Ndaka u ya ka menu ya wumbidi

Ndaka u ya ka dijanela da mndani

Tifakazi ta Jehovha

Txitxopi

Muwoneleli—Wa txigondo  |  Setembro wa 2017

“Dipswi da Txizimu txathu da zumba kala kupinduka”

“Dipswi da Txizimu txathu da zumba kala kupinduka”

“Mwasi wa oma se siluva sa mora aniko dipswi da Txizimu txathu da zumba kala kupinduka.”—ISAYA 40:8.

TINDANDO: 116, 115

1, 2. a) Wutomi wu ndina va wu di zumbisile ku txani i ti ku kha ku nga ni Bhiblia? b) Ku laveka txani ti to hi vhuneka ngutu ngu Bhiblia?

ALAKANYA ngu tiya: I ti ku khwa gonda Bhiblia, wutomi wako wu di zumbisile ku txani? Nga u singa ni txo kukongomisa ditshiku ni ditshiku. Nga u si zivi ditshuri mayelano ni Txizimu, wutomi ni ta mbimo yi yi tako. Nem u si na kualakanya ngu ti Jehovha a nga mahela vathu mbimo yi yi nga pinda.

2 Ha bonga nguku hi singako ka txiemo txiya txo mbi tsakisa. Jehovha a hi ningile Dipswi dakwe, i ku Bhiblia. Ene a hi thembisa ti to madungula a yona ma na zumba kala kupinduka. Mpostoli Pedro a wombile mapswi a Isaya 40:8. Hambiku ndimana yiya yi si wombawombiko ngu kukongoma ngu Bhiblia, kambe yi kombetela ka madungula ya yona. (Lera 1 Pedro 1:24, 25.) Hi nga wuyelwa ngutu ngako hi txi lera Bhiblia ngu lidimi lathu. Ava va dhundako Dipswi da Txizimu va ti ziva ti to toneto ditshuri. Ka matiko a mangi,  vathu vamwane va dhunukile ti to ve hunduluxela Bhiblia ni kumaha ti to vathu vo tala ve yi mana ku singa ni mhaka ni sikarato so tala. Jehovha a lava ti to vathu votshe “ve mana kuhanyiswa ni kuziva ditshuri”.—1 Timoti 2:3, 4.

3. Hi na bhula ngu txani ka msungu wuwa? (Wona mfota wu wu ku makhatoni.)

3 Ka msungo wuwa hi na bhula ngu sikarato siraru asi Bhiblia yi nga huluka ka sona. Txo khata, kutxitxa ka tidimi; txa wumbidi, kutxitxa ka tipolitika ti mahile ti to lidimi ali li nga toloveleka li txitxa; txa wuraru, kulambiswa kuhunduluxelwa. Eto ti na hi vhunisa ku txani? Ti na hi vhuna kubonga Nyane wa Bhiblia ngu mbilu yotshe.—Mika 4:2; Varoma 15:4.

KUTXITXA KA TIDIMI

4. a) Ngako mbimo yi txi pinda kumaheka txani ngu tidimi? b) Hi ti zivisa ku txani ti to Txizimu kha txi sawuleli tidimi? U ti pfisa ku txani ngu toneto?

4 Tidimi ta txitxa ngu kutsimbila ka mbimo. Ti nga mahaka mapswi ni mawombo o kari, me va ni txhamuselo yo hambana ni ya kale. Ku tilava u nga alakanya ngu txikombiso txa lidimi lako. Ta fana ni tidimi ta kale. Txihebheru ni Txigriki txi txi wombawombwako nyamsi, hi nga txona txa mbimo yi Bhiblia yi nga bhalwa ngu yona. Vathu vo tala kha va na ku txipfisisa, se ku laveka txi hunduluxelwa. Vamwane va alakanyile ti to i ti ku va to gonda Txihebheru ni Txigriki txa kale, va ndina yi pfisisa kwati Bhiblia. Kambe eto vo lora. * (Wona txhamuselo ya hahatshi.) Ha bonga aku Bhiblia yotshe, mwendo sienge sa yona yi nga hunduluxelwa ngu tidimi ta ngweno ta kona mu ka 3.000. I Jehovha a lavako ti to vathu va “totshe tixaka, totshe tidimi” ve vhuneka ngu mapswi a Bhiblia. (Lera Mtuletelo 14:6) Ngu ditshuri, eto ti hi maha hi tshuketa hafuhi ka Txizimu txathu txa lirando ni txi txi si khedhiko m’thu.—Mithumo 10:34.

