Skip tu di aatikl

Skip tu lis a tapik

 DI PRABLEM

Tingz Weh Chretn Wi Sayfti

Tingz Weh Chretn Wi Sayfti

“Dis jenarayshan ga di moas advantij wen ih kohn tu saiyens, teknalaji, ahn richiz dan eni ada jenarayshan eena di paas . . . Ahn yet dis jenarayshan mait bee di fos wan fi kehr di werl tu di ej a dizaasta.”​—The Global Risks Report 2018, World Economic Forum.

WAI SOH MOCH PEEPL KANSAAN BOWT DI FYOOCHA A HYOOMANZ AHN DI ERT? NOATIS JOS SOM A DI CHALENJIZ WEH WI DI FAYS.

  • KRAIM PAHN DI INTANET: Wahn nyoozpaypa weh naym The Australian seh: “Evri day weh goh bai, di Intanet di geh fi bee moa daynjaros. Peepl weh moles chiljren, weh buli adaz, weh onli waahn staat aagyument, ahn weh hak peepl persnal infamayshan, yooz di Intanet fi tek advantij a adaz. Som peepl teef ada peepl persnal infamayshan, ahn dis da wan a di moas papyula Intanet kraim. . . . Wi si som a di wos bihayvya eena di hyooman rays pahn di Intanet—peepl vishos ahn kruwil.”

  • RICH PEEPL GEH RICHA AHN POA PEEPL GEH POAWA: Wahn Oxfam International ripoat seh dat di ayt richis peepl oan di saym amonk a moni az di 3.6 bilyan poa peepl pahn ert. Di ripoat kantinyu fi seh: “Di govament ahn di bizniz werl di mek shoar dat aala di moni goh tu rich peepl, noh mata how dis afek poa peepl, espeshali di uman dehn.” Som peepl frayd dat dis mait leed tu wahn ribelyan.

  • WAAR, RAYSIZM, AHN PERSIKYOOSHAN: Wahn 2018 United Nations Refugee Agency ripoat seh: “Nowadayz, wi di si di haiyis amonk a refyujee dan eva bifoa.” Moa dan 68 milyan peepl mi haftu lef dehn hoam, moasli bikaaz a waar er persikyooshan. Di ripoat kantinyu fi seh dat “evri too sekants, bowt 1 persn geh foas fi lef ih hoam.” Dat sad, noh chroo?

  • LAIF PAHN ERT EENA DAYNJA: The Global Risks Report 2018 seh: “Eena jos wahn shaat taim, wi looz wahn lata di difrent plaants an animal fahn di ert. Ahn di polooshan a di ayaa ahn see di chretn wi helt day bai day.” Aalso, wahn amonk a inseks di disapyaa eena som plays. Dis impoatant kaaz plaants pen pahn inseks fi polinayshan. Soh now saiyentis di seh dat ih mait soon bee tu layt fi fiks di prablem. Di koaral reef dehn deh eena chrobl tu. Saiyentis figa dat bowt haaf a di reef eena di werl ded joorin di paas 30 yaaz.

Yu tink wi ku mek di chaynjiz weh wi need soh dat wi ku ga wahn sayfa werl? Som peepl feel dat ejukayshan da paat a di ansa. If wi need ejukayshan, den weh kain wi need? Di neks aatikl dehn wahn kansida dehnya kweschan.