1, 2. (a) Bushe imikalile ya kwa Yosefe no lupwa lwakwe yali no kwaluka shani? (b) Lyashi nshi ilya bulanda ilyo Yosefe aebele umukashi wakwe?

ELENGANYENI ukuti Yosefe aleninika icipe na cimbi pa mpunda, kabili alelolesha mu Betelehemu ninshi namufiita na fititi. Pa kuti impunda iisendele ifipe itendeke ukwenda, aipampansha mu lufumo. Afwile aletontonkanya pa lwendo lwakwe ulutali ulwa kuya ku Egupti na pa fyo ulupwa lwakwe lwali no kulaikala ku calo cimbi, uko balanda ululimi lumbi no kukonka intambi shimbi.

2 Tacayangwike kuli Yosefe ukweba Maria, umukashi wakwe ili lyashi lya bulanda, lelo alishipile kabili alimwebele. Yosefe aebele Maria ifyo malaika uwafumine kuli Lesa amwebele mu ciloto ukuti: Imfumu Herode yalefwaya ukwipaya umwana wabo! Balingile ukufuma mu Betelehemu lilya line fye. (Belengeni Mateo 2:13, 14.) Maria alisakamene nga nshi. Mulandu nshi umuntu engafwaila ukwipaya umwana wabo uwa kaele? Maria na Yosefe calibapeseshe amano. Lelo balitetekele Yehova, e ico bali-ipekenye baima no bulendo.

3. Londololeni ifyo Yosefe no lupwa lwakwe bafumine mu Betelehemu. (Moneni ne cikope.)

3 Yosefe, Maria na Yesu balifyukile mu Betelehemu ubushiku ninshi abantu nabalaala, tabeshibe ne cilecitika. Balungeme ku kapinda ka ku kulyo kabili ilyo bwaile buleca, nalimo Yosefe aletontonkanya pa fyali no kucitika ku ntanshi. Bushe umuntu uwalepala fye imbao ali no kucingilila shani ulupwa lwakwe ku bantu abakwatishe amaka? Bushe lyonse ali no kulakumanisha ukupekanishisha ulupwa lwakwe ifyo lwalekabila? Bushe ali no kubomba umulimo uukalamba uo Yehova Lesa amupeele, uwa kusakamana no kukusha uyu mwana uwacindama? Yosefe alikwete amafya ayakalamba. Ilyo tulelanda pa fyo alecita nga akwata amafya, twalamona ico abafyashi abaume muno nshiku, e lyo na ifwe bonse tulingile ukupashanishisha icitetekelo ca kwa Yosefe.

 Yosefe Alecingilila Ulupwa Lwakwe

4, 5. (a) Cinshi calengele ifintu fyaluke mu bumi bwa kwa Yosefe? (b) Finshi malaika alandile pa kukoselesha Yosefe ukubomba umulimo uukalamba uo Lesa amupeele?

4 Imyeshi yabangilileko ilyo ali ku mwabo ku Nasarete, ifintu fyalyalwike ilyo Yosefe akobekele umwana wa kwa Heli. Yosefe alishibe ukuti Maria alitemenwe Yehova na mafunde yakwe. Lelo alipapile ilyo aishibe ukuti Maria naimita! E ico alefwaya ukumuleka mu bumfisolo pa kuti taseebene. * Lelo malaika aebele Yosefe mu ciloto ukuti, icalengele ukuti Maria emite, mupashi wa mushilo uwa kwa Yehova. Malaika alandile no kuti, umwana uo Maria ali no kufyala “akapususha abantu bakwe ku membu shabo.” Kabili aebele Yosefe ati: “Witiina ukusenda umukashi obe Maria ku mobe.”—Mat. 1:18-21.

5 Yosefe, uwali umulungami kabili uwa cumfwila, alicitile ifyo bamwebele. Umulimo Yosefe akwete wali uukalamba icine cine, uwa kukusha umwana wa kwa Lesa uwacindama nga nshi, uushali mwana wakwe. Pa numa, ilyo imfumu yafumishe icipope ca kuti abantu bonse baye mu kulembesha ku mwabo, Yosefe aile no mukashi wakwe uwali pa bukulu ku Betelehemu mu kulembesha. Uku kwine e ko no mwana afyalilwe.