Ha bonga aku Bhiblia yotshe, mwendo sienge sa yona yi nga hunduluxelwa ngu tidimi ta ngweno ta kona mu ka 3.000

5. Nji txani txi txi tsakisako ka Versão Rei Jaime?

5 Kutxitxa ka tidimi ti gwesile tiBhiblia ti ti nga hunduluxelwa. TiBhiblia ti ti nga khata ti hunduluxelwa, ti nga maha se ti txi karata ku tipfisisa. Ngu txikombiso, ngu 1611 ngu dikhambi do khata ku humisilwe wuhunduluxeli wa King James (Versão Rei Jaime). Bhiblia yiya ya Txingiza yi ve ni nduma ngutu. Mapswi ya ma nga thumiswa ka Versão Rei Jaime ma gwesile ngutu lidimi la Txingiza. * (Wona txhamuselo ya hahatshi.) Ka yona, ditina da Txizimu kha da vekwa ko tala. Makhalo o tala aha ditina da Txizimu di manekako ka Mibhalo yo khata ya Txihebheru, dona di thumisa dipswi do “MKOMA” ngu maletere a hombe. Vamwane ni vona ka Mibhalo yo Wukristu ya Txigriki va thumisile dipswi “MKOMA”  ngu maletere a hombe. Ngu nzila yoneyo Versão Rei Jaime yi ti kombisa ti to ditina da Txizimu di ho ka Mibhalo yo khata ya Txigriki, yi yi dhanwako ku i Testamento ya Yiphya.

6. Ngu ku txani hi txi bonga ngu kuhumiswa ka Tradução do Novo Mundo da Bíblia Sagrada?

6 Mbimo yi Versão Rei Jaime yi nga humiswa ngu yona ngu Txingiza, mapswi a kona ma ti pfala kwati. Kambe ngu kutsimbila ka mbimo, mapswi mamwane ma khatile kupfala i di a txikale, ni ku nyamsi, ma karata ku mapfisisa. Toneto ti humelete ni ka tiBhiblia ta tidimi dimwane. Se ha bonga ngutu kuhumiswa ka Tradução do Novo Mundo da Bíblia Sagrada, ngu lidimi la ngweno. Bhiblia yiya ya maneka ha mafuni kotshe ngu tidimi ti ti pindako 150. Eto ti womba ti to wungi wa vathu ha mafuni va nga gonda Bhiblia yiya ngu lidimi lawe. Mawombawombelo a ngweno ma thumisilwe ti to madungula a Txizimu me gwesa timbilu tathu. (Masalmu 119:97) Kambe ati ti mahako ti to Tradução do Novo Mundo da Bíblia Sagrada yi va yo sawuleka ngutu, nguku yi nga tshumetela ditina da Txizimu kotshe mu di maneko kona ka mibhalo yo khata.

LIDIMI LI LI WOMBAWOMBWAKO MAKHALO O TALA

7, 8. a) Ngu ku txani mbimo yi ku nga ti ngadi ku txi kelela 300 wa malembe ti to Jesu eta, Vajudha vo tala va nga ti si txi pfi Txihebheru? b) Nji txani Septuaginta ya Txigriki?

