Kele vôm ô ne lañe de

Kele sous-menu

Kele tep

Bengaa be Yéhôva

Bulu

Nkume mmombô a bete (Asu ayé’é)  |  Ngon awômô 2017

 NKAÑETE MÔT

Bia bi bibotan éyoñe bia bo mame Yéhôva a nye’e

Bia bi bibotan éyoñe bia bo mame Yéhôva a nye’e

“Bia kañese!” Éyalane bia nnôme wom a ndôme jam ba ngal, bi nga ve le éyoñ ékôane Yéhôva é nga ve bia ésaé. Amu jé bi nga kañese ésaé éte, a aval avé Yéhôva a nga botane bia? Ôsusua na ma yalane nsili ôte, ma zu taté kañete mia ényiñe jam.

ME NGA bialé mbu 1923, e Yorkshire, si Énglis, mone tisone ba loone na Hemsworth. Ndôme mvendé jam é ne jôé na Bob. Ésa wongan a mbe a vini’i minsose bivuse miñyebe bia ye’ele. Me bili mimbu ébul, bôte béziñ be nga ve nye bekalate be kobô’ô ajô ya évuse ñyebe. A nga kame mam a nga lañ été. Mvuse bone mimbu, a nga loone Bob Atkinson na, a zu bôme bia fônô, bi wô’ô nkañete Mojañ Rutherford. Ane bi nga yeme na, a ne ñyebe wua a bôte be nga ve bia bekalate. Bebiaé bam be nga jô Mojañ Atkinson na, a zu di a bia mame ngô’é, ndembene bia ye sili nye minsili. Be nga bañete bia ésulane nda mojañ Atkinson. Bi nga kañese, ane mone akônda a nga tébane Hemsworth. Beserviteur de zone (bejome mekônda) be mbe be tabe’e nda jangan, bi mbe fe bi loone bepkwa’a mefane be zu di a bia. Me nga wô’ô mvaé ya tabe a be.

Ôsusua, bi mbe bebo makit, ve pepa a nga jô ndôme jame na, “Nge wo kômbô bo nkpwa’a mefan, bia yiane jô’é makit.” Bob a nga kañese, éyoñ a nga bi mimbu 21, ane a nga kôlô nda, a ke bo npkwa’a mefan. Mvuse mimbu mibaé, éyoñe me nga bi mimbu 16, ma fe me nga nyoñ ésaé nkpwa’a mefan. Memane me sondô, me mbe me kañete’ étam, me bela’ane mone metua a fônô. Ve Yéhôva a nga botan ésaé éte, bôte me mbe me ye’ele’e Kalate Zambe be nga yaé nsisim. Abui ya be be e nga kañese benya mejôô. Mbu ô nga tôé valé, be nga lôme bia Mary Henshall tisone ba loone na Cheshire, ane bekpwa’a mefan be ne ngum aval. E zu koone benya mejôô be ngenane te kui tison éte.

Binga fe be mbe be yiane nyoñe ngabe Beta Bita bi baa. Mbôle bi mbe bekpwa’a mefan be ne ngum aval, bi nga bo ésaé nkañete jangan, bi buni’i na ba ye jô’é bia, avale ba jô’é bôte be zambe ya miñyebe mivok. Ve aba mejô e nji kañese jam ete. Be nga futi ma mimbôk tañe melu 31. Mbu ô nga tôñe valé, éyoñe me nga bi mimbu 19, be nga jô na me ne objecteur de conscience (môt a ne fili  ya nyoñe ntyi’ane tyiñe jia a mbunane wé, a mone môte ya nleme wé). Be nga tyi’i ajô dam meba mejô mebaé, ane be nga su’ulane suu ma. Akusa bo me nga tôbane minjuk, me nga yeme na mbamba nsisim, a Yéhôva mbe be nga su’u ma.​—És. 41:10, 13.

