mga pulong “balaan” ug “pagkabalaan” makitag kapin sa 280 ka beses diha sa Moisesnong Balaod. Ang Balaod nakatabang sa katawhan sa Diyos sa pag-ila tali sa kon unsay hinlo ug hugaw, putli ug dili putli, nga naghisgot ug mga 70 ka nagkalainlaing mga butang nga makapahugaw sa usa ka Israelinhon sa seremonyal nga diwa. Kining mga balaora naghisgot bahin sa lawasnong panghinlo, pagkaon, ug bisan paghipos sa hugaw sa tawo. Ang maong mga balaod naghatag ug talagsaong mga kaayohan sa panglawas. * Apan kini may mas hamiling katuyoan—ang paghupot sa katawhan diha sa pabor ni Jehova, nga bulag gikan sa makasasalang mga buhat sa daotang mga nasod nga sikbit nila. Tagda ang usa ka pananglitan.

9, 10. Ang pakigsaad sa Balaod naglakip sa unsang mga balaod mahitungod sa seksuwal nga relasyon ug pagpanganak, ug unsang mga kaayohan ang gihatag sa maong mga balaod?

9 Ang mga balaod sa pakigsaad sa Balaod nagpahayag nga ang seksuwal nga relasyon ug pagpanganak—bisan taliwala sa mga minyo —nagpahinabog usa ka yugto sa pagkahugaw. (Levitico 12:2-4; 15:16-18) Ang maong mga balaod wala magtamay niining mahinlong mga gasa sa Diyos. (Genesis 1:28; 2:18-25) Inay hinuon, ang maong mga balaod nagtuboy sa pagkabalaan ni Jehova, nga naghupot sa iyang mga magsisimba nga nahigawas sa pagkanahugawan. Mamatikdan nga ang mga nasod nga sikbit sa Israel may kiling nga isagol ang sekso ug ang mga rituwal sa pagkamasanayon diha sa pagsimba. Ang Canaanhong relihiyon naglakip sa prostitusyon sa lalaki ug babaye. Misangpot ug mikaylap ang labing grabeng pagkadaotan. Sa kasukwahi, ang Balaod naghimo sa pagsimba kang Jehova nga bug-os bulag sa seksuwal nga mga butang. * May ubang mga kaayohan usab.

10 Ang maong mga balaod nagtudlo ug usa ka bililhong kamatuoran. * Sa unsang paagi, sa tinuoray gayod, napasa ang mansa sa sala ni Adan gikan sa usa ka kaliwatan ngadto sa sunod? Dili ba pinaagi sa seksuwal nga relasyon ug sa pagpanganak? (Roma 5:12) Oo, ang Balaod sa Diyos nagpahinumdom sa iyang katawhan sa kanunayng presente nga kamatuoran sa sala. Ngani, kitang tanan natawo man sa sala. (Salmo 51:5) Gikinahanglan nato ang kapasayloan ug pagtubos aron masuod sa atong balaang Diyos.

11, 12. (a)  Ang Balaod nagduso sa unsang bililhong prinsipyo sa hustisya? (b) Unsang mga panagang batok sa pagtuis sa hustisya ang nalakip sa Balaod?

11 Ang Balaod nagtuboy sa hingpit nga hustisya ni Jehova. Ang Moisesnong Balaod nagduso sa prinsipyo sa panag-angay o katimbang sa mga butang may kalabotan sa hustisya. Busa, ang Balaod nag-ingon: ‘Ang kalag alang sa kalag, mata alang sa mata, ngipon alang sa ngipon, kamot alang sa kamot, tiil alang sa tiil.’ (Deuteronomio 19:21) Nan, sa kriminal nga mga kaso ang silot kinahanglang katumbas sa krimen. Kining bahina sa hustisya sa Diyos nag-impluwensiya sa enterong Balaod ug hangtod niining adlawa gikinahanglan  aron masabtan ang halad lukat ni Kristo Jesus, sumala sa ipakita sa Kapitulo 14.1 Timoteo 2:5, 6.

12 Nalakip usab sa Balaod ang mga panagang batok sa pagtuis sa hustisya. Pananglitan, labing menos duha ka saksi ang gikinahanglan aron maestablisar ang pagkakatuohan sa usa ka sumbong. Ang silot alang sa pagpanumpa sa kabakakan maoy bug-at. (Deuteronomio 19:15, 18, 19) Ang korapsiyon ug panghiphip estrikto usab nga gidili. (Exodo 23:8; Deuteronomio 27:25) Bisan sa ilang mga paagi sa negosyo, ang katawhan sa Diyos kinahanglang magtuboy sa hataas nga sukdanan sa hustisya ni Jehova. (Levitico 19:35, 36; Deuteronomio 23:19, 20) Ang maong halangdon ug maangayong kabalaoran maoy usa ka dakong panalangin sa Israel!