6-8. (a) Finshi fyacitike ifyalengele ukuti ifintu fyaluke na kabili mu lupwa lwa kwa Yosefe? (b) Finshi filanga ukuti Satana e watumine lulya ulutanda? (Moneni na futunoti.)

6 Yosefe tabweleele ku Nasarete no lupwa lwakwe. Lelo baileikala ku Betelehemu, mupepi fye na Yerusalemu. Bali bapiina lelo Yosefe alebombesha pa kuti Maria na Yesu balekwata ifyo balekabila. Tapapitile na nshita, batendeke ukwikala mu ng’anda iinono fye. Lyena, ilyo Yesu acilileko nalimo umwaka umo, ifintu fyalyalwike na kabili ukwabula ukwenekela.

7 Kwali abaume abalebukila ku ntanda abafumine ku Kabanga, nalimo ku Babiloni ukutali sana, abaile mu kumona Yesu. Balekonka ulutanda ulwabatungulwile ku ng’anda ya kwa Yosefe na Maria kabili balefwaya ukumona umwana uwali no kwisaba imfumu ya baYuda. Aba baume bali no mucinshi sana.

8 Nampo nga balishibe nelyo iyo, abaume abalebukila ku ntanda balibikile Yesu mu bwafya ubukalamba. Pa kubalilapo, ulutanda bamwene lwabatungulwile ku Yerusalemu, te ku Betelehemu iyo. * Ilyo bafikile, baebele Imfumu Herode ukuti balefwaya ukumona umwana uwali no kuba imfumu ya baYuda. Ici calengele Herode akalipe nga nshi.

9-11. (a) Cinshi cilanga ukuti kwali uwakwatishe amaka ukucila pali Herode na Satana? (b) Bushe ubulendo bwa kuya ku Egupti bwapusana shani ku fyo bwalondololwa mu nshimi?

 9 Lelo icawemeko ca kutila kwali uwakwatishe amaka ukucila pali Herode na Satana. Cinshi twalandila ifi? Ilyo balya abaume bafikile pa ng’anda apali Yesu no kumumona ninshi ali na banyina, bafumishe ifya bupe kabili tabalefwaya ukubalipila pa fyo batwele. Yosefe na Maria bafwile balipapile sana pantu ukwabula no kwenekela, balikwete “golde ne fyanunkila na muri,” ifintu ifyali no mutengo nga nshi! Abalebukila ku ntanda balefwaya ukuyaeba Imfumu Herode uko basangile umwana. Lelo Yehova alibakeenye. Abebele ukuti bapite inshila imbi pa kubwelelamo ku mwabo.—Belengeni Mateo 2:1-12.

10 Ilyo abalebukila ku ntanda baile fye, malaika wa kwa Yehova aebele Yosefe ati: “Ima, senda umwana na nyina no kufulumukila ku Egupti, kabili ukekale kulya mpaka nkakwebe ukufumako; pantu Herode alatendeka ukufwaya umwana pa kuti amwipaye.” (Mat. 2:13) Nga filya twacilanda pa ntendekelo, Yosefe alimine lilya line fye bamusokele. Alibikile sana amano ku kucingilila umwana, e calengele afulumukile ku Egupti no lupwa lwakwe. Yosefe na Maria nomba balikwete ifyali no kubafwa pa lwendo pantu balya abaume balibapeele ifya bupe ifya mutengo sana.

Yosefe ali-ipeeleshe pa kuti acingilile umwana wakwe

11 Mu nshimi sha kale baliwaminisha ili ilyashi. Batila, ilyo Yosefe no lupwa baleya ku Egupti, Yesu alipifye ubulendo mu cipesha amano, alengele ifipondo ukukanabasansa, kabili alengele no tuncindu ukukontamina nyina pa kuti asabeko ifisabo. * Lelo icishinka ca kuti, ulwendo lwalilepele kabili lwalibanashishe.