AVALE ME NGA YENE NNÔME WOM

Bia Arthur Matthews bi nga yenan éyoñ ôsu mbu 1946. E zu koon a ndôme kui nda mimbôk, vôm a nga lôte ngon élal, amu aba mejô e nga tyi’i na, a ne objecteur de conscience. Nné ane a nga kui mimbôk, nde a nga ke koone monyañe wé, Dennis, vôm a mbe nkpwa’a mefan a ne ngum aval e Hemsworth. Ésa wop a nga ye’ele be benya mejôô aso bongô, be nga duban be too bisoé. Éyoñe be nga lôme Dennis e Irlande, Arthur ve li’ étam. Éyoñe bebiaé bam be nga yene mbamba mefulu me Arthur, ane be nga nyoñe nye nda. Éyoñe me mbe me kele’e jome bebiaé bam, bia Arthur bi mbe bi sôbô’ô bisua éyoñe bi maneya di. Nalé a nga bo na, bi yemba’an. Bi nga taté na bia laan a zene ya bekalate. Mbu 1948, Arthur a nga beta ke mimbôk tañe ngon élal. Bia nye bi nga lu’an Ngon ôsu ya mbu 1949, ane bi nga tyi’i na, nge nalé a ne boban, bia ye bo ésaé nkpwa’a mefan ényiñe jangan ése. Yéhôva a nga volô bia na, bi bi mbamba nta’ane mam, bi yeme fe belan éyoñe jangan a moné wongan, na bi bo ésaé nkpwa’a mefan.

Hemsworth mbu 1949 e zu koone bi ndôme lu’an

Mvuse ngumba mbu, be nga lôme bia Nord ya Irlande. Bi nga taté ke Armagh, mvuse ya valé, nde bi nga su’ulane ke Newry. Ñyebe Katôlôs ñwô ô mbe ô dañe wume bitisone bite. Bi nga tôbane mewosan, jôm éte nje bi mbe nya ntyele éyoñe bia kômbô kañete môt. Bisulan bi mbe bi boba’ane menda me bobejañ a besita béziñ. Bi mbe bi yiane wulu kilimita 16 na bi ke kui wôé. Bi mbe bôte mwom. Biyoñe biziñ, be mbe be jô’ô bia na bi bômbô wôé, ve teke binoñ. Mame tyé, be mbe be bo’o bia étyam akak, bi mbe bi nyeke’e je abui. Bi ne meva’ abui, amu éyoñe ji Bengaa be nto abui wôé.

“BIA KAÑESE!”

Ndôme jam ba minga wé Lottie, be mbe bekpwa’a mefan be ne ngum avale Nord ya Irlande. Mbu 1952, bia benyin bi nga tabe beta étôkane Belfast. Mojañ éziñ a nga ba’ale bia nda jé bia be mojañe Pryce Hughes, nlômane ya wofise ya si Énglis. Ngô’é éziñ, bi mbe bi la’an ajô ya mfefé mone kalate ô nga kui ve asu bôte ya Irlande, ô to nlô ajô na, La voie de Dieu est une voie damour. Nde Mojañe Hughes a nga kate bia nju’u be bili, na be kañete Bekatôlôs ya Irlande. Befata be nga wôlé bobejañ menda, be nga tibili fe be. Mojañe Pryce a nga jô na: “Bia yi nnôm ba ngal, be bili metua na, be ke ba kabe bone bekalate ba, bitisone bitison.” * Ane bi nga yalan avôl avôle na,  “Bia kañese!” Bifia bite mbie bi ne atata’a ya nlañe wu.