Mga Balaod nga Magpatugbaw sa Hudisyal nga Kaluoy ug Dili-Mapihigong Pagtratar

13, 14. Giunsa pagduso sa Balaod ang dili-mapihigon ug maangayon nga pagtratar sa kawatan ug sa iyang biktima?

13 Ang Moisesnong Balaod ba estrikto, walay-kaluoy nga hugpong sa mga lagda? Dili gayod! Si Haring David gidasig sa pagsulat: “Ang balaod ni Jehova hingpit.” (Salmo 19:7) Sumala sa iyang nasayran pag-ayo, ang Balaod nagduso sa kaluoy ug dili-mapihigong pagtratar. Sa unsang paagi kini naghimo niana?

14 Sa pipila ka nasod karon, ang balaod daw nagpakitag mas dakong konsiderasyon ug pabor ngadto sa mga kriminal kay sa ginapakita nga pagkamahunahunaon alang sa mga biktima. Pananglitan, ang mga kawatan tingali mabilanggo sa kadiyot nga panahon. Kasamtangan, ang mga biktima nahikawan pa sa ilang gikawat nga mga butang, bisan pa niana kinahanglang sila mobayad ug buhis nga maoy motaganag puy-anan ug mopakaon sa maong mga kriminal. Sa karaang Israel, walay mga bilanggoan sama sa atong nasayran karon. May estriktong mga limitasyon bahin sa kagrabe sa mga pagsilot. (Deuteronomio 25:1-3) Kinahanglang bayran sa kawatan ang biktima alang sa butang nga gikawat. Dugang pa, kinahanglang dugangan pa sa kawatan ang bayad. Pila man? Nagkalainlain. Lagmit, ang mga maghuhukom gihatagag kagawasan sa pagtulotimbang sa ubay-ubayng mga butang, sama sa paghinulsol sa makasasala. Kana makapatin-aw kon nganong ang gipabayad sa  usa ka kawatan sumala sa Levitico 6:1-7 maoy ubos kaayo sa gitino sa Exodo 22:7.

15. Sa unsang paagi gipasalig sa Balaod ang kaluoy ug hustisya sa kaso sa usa nga aksidenteng nakapatay ug usa ka tawo?

15 Sa kamaluluy-on ang Balaod nag-ila nga dili ang tanang daotang buhat maoy tinuyo. Pananglitan, sa dihang ang usa ka tawo aksidenteng nakapatay, siya dili kinahanglang mobayad ug kalag alang sa kalag kon tukma siyang molihok pinaagi sa pagkalagiw ngadto sa usa sa mga siyudad nga dalangpanan nga natibulaag sa tibuok Israel. Human sa pag-usisa sa may-katakos nga mga maghuhukom sa iyang kaso, kinahanglang magpuyo siya sa siyudad nga dalangpanan hangtod sa pagkamatay sa hataas nga saserdote. Unya siya may kagawasan sa pagpuyo bisan diin niya gusto. Sa ingon siya makapahimulos sa kaluoy sa Diyos. Sa samang panahon, ang maong balaod nagpasiugda sa pagkabililhon sa kinabuhi sa tawo.Numeros 15:30, 31; 35:12-25.

16. Sa unsang paagi ang Balaod nanalipod sa pipila ka personal nga mga katungod?

16 Ang Balaod nanalipod sa personal nga mga katungod. Tagda ang mga paagi nga gipanalipdan niini kadtong nakautang. Ang Balaod nagdili sa pagsulod sa balay sa nakautang aron pagsakmit ug butang isip garantiya sa gihulam nga salapi. Inay hinuon, ang tigpautang magpabilin sa gawas ug ang nakautang maoy magdala sa garantiya nganha kaniya. Busa ang balay sa usa ka tawo dili malapas. Kon ang tigpautang nagkuha sa panggawas nga sapot sa nakautang isip garantiya, kinahanglang iyang iuli kana sa pagkagabii, kay lagmit kana gikinahanglan sa nakautang aron makapainit kaniya sa pagkagabii.Deuteronomio 24:10-14.

17, 18. Kon bahin sa pagpakiggubat, sa unsang paagi ang mga Israelinhon lahi kay sa ubang mga nasod, ug ngano?

17 Bisan ang pagpakiggubat gimandoan sa Balaod. Ang katawhan sa Diyos makiggubat, dili aron tagbawon ang kahakog sa gahom o aron sa pagpamukan, kondili aron magsilbing mga hawas sa Diyos diha sa “Mga Gubat ni Jehova.” (Numeros 21:14) Sa daghang kaso, ang mga Israelinhon kinahanglang motanyag unag mga kondisyon sa pagsurender. Kon isalikway sa usa ka siyudad ang tanyag, nan ang Israel makaatake niana—apan sumala sa mga lagda sa Diyos. Lahi sa daghang sundalo sa tibuok kasaysayan, ang mga lalaki  sa kasundalohan sa Israel dili tugotan sa paglugos sa mga babaye o magpatuyang sa pagpamatay. Angay pa gani nilang tahoron ang kalikopan, dili pamutlon ang mga bungahoy sa kaaway. * Ang ubang mga kasundalohan walay ingong mga restriksiyon.Deuteronomio 20:10-15, 19, 20; 21:10-13.