7 Kutxitxa ka timhaka ta politika, ti gwesile ni lidimi li li wombawombwako ka matiko o tala ngutu. Kambe Jehovha a mahile ti to Bhiblia yi maneka ngu tidimi ati vathu va ndino tipfisisa kwati. Ngu txikombiso, mabhuku o khata a Bhiblia a 39 ma bhatwe ngu Vajudha, mwendo ku Vaisraeli. Ngu vona va nga khata ve mana “sithembiso sa Txizimu si nga vekwa manzani kwawe”. (Varoma 3:1, 2) Mabhuku onewo, ma bhatwe do khata ngu Txihebheru ni Txiaramu. Kambe ku txi ngadi ku txi kelela 300 wa malembe ti to Jesu eta, Vajudha va si ngadi ve txi pfa Txihebheru. Ngu ku txani? Mbimo yi mkoma Alexandre wa Hombe a nga xula matiko o tala ha mafuni, ku khatile kufuma Mfumo wa Magriki. Toneto ti mahile ti to kamakhalo a mangi aya ku nga ti fuma Magriki, vathu vo tala ve khata kuwombawomba Txigriki, ve leka lidimi lawe. (Dhanieli 8:5-7, 20, 21) Eto ti ti pata ni Vajudha vo tala, ngu nzila yoneyo se ti ti vakaratela kupfisisa Bhiblia ngu Txihebheru. Se ku ndina mahwa txani?

8 Ku txi ngadi ku txi kelela 250 wa malembe ti to Jesu e velekwa, mtxhanu wa mabhuku a Bhiblia ma hunduluxetwe ngu Txigriki. Msana keto ni ya mamwane ni ona mahunduluxetwe. Bhiblia yoneyo yi ti dhanwa ku i Septuaginta. Ngu dona dibhuku adi ku nga ti patanisilwe yotshe Mibhalo ya Txihebheru.

9. a) Ina Septuaginta ni tiBhiblia timwane ti vhuni vathu va va nga lera Dipswi da Txizimu? b) Ngu yihi ndimana ayi u yi dhundako ka Mibhalo a Txihebheru?

9 Septuaginta yi mahile ti koteka ti to Vajudha va va nga ti wombawomba Txigriki ve lera Mibhalo ya Txihebheru ngu Txigriki. Ina wa li wona litsako lawe ngu kugonda Dipswi da Txizimu ngu lidimi lawe? Sienge simwane sa Bhiblia si hunduluxetwe ngu tidimi ati ti nga ti tolovelekile ngutu, to  fana ni Txisiriya, Txigotiko ni Txilatina. Aku vathu vo tala se va nga ti lera Bhiblia ve yi pfisisa, va khatile ku yi dhunda. Vona va ndina va ni tindimana ati va tidhundako, kufana ni nathu nyamsi. (Lera Masalmu 119:162-165.) Ngu ditshuri, Dipswi da Txizimu di hulukile ka kutxitxa ka politikani ku txitxa ka lidimi li li nga toloveleka.

BHIBLIA YI LAMBISWA KUHUNDULUXELWA

10. Ka mbimo ya John Wycliffe ngu ku txani ti nga ti si hehuki ti to vathu vo tala ve lera Bhiblia?

10 Ku ni mbimo yi vathangeli va txhetxhe ni va politika va nga lambisa vathu kulera Bhiblia. Hambiketo, vavamna va va thavako Txizimu va si leki kulava tinzila to Bhiblia yi maneka. Mmweyo wawe i John Wycliffe wu a nga hanya ngu va 1300 ka ditiko da Inglaterra. Ene a ti kholwa ti to vathu votshe va ni fanelo yo lera Bhiblia. Mbimo yi a nga ti hanya, vathu vo tala va Inglaterra va si khali kupfa madungula a Bhiblia ngu lidimi lawe. Ngu ku txani? Nguko Bhiblia yi ti dhula ngutu, ni ku ku singa ni mitxhini yo ganja, yi txo kopiyarwa ngu manza basi. Se mbadotho ngutu ava va nga ti ni Bhiblia. Tximwane txi vangelo ngu ti to vathu vo tala mbimo yoneyo va si sikoti kulera. Ava va nga ti ya txhetxheni va txo yi pfa yi txi lerwa ngu Txilatina. Kambe Txilatina i ti lidimi la txikale se vathu va va nga mbi gonda va si txi pfi. Jehovha a mahile txani ti to vathu ve lera Bhiblia ngu tidimi tawe?—Mavingwa 2:1-5.