Yosefe ali-ipeleshe ukusha imikalile iyaliko bwino pa kuti acingilile ulupwa lwakwe

12. Finshi abafyashi abakwata abana muli cino calo icayafya bengasambilila kuli Yosefe?

12 Abafyashi kuti basambililako ifingi kuli Yosefe. Ali-itemenwe kabili ali-ipeleshe ukusha imilimo yakwe ne mikalile yaliko bwino pa kuti acingilile ulupwa lwakwe. Ukwabula no kutwishika, Yosefe alemona ulupwa lwakwe ukuti bupe ubwacindama nga nshi ubo Yehova amupeele. Abafyashi muno nshiku bakusha abana mu calo icayafya, umwaba ifyabipa ifingi ifingabonaula. Ala abafyashi abaipeelesha no kubombesha ukucingilila abana babo kuli ifi fintu, nge fyacitile Yosefe, balilinga ukubatasha!

Yosefe Alesakamana Ulupwa Lwakwe

13, 14. Cinshi calengele Yosefe na Maria bakushishe abana babo ku Nasarete?

13 Cimoneka kwati Yosefe no lupwa lwakwe tabakokwele mu  Egupti, pantu ilyo papitile fye inshita iinono, malaika aebele Yosefe ukuti Herode alifwa. Yosefe no lupwa balibwelelemo ku mwabo. Ukusesema ukwalembelwe kale kwasobele ukuti Yehova aketa umwana wakwe “ukufuma ku Egupti.” (Mat. 2:15) Ifyo Yosefe acitile na fyo fyalilengele ubu busesemo bufikilishiwe. Lelo ni kwi ali no kutwala ulupwa lwakwe?

14 Yosefe ali uwashilimuka. Alitiinine Arkelao uwapyene Herode, pantu na o wine ali mukalushi kabili aleipaya abantu. Lesa aebele Yosefe ukufuma mu Yerusalemu umwali abantu abali na mapange yabipa no kuya ku mushi wa ku mwabo ku Nasarete, mu Galili. Uku, e ko Yosefe na Maria bailekushisha abana babo.—Belengeni Mateo 2:19-23.

15, 16. Milimo nshi Yosefe alebomba muli bukabasa, kabili fisolobelo nshi nalimo alebomfya?

15 Nangu ca kuti tabafushishe ifya kucita mu mikalile, ubwikalo bwalyafishe. Baibolo ilanda ukuti Yosefe ali ni kabasa. Ili ishiwi lilanda pa muntu uubomba imilimo yalekanalekana pamo nga ukutema imiti no kuitwala apa kubombela no kulepulamo amapulanga ya kubomfya pa kukuula amayanda, pa kupanga amato, amalalo ayanono, ifikocikala, imipeto, amakoli ne fintu fimbi ifyo bashibulimi babomfya. (Mat. 13:55) Uyu mulimo walikosele icine cine. Ilingi bakabasa aba kale balebombela pa mayanda yabo nelyo mu kayanda ako balekuula mupepi fye ne ng’anda.

16 Yosefe alebomfya ifibombelo fyalekanalekana, kabili nalimo fimo ni bawishi bamupeele. Nalimo alebomfya sikweya, intambo ya kupiminako, aka kushililako, akasembe, soo, imbaso, sando, na cesulo, ica kutulilako imbao, glu, e lyo nalimo ne misomali nangu ca kutila yalikosele umutengo.

17, 18. (a) Finshi Yesu asambilile kuli Yosefe, wishi? (b) Cinshi calengele ukuti Yosefe alebombesha?

17 Elenganyeni Yesu ninshi ali fye umulumendo alelolekesha ilyo Yosefe, wishi alebomba. Ukwabula no kutwishika, afwile alekumbwa ifyo wishi acenjele ukubomba imilimo, ifyo ali na maka ne fyo ali uwakosa. Yosefe nalimo atendeke ukufunda umwana wakwe imilimo iya-anguka pamo nga ukukuusa amapulanga ukubomfya inkanda ye sabi iyauma. Yosefe afwile alisambilishe Yesu ubupusano bwali pa  mbao shalekalekana isho alebomfya, pamo nge sha muti wa mukunyu, umuoke, nelyo isha muolife.