18 Mangurog ka bang makadungog nga diha sa ubang nasod ang mga bata pa ginabansay nga mga sundalo? Sa karaang Israel, walay lalaking ubos sa 20 anyos ang dawaton nga magsundalo. (Numeros 1:2, 3) Bisan ang usa ka hingkod nga lalaki napahigawas kon siya sobra ka hadlokan. Ang usa ka lalaking bag-ong minyo napahigawas sulod sa tibuok tuig aron nga sa dili pa mosugod sa maong peligrosong pag-alagad, basin makakita pa siya sa pagkatawo sa usa ka manununod. Sa maong paagi, nagpatin-aw ang Balaod, ang bag-ong bana makahimo sa ‘paglipay’ sa iyang bag-ong asawa.Deuteronomio 20:5, 6, 8; 24:5.

19. Unsang mga tagana ang gilakip sa Balaod alang sa panalipod sa kababayen-an, kabataan, mga pamilya, mga balong babaye, ug mga ilo?

19 Ang Balaod nanalipod usab sa kababayen-an, kabataan, ug mga pamilya, nga nag-atiman kanila. Kini nagsugo sa mga ginikanan nga ang mga bata hatagan ug makanunayong pagtagad ug instruksiyon sa espirituwal nga mga butang. (Deuteronomio 6:6, 7) Kini nagdili sa tanang matang sa pag-unay, nga ang silot mao ang kamatayon. (Levitico, kapitulo 18) Kini nagdili usab sa pagpanapaw, nga subsob kaayong magbungkag sa mga pamilya ug magdaot sa ilang kasegurohan ug dignidad. Ang Balaod may tagana alang sa mga balong babaye ug mga ilo ug sa labing puwersadong mga pulong nagdili sa pagdagmal kanila.Exodo 20:14; 22:22-24.

20, 21. (a) Nganong ang Moisesnong Balaod nagtugot sa poligamiya taliwala sa mga Israelinhon? (b) Kon bahin sa diborsiyo, nganong ang Balaod lahi sa sukdanan nga gipasig-uli sa ulahi ni Jesus?

20 Apan, mahitungod niini ang pipila tingali mahibulong, ‘Nganong ang Balaod nagtugot sa poligamiya?’ (Deuteronomio 21:15-17) Angay natong hisgotan ang maong mga balaod sumala sa  kahulogan sa kapanahonan. Kadtong mohukom sa Moisesnong Balaod sumala sa panghunahuna sa modernong kapanahonan ug mga kultura seguradong dili makasabot niana. (Proverbio 18:13) Ang sukdanan ni Jehova, nga gihikay didto pa sa Eden, naghimo sa kaminyoon ingong malungtarong panaghiusa sa usa ka bana ug usa ka asawa. (Genesis 2:18, 20-24) Apan, sa panahong gihatag ni Jehova ang Balaod sa Israel, ang mga batasan sama sa poligamiya lalom nang nakagamot sulod sa kasiglohan. Si Jehova nahibalo pag-ayo nga ang iyang “katawhan nga tikig ug liog” subsob mapakyas sa pagsunod bisan sa labing paninugdang mga sugo, sama niadtong nagdili sa pagsimbag diyosdiyos. (Exodo 32:9) Nan, sa pagkamaalamon wala niya pilia kadtong yugtoa ingong ang panahon aron bag-ohon ang tanan nilang batasan labot sa kaminyoon. Hinuon, ibutang sa hunahuna nga si Jehova dili mao ang nagsugod sa poligamiya. Apan iyang gigamit ang Moisesnong Balaod aron mapaigo ang poligamiya taliwala sa iyang katawhan ug masanta ang mga pag-abuso sa maong batasan.

21 Sa susama, ang Moisesnong Balaod nagtugot sa usa ka lalaki sa pagdiborsiyo sa iyang asawa pinasukad sa nagkadaiyang seryosong mga hinungdan. (Deuteronomio 24:1-4) Si Jesus nagtawag niini nga usa ka pagtugot nga gihatag sa Diyos sa Hudiyong katawhan “tungod sa katig-a sa [ilang] kasingkasing.” Bisan pa niana, temporaryo ra ang maong mga pagtugot. Alang sa iyang mga sumusunod, gipasig-uli ni Jesus ang orihinal nga sukdanan ni Jehova alang sa kaminyoon.Mateo 19:8.

