Bushe abantu baleishiba shani umwakubika imituulo pe tempele mu nshiku sha kwa Yesu?

Icipao ca pe tempele cali mu Lubansa lwa Banakashi. Icitabo ca The Temple—Its Ministry and Services citila: ‘Mu lubansa lwe tempele mwaleba utwa kubikamo indalama utwali 13.’

Utu utwa kubikamo indalama twali utunono ku mulomo e lyo utwabatama pe samba. Pali kamo na kamo balelembapo umusango wa mutuulo uo bali no kubikamo. Indalama shalesangwamo baleshibomfya kuli ifyo fine akakubikamo indalama kalembelwepo. Yesu ali mu Lubansa lwa Banakashi ilyo amwene abantu abengi, kumo na mukamfwilwa, baletuula imituulo.—Luka 21:1, 2.

Utwa kubikamo indalama tubili balebikamo indalama isho balebomfya ku fintu ifyalefwaikwa pe tempele muli uyo wine mwaka e lyo no wafumineko. Utwa kubikamo indalama tumbi 5 balebikamo indalama ishalelingana no mutengo wa fipele, inkunda, inkuni, ifyanunkila e lyo ne fipe fya golde ifya kubomfya pe tempele. Uletuula nga nakwata indalama ishingi ukucila isho alingile ukutuula, ishashala alebika mu kabokoshi akali konse. Akakubikamo indalama kambi balebikamo indalama ishaleshalako nga ca kuti umuntu ashita ifya mutuulo. Utwakubikamo indalama tumbi 4, balebikamo indalama shaleshalako ku mituulo ya pa milandu, ishalefuma ku malambo ya fyuni, ku mituulo ya baNasiri e lyo na ku mituulo yabo basangulwile ku fibashi. Akakubikamo indalama kambi balebikamo imituulo mu kuitemenwa.

Bushe ifyo Luka alembele mu Baibolo fya cine?

Luka e walembele ibuuku lya Mbila Nsuma ilitwa ati Luka e lyo ne buuku lya Imilimo ya Batumwa. Luka atile: ‘alikonkele fyonse bwino bwino ukufuma pa kutendeka,’ lelo abasoma bamo balatwishika ifyo alembele. (Luka 1:3) Bushe ifyo alembele fyali fya cine?

Luka alilanda pa fintu ifyacitike kale ifyo twingasanga ne fishinka ukuti ca cine fyalicitike. Ku ca kumwenako, alilanda pa malumbo balebomfya ukwitilako abalashi ba mu buteko bwa bena Roma ayo abengi bashaishibe. Mu Filipi balebeta ati ishamfumu, mu Tesalonika balebeta ati bakateka e lyo mu Efese balebeta ati intungulushi. (Imilimo 16:20, e filanda Baibolo ya Kingdom Interlinear; 17:6; 19:31) Luka na kabili aleita Herode Antipa ati kateka wa citungu, e lyo aleita Sergi Pauli ati umulashi wa ku Kupro.—Imilimo 13:1, 7.

Amalumbo Luka abomfeshe yali ya cine pantu talebomfya fye yamo yene, lelo aleyalula nga filya fine abena Roma baleyalula nga kwaba ukwaluka mu mitekele. Uwasoma ifya mu Baibolo, Bruce Metzger atile: “Amalumbo Luka abomfeshe mwi buuku lya Imilimo yaba fye ayalinga ukulingana ne fifulo e lyo ne nshita baleyabomfeshapo.” Uwasoma sana William Ramsay na o alandile pali Luka ukuti “ni kalemba wa lyashi lya kale uwalembele bwino sana ifintu ukulingana no mo fyacitikiile.”