Yosefe alisambilishe umwana wakwe umulimo wa kubasa

18 Yesu alishibe ukuti yalya yene amaboko ya kwa Yosefe ayalebomba imilimo iyakosa, pamo nga ukutema imiti no kupala amapulanga, e yo alemukumbatilako, no kukumbatilako banyina na baice bakwe no kubasansamusha. Mu kuya kwa nshita, ulupwa lwa kwa Yosefe na Maria lwalikulile, balikwete abana na bambi 6. (Mat. 13:55, 56) Yosefe alingile ukubombesha pa kuti alesakamana no kuliisha ulupwa lwakwe.

Yosefe alishibe ukuti ukusambilisha ulupwa lwakwe mu fya kwa Lesa e kwacindamishe pali fyonse

19. Bushe Yosefe Alesakamana shani ulupwa lwakwe mu fya kwa Lesa?

19 Na lyo line, Yosefe alishibe ukuti ukusakamana ulupwa mu fya kwa Lesa, e kwacindeme sana. E ico alesambilisha abana bakwe pali Yehova Lesa na pa Mafunde yakwe. Lyonse fye Yosefe na Maria balesenda abana babo kwi sunagoge uko balebelenga no kulondolola Amafunde. Pa numa ya kusangwako, Yesu nalimo alekwata amepusho ayengi kabili Yosefe ale-esha sana ukumulondolwela fyonse pali Yehova. Na kabili, Yosefe alesenda ulupwa lwakwe ku mitebeto iyalebela mu Yerusalemu. Nga kuli Ica Kucilila icalebako cila mwaka, nalimo Yosefe no lupwa lwakwe balepoosa imilungu ibili pa kuti bakayefika ku Yerusalemu ukwalepele amakilomita 112 no kusangwako ku Ca Kucilila e lyo no kubwela.

Lyonse fye Yosefe alesenda ulupwa lwakwe mu kupepa kwi tempele ku Yerusalemu

20. Bushe imitwe ya ndupwa iya Bena Kristu kuti bapashanya shani Yosefe?

20 Ifi fine e fyo ne mitwe ya ndupwa iya Bena Kristu muno nshiku icita. Balaipeelesha ukupekanishisha abana babo ifyo bakabila, lelo babika sana amano ku kubasambilisha ifya kwa Lesa. Balakwata amapepo ya lupwa kabili, balabasenda na ku kulongana kwa pa cilonganino na ku kulongana ukukalamba. Nga filya fine Yosefe alecita, nabo balishiba ukuti takwaba icacindamisha ico bengacitila abana babo icingacila pa kubafunda ifya kwa Lesa.

“Natucula”

21. Bushe inshita ya Ca Kucilila yaleba shani ku lupwa lwa kwa Yosefe na Maria, kabili ni lilali ilyo Yosefe na Maria baishibe ukuti Yesu nashala?

21 Ilyo Yesu ali ne myaka 12, Yosefe asendele ulupwa lwakwe ku Yerusalemu nga filya fine alecita lyonse. Yali ni nshita ya mutebeto wa Ca Kucilila, kabili indupwa ishingi shale-endela pamo kumo ne nama shabo, balepita mu mpanga iyafunda. Nga bapalamina ku mpanga iyabulamo akantu iyali mupepi no musumba wa Yerusalemu uwabelele apasansuka, abengi baletendeka ukwimba inyimbo isho baleimba pa kuninika ulupili isho bonse baishibe. (Amalu. 120-134) Mu  musumba mufwile mwaleba sana abantu abengi. Pa numa ya mutebeto, indupwa shaletendeka ukubwelelamo. Nalimo Yosefe na Maria balikwete ifingi ifya kucita, e co limbi baletontonkanya ukuti Yesu ale-endela pamo na bantu bambi, nalimo na balupwa bambi. Ilyo papitile ubushiku bumo ukutula apo bafumine ku Yerusalemu, e lyo baishibe ukuti Yesu nashala kabili calibasakamike sana!—Luka 2:41-44.