John Wycliffe ni vamwane va ti lava ti to vathu votshe ve mana Dipswi da Txizimu. Ina nawe u lava toneto? (Wona ndimana 11)

11. Ku mahekile txani mbimo yi ku nga huma Bhiblia ya Wycliffe?

11 Ngu 1382, John Wycliffe ni vamwane va hunduluxete Bhiblia ngu Txingiza. Bhiblia ya Wycliffe yi ti dhundwa ngutu ngu va lolardos. Vathuvo va tsimbite sidhoropana ni sidhoropana sa Inglaterra ngu minenge va txi gondela vathu Bhiblia ni ku va ninga tiBhiblia tawe. Toneto ti mahile ti to Bhiblia yi ziwa ngutu.

12. Ina vathangeli va txhetxhe va tsakile ngu mthumo wa Wycliffe?

12 Vathangeli va titxhetxhe va ti vengela valondeteli va Wycliffe ni Bhiblia yakwe. Va mahile txani? Va xanisile va lolardos ni  ku hisa totshe tiBhiblia ati va nga ti mana. Kambe Wycliffe se a ti fite, se vathangeli va txhetxhe va si na ku mu maha txilo. Ngu txiviti, va ti ya fumbula marambo akwe ve ma hisa, ve ma tsotsha mnamboni. Phela vathu va ti bhisi ngu kulava kugonda Bhiblia, se txhetxhe yi si na kulunga. Ka 100 wa malembe ya ma nga londisela, vathu vo tala ka ditiko da Europa ni mamwane makhalo ha mafuni va khatile kuhunduluxela Bhiblia ni ku ganja ngu tidimi ati vo tala va tipfako.

“AWU A KUGONDISAKU TI TI VHUNAKO”

13. Ngu tihi ati hi nga tsanisekako ngu tona? Eto ti li tsanisa ngu nzila yihi likholo lathu?

13 Bhiblia yi pimisilwe ngu Txizimu. Kambe eto kha ti la kuwomba ti to vahunduluxeli va Septuaginta, va Bhiblia ya Wycliffe, va Versão Rei Jaime mwendo va tiBhiblia timwane va ti geletelwa ngu Txizimu. Ngu ditshuri, hi txi xolisisa wuhunduluxeli wu wu nga humiswa, ti va ha kubasani ati Jehovha a nga tithembisa, ti to Dipswi dakwe di nzumbile. Atiya ti tsanisa likholo lathu la ti to totshe ati Jehovha a nga hi thembisa ti na hetiseka.—Joxuwa 23:14.

14. Ku ngonda nzila yi Jehovha a nga vhikela ngu yona Bhiblia ti li kulisa ngu nzila yihi lirando lathu ngu ngene?

14 Mbimo yi hi gondako ngu ti Jehovha a nga di vhikelisa tona Dipswi dakwe, likholo lathu la tsana ni ku lirando lathu ngu ngene la kula. * (Wona txhamuselo ya hahatshi.) Alakanya ngu tiya, ngu ku txani Jehovha a di hi ningile Bhiblia e tshumela e tembisa ku yi vhikela? Nguko wa hi dhunda ni ku a lava ti to hi vhuneka. (Lera Isaya 48:17, 18.) Toneto ti hi susumetela ku hi m’randa ni ku mu engisa.—1 Johane 4:19; 5:3.

15. Hi na ta bhula ngu txani ka msungo wu wu londiselako?

15 Ngako hi di dhundako ngutu Dipswi da Txizimu, ka msungo wu wulondiselako hi na ta bhula ngu siwotiso siya: Hi nga mahisa ku txani ti to hi vhuneka ka gondo ya m’thu apune? Hi nga yi thumisisa ku txani Bhiblia ngu nzila ya yinene hi di ka mthumo wa thembwe? Ngako hi di ni txienge dibanzani, hi nga ti kombisisa ku txani to hi seketela tigondo tathu ka Bhiblia?

^ par. 4 Wona msungu wu wu ku Você precisa aprender hebraico e grego?”, ka A Sentinela de 1.° de Novembro de 2009.

^ par. 5 Mawombo o tala a Txingiza aya ma thumiswako nyamsi, ma khatete ka Bhibila ya Versão Rei Jaime.

^ par. 14 Wona dibhokiso di diku “ Ngono u ta wona museu yathu ya Bhiblia!