Bia bepkwa’a mefan bi ne metua été, bi bete fe metôtô

E tisone Dublin, bi nga tabe mon éyoñe nda sita Ma Rutland. A mbe nnôme Ngaa Yéhôva. Bi nga mane kuane biôme biangan biziñ, nde bia benyin bi nga ke jeñe metua ya kus, bi mbe bi bete môtôtô Bob (avale môtôtô e bili éto fefel). Bi nga yene mbamba metua; mbôle môt éziñe ya be bia a nji be a yeme’e dutu metua, nde bi nga kate nkuane bemetua na, a ba’ale bia nye. Alu ete ese, a too énoñe jé yôp, Arthur a mbe a fase’ aval a ne dutu metua. Tyé kpwa, nté Arthur a mbe a jeñe’e na a dutu metua, nde a nga yene sita Mildred Willett (nnye John Barr a nga su’ulane luk). A mbe a yeme’e dutu metua! A nga ye’ele nye ane ba dutu metua. Mbôle Arthur a mbe a nga yeme dutu metua abim éziñ, nde bi nga ke vôme be nga lôme bia!

Metua wongan a nda metua jangan

Mvuse ya valé, bi nga jeñe nda ya bômbô, teke yen. Be nga kate bia na, bi nji yiane bômbô metua été, amu bôte ba vini Bengaa be ne zu futi nduan. Alu ete, bia benyine bi nga bômbô metua été. Ve môs ô nga tôé valé, bi nga yene mone nda a bili ve binoñe bibaé. Mbamba jam a ne na, bi nji bi ajô éziñ a bebé mefup be mbe be too fefele nda jangan. Abôta nkañete dangan e mbe ôyap a vôme bi mbe bi too (kilimeta 16-24). Bi mbe bi bo’o nkañete ya menda menda a meke, bi za’a bia jome bôt a meso.

Bi nga kañete menda mese ya Sud-est ya tison éte, môte teke ndeñele bia. Bi nga kabe bone bekalate 20 000 a mvuk. Bi nga lôme biyôlé bi bôte ba kômbô yé’é benya mejôô wofise ya Béthel ya si Énglis. Bi ne abui mevak amu Bengaa be Yéhôva be ntoo mintete wôé!

BIA BETA BULANE SI ÉNGLIS A ÉCOSSE

Be nga lôme bia Sud ya Londres. Mvus abime besondô éziñ, ane wofise ya Béthel ô nga loon Arthur, a jô nye na a nto njome mekônda, a na, a ye taté ésaé éte ve akiti! Be nga yañele nye sondô jia. Ane bi nga taté na bia jôme mekônda ya Écosse. Arthur a nji be a bili éyoñe ya kômesane minkañete mié; ve a nga bo ésaé éte mvo’é, nalé a nga ve ma ngule nyul. Bi nga nye’e ésaé éte. Éyoñe bi taté’é ésaé ya jome mekônda si éte, bebo bisaé be Yéhôva be mbe tyôtyoé, ve éyoñe ji, bi ne nya abui, amu Yéhôva a nga botan ésaé nkañete.

Éyoñe be nga loon Arthur Sikôlô ya Guiléad mbu 1962 tañe ngon awôm, bi nga yiane nyoñe beta ntyi’an. Bi nga tyi’i na, to’o ma li’i étam, Arthur a yiane ke sikôlô ate. Be nga lôme ma ane nkpwa’a mefan a ne ngum aval si ya Hemsworth. Éyoñ Arthur a nga mane Sikôlô ya Guiléad, ane be nga lôme bia Écosse, Nord ya si Énglis a Nord ya Irlande.

BA BETA LÔME BIA IRLANDE

Mbu 1964, be nga telé Arthur ébu’a jia ya bobejañe ba tebele wofise ya Béthel ya Irlande. Bi  nga nye’e ésaé njome mekônda abui, jôm éte nje me nga ko woñ éyoñe be nga lôme bia Béthel. Éyoñe ma fase mbamba be mam bi nga bo Béthel, ma ve Yéhôva akéva amu a nga lôme bia wôé. Ma simesane na, éyoñe wo kañese mbe’e éziñ, to’o wo ko wô woñ, Yéhôva a ye botane wo. Me nga saé wofis, vôme ba kôane bekalate, kisin, me nga bo fe mfuban. Biyoñe biziñ, bi mbe fe bi tabe’e beta bitôkan, nalé a va’a bia fane ya yene bobejañe ya Irlande. Bi nga yene fe bôte bia be be bi nga yé’é Kalate Zambe be yaé nsisim, nalé a nga yemete minkañe miangan a bobejañe ya Irlande. Ngo’o avale bibotan ete!