22, 23. Bushe Yosefe na Maria bacitile shani ilyo baishibe ukuti Yesu nashala, kabili finshi Maria alandile ilyo bamusangile?

22 Ilyo line fye balibwelelemo ku Yerusalemu kabili baile balemufwaya. Elenganyeni ifyo baumfwile ilyo balepita mu misebo ya mu musumba, baleita umwana wabo ninshi namutalala na tondolo. Bushe umwana wabo aali kwi? Ilyo balemufwaya pa bushiku bwalenga  shitatu, bushe Yosefe atendeke ukutontonkanya ukuti alifililwe ukubomba bwino umulimo uo Yehova amupeele? Basukile baya kwi tempele. Balimufwaile sana, lyena baile mu muputule umwali abantu abengi abaishibe sana Amafunde, ninshi na Yesu naikala pamo nabo! Tontonkanyeni pa fyo Yosefe na Maria batemenwe ilyo bamusangile!—Luka 2:45, 46.

23 Yesu alekutika kuli aba bantu abasambilila kabili alebepusha na mepusho. Aba baume balipapile nga nshi amano yakwe ne fyo alebasuka. Maria na Yosefe nabo bene balipapile sana. Ukulingana na Baibolo, Yosefe talandilepo nangu cimo ilyo basangile Yesu. Lelo ifyo Maria alandile e fyo na Yosefe aletontonkanya. Atile: “We mwana, cinshi ico watucushisha ifi? Mona, bawiso na ine natucula ukukufwaya.”—Luka 2:47, 48.

24. Finshi ifyo Baibolo yalanda pa mulimo wa kukusha abana?

 24 Ifi ifyacitike mu nshita fye iinono ifyo Icebo ca kwa Lesa calandapo, filangilila ifyo umulimo wa kuba umufyashi waba. Ala calyafya ukukusha umwana, nangu abe uwapwililika! Ukukusha abana muli cino calo umwaba amafya kuti kwalenga abafyashi ‘ukucula.’ Lelo kuti basansamuka nga baishiba ukuti Baibolo yalilandapo pa mafya bakwata.

25, 26. Bushe Yesu ayaswike shani abafyashi bakwe, bushe kuti twatila Yosefe aumfwile shani pa mashiwi umwana wakwe alandile?

25 Icawemeko ca kutila Yesu ali pa cifulo apo aleumfwa ukuti ali mupepi na Wishi wa ku muulu Yehova, kabili alekutikisha ifyo bakasambilisha balelanda. E co ayasukile abafyashi bakwe ati: “Ico mulemfwaila cinshi? Bushe tamwaishiba ukuti mfwile ukuba mu ng’anda ya kwa Tata?”—Luka 2:49.

26 Yosefe afwile aletontonkanyapo fye lyonse pali aya mashiwi. Nalimo yalemulenga no kumfwa icilumba. Pantu na kuba, alibombeshe ukusambilisha Yesu ukutemwa Yehova Lesa. Pali iyi nshita ninshi Yesu acili fye umwaice, alishibe bwino bwino umo ishiwi lya kuti “tata” lyalola, ne calengele, ni co Yosefe, wishi alemusunga bwino.

27. Mwe bafyashi, mulimo nshi mwakwata, kabili cinshi mulingile ukwibukishisha ica kumwenako ca kwa Yosefe?

27 Nga muli bafyashi abaume, bushe mwalishiba ukuti ni mwe mulingile ukulenga umwana ukwishiba ifyo umufyashi uwaba no kutemwa kabili uucingilila abana bakwe aaba? Nga mwalikwata abana abo mwasanga mu ng’anda nelyo abo musunga, muleibukisha ica kumwenako ca kwa Yosefe no kulamona ukuti cila mwana aliibela kabili alicindama. Mulebafwa ukupalama kuli Shibo wa ku muulu, Yehova Lesa.Belengeni  Abena Efese 6:4.

Yosefe Alibombele Umulimo Bamupeele

28, 29. (a) Finshi ifyo amashiwi ayaba pali Luka 2:51, 52 yalanda pali Yosefe? (b) Bushe Yosefe ayafwile shani Yesu ukukula mu mano?

28 Baibolo yalanda fye ifinono pali Yosefe, lelo ifyo yalandapo tulingile  ukulafitontonkanyapo sana. Tubelenga ukuti, Yesu ‘alenakila’ abafyashi bakwe. Na kabili Baibolo itila, “Yesu alekula mu mano na mu mushinku kabili Lesa na bantu balimutemenwe.” (Belengeni Luka 2:51, 52.) Finshi aya mashiwi yatusambilisha pali Yosefe? Fingi yatusambilisha. Yosefe alitwalilile ukutungulula ulupwa lwakwe pantu umwana wakwe uwapwililika alemucindika kabili alemunakila.

29 Na kabili twasambililako ukuti Yesu alekula mu mano. Ukwabula no kutwishika, Yosefe alibombeshe pa kuti umwana wakwe akule muli iyi nshila. Muli shilya nshiku, kwali ipinda ilyo abaYuda batemenwe ukulanda. Na muno nshiku mwine e ko lyaba. Baletila, baume fye abakankaala e bengaba aba mano, lelo aba makwebo pamo nga bakabasa, bashibulimi, na bafula fye ifyela “te kuti babe no mulinganya pa kupingula nelyo ukupingula bwino; kabili tabafwile ukusangwa pa bantu ba mano abalanda amapinda.” Pa numa, Yesu alilangile ukuti ili ipinda talyalolelemo. Ilyo Yesu ali umwaice, lyonse aleumfwa ifyo wishi, uwali ni kabasa fye alemufunda pa fyo Yehova aba no “mulinganya” ne fyo “apingula bwino”!

30. Finshi ifyo imitwe ya ndupwa ingasambilila kuli Yosefe?

30 Yosefe alibombeshe na pa kuti Yesu akule. Alemusunga bwino ica kuti alikulile no kuba umwaume uwakosa. E lyo kabili alimusambilishe ukwishiba bwino incito. Yesu taishibikwe fye ukuti ni mwana kabasa, lelo bamwishibe no kuti ni “kabasa.” (Marko 6:3) Kanshi Yosefe alimusambilishe bwino. Imitwe ya ndupwa ilapashanya Yosefe, ilakusha bwino abana babo no kubasambilisha imilimo pa kuti bakaleikalila abene.

31. (a) Bushe ubushininkisho bulanga ukuti Yosefe afwile lilali? (Belengeni na kabokoshi.) (b) Finshi twingasambililako kuli Yosefe?

31 Baibolo tayalandapo nangu fimo pali Yosefe ukutula apo Yesu abatishiwilwe ninshi ali ne myaka 30. Ubushininkisho bulanga ukuti Maria afwile ali ni mukamfwilwa ilyo Yesu atendeke ukushimikila. (Belengeni akabokoshi akaleti  “Ni Lilali Yosefe Afwile?”) Na lyo line, Yosefe alisha ica kumwenako icisuma nga nshi pantu alecingilila ulupwa lwakwe, alelusakamana, kabili alibombele umulimo bamupeele mpaka na ku mpela. Bonse fye fwe Bena Kristu tulingile ukupashanya icitetekelo ca kwa Yosefe, nampo nga tuli bafyashi nelyo imitwe ya ndupwa.

^ para. 4 Pali ilya nshita, abantu balemona abakobekelana kwati balyupana.

^ para. 8 Ulu ulutanda talwali lutanda fye e lyo te Lesa walutumine. Lwafumine kuli Satana uwacitile cilya cinjelengwe pa kuti abalwani bepaye Yesu.

^ para. 11 Baibolo yalilanda bwino bwino