Ang Balaod Nagpausbaw sa Gugma

22. Sa unsang mga paagi ang Moisesnong Balaod nagdasig sa gugma, ug ngadto kang kinsa?

22 Makahunahuna ka ba ug usa ka legal nga sistema sa modernong panahon nga nagdasig sa gugma? Ang Moisesnong Balaod labaw sa tanan nagpausbaw sa gugma. Ngani, sa basahon sa Deuteronomio lamang, ang pulong alang sa “gugma” makita sa kapig 20 ka beses diha sa nagkalainlaing mga porma. “Higugmaon mo ang imong isigkatawo sama sa imong kaugalingon” mao ang ikaduha nga kinadak-ang sugo sa tibuok Balaod. (Levitico 19:18; Mateo 22:37-40) Ang katawhan sa Diyos kinahanglang magpakita sa maong gugma dili lamang sa usag usa kondili ngadto usab sa langyawng  mga molupyo sa ilang taliwala, nga maghinumdom nga ang mga Israelinhon usab sa nangagi maoy langyawng mga molupyo. Sila angayng magpakitag gugma ngadto sa mga kabos ug sinakit, nga tabangan sila sa materyal nga paagi ug likayan ang pagpahimulos sa ilang mga kalisdanan. Gipahimangnoan pa gani sila sa pagtagad sa mga hayop nga pangtrabaho uban sa kalulot ug konsiderasyon.Exodo 23:6; Levitico 19:14, 33, 34; Deuteronomio 22:4, 10; 24:17, 18.

23. Ang magsusulat sa Salmo 119 natukmod sa pagbuhat sa unsa, ug unsay mahimo natong ihukom nga pagabuhaton?

23 Aduna bay laing nasod nga napanalanginan sa maong matang sa kabalaoran? Dili katingalahang ang salmista misulat: “Gihigugma ko gayod ang imong balaod!” Ang iyang gugma, hinunoa, dili lamang usa ka pagbati. Kadto nagtukmod kaniya sa paglihok, kay siya naningkamot sa pagsunod sa maong balaod ug pagtuman niana sa kinabuhi. Dugang pa, siya nagkanayon: “Akong gipalandong [ang imong balaod] sa tibuok nga adlaw.” (Salmo 119:11, 97) Oo, siya regular nga migugol ug panahon sa pagtuon sa mga balaod ni Jehova. Walay duhaduha nga samtang gibuhat niya kadto, ang iyang gugma niana midako. Sa samang higayon, ang iyang gugma alang sa Maghahatag-Balaod, si Jehova nga Diyos, midako usab. Samtang mopadayon ka sa pagtuon sa balaod sa Diyos, hinaot nga ikaw usab labi pang masuod kang Jehova, ang Dakong Maghahatag-Balaod ug Diyos sa hustisya.

^ par. 8 Pananglitan, ang mga balaod nga nagmando sa paglubong sa hugaw sa tawo, ang pagkuwarentinas sa masakiton, ug ang pagpanghugas ni bisan kinsang nakahikap ug patayng lawas naunag daghang siglo.Levitico 13:4-8; Numeros 19:11-13, 17-19; Deuteronomio 23:13, 14.

^ par. 9 Samtang ang Canaanhong mga templo may mga lawak nga gigahin alang sa seksuwal nga buhat, ang Moisesnong Balaod nag-ingon nga kadtong mahugaw dili gani makasulod sa templo. Busa, sanglit ang seksuwal nga relasyon nagpahinabog usa ka yugto sa kahugawan, uyon sa balaod walay usa ang makahimo sa sekso nga bahin sa pagsimba diha sa balay ni Jehova.

^ par. 10 Ang pagtudlo maoy pangunang katuyoan sa Balaod. Sa pagkamatuod, ang Encyclopaedia Judaica nagpahayag nga ang Hebreohanong pulong alang sa “balaod,” toh·rahʹ, nagkahulogang “instruksiyon.”

^ par. 17 Ang Balaod pintok nga nangutana: “Ang kahoy sa kapatagan usa ba ka tawo aron imong pagalikosan?” (Deuteronomio 20:19) Si Philo, usa ka Hudiyong eskolar sa unang siglo, naghisgot sa maong balaod, nga nagpatin-aw nga ang Diyos naghunahuna nga “dili matarong nga ang kasuko nga napukaw batok sa mga tawo ipahungaw diha sa mga butang nga inosente sa tanang pagkadaotan.”

Pagkat-og Dugang

ANG BANTAYANANG TORRE

Ang Maayong Relihiyon Nagpasundayag ug Inigsoong Gugma

Unsa nga relihiyon ang nagtudlo sa ilang mga membro nga dili makigbahin sa politika, dili magpihigpihig tungod sa rasa o kahimtang sa kinabuhi?