BETA JAM A NGA TYENDÉ ÉSAÉ NKAÑETE IRLANDE

Beta étôkan bobejañe ba so abui mesi bi nga taté bi Irlande a nga bobane Dublin mbu 1965. * Akusa bo mewosane bi nga tôbane me, beta étôkan ate a nga wulu mvo’é. Bôte 3 948, be nga tabe étôkan éte, a bôte 65 be nga duban. Môt ase a nga nyoñe ngap a bôte 3 500 be nga so mesi mesi, a nga bi kalate, be va’a nye akiba. Bôte bete ke be nga se’e ba be nga tabe menda map, amu mbamba ntabane wop. Beta étôkan ate a nga tyendé ésaé nkañete ya Irlande.

Arthur a batane Nathan Knorr môs a suane beta étôkane mbu 1965

Arthur a liti kalate Recueil d’histoires bibliques nkobô Gaélique mbu 1983

Mbu 1966, Tin Ékôan é nga tyi’i na, wofise ya Dublin ñwô wo zu wulu ésaé ja bobane Irlande ya Sud, a Irlande ya Nord. Mesi mete me nji be me bo’o mam avale da. Ve bi mbe fe abui mevak éyoñe bi nga yen ane abui Bekatôlôs da zu nyiine benya mejôô, a kañe Yéhôva fufulu a bobejañe be mbe Beprotestant.

MAME MA TYENDÉ

Mbu 2011, binyiñe biangan bi nga tyendé éyoñe bewofise ya si Énglis a Irlande be nga fulan. Be nga lôme bia wofise ya Béthel ya Londres. Foé éte é nga so e zu koon Arthur a nga kon ôkône Parkinson. A nga wu mbu 2015, Ngone tane é to melu 20. E zu koone bi boya mimbu 66 nsamba.

Mimbu mi ndôme mane mi, me nga kone nlem, me nga bili ate’e nlem, a mintaé mife. Arthur a mbe a su’u ma abui. A jembane ma angôndô ya abui! Ve éyoñ ô tele aval été ete, éyoñ éte nje wo dañe subu Yéhôva bebé. Jam e nga bo fe ma abui meva’a nlem e ne na, bôte be mbe be nyeke’e Arthur angôndô ya abui. Bemvôé bangane ya Irlande, si Énglis, a Amelka be nga tili ma. Bekalate bete be nga volô ma abui. Dennis monyañ Arthur ba Mavis minga wé, a Ruth ba Judy bone be ndôme mvendé jam, be nga ve fe ma ngule nyul.

Kalate Ésaïe 30:18 a jô na: “Ajô te Yéhôva a ye yange, nde te a ye bo mia mvam; ajô te fe a ye betebane yôp, nde te a ye ko mia éngôngo: amu Yéhôva a ne Zambe ya nya ntyi’ane mejôô; ébotan a ba bese b’ayange nye.” Éfus éte é nga volô ma nya abui amu ja liti na, Yéhôva a yange a ôjibi ôse môs a ye zu mane vaa minju’u mise, a ve bia mbamba mimbe’e mfefé émo.

Éyoñe ma fombô mvus, ma yene na Yéhôva a nga wulu ésaé ya Irlande, a botane fe je. Ma wô’ô benya meva’a na, ma fe me nga bo abime me mbe ngule ya bo mfa’a ya beta ésaé ate. Teke bisô, e ne fo’o été na, éyoñ ése wo bo jôme Yéhôva a nye’e wo bi bibotan.

^ É.N. 12 Lañe’ Annuaire des Témoins de Jéhovah ya mbu 1988 afebe 101-102.

^ É.N. 22 Lañe’ Annuaire des Témoins de Jéhovah ya mbu 1988 afebe  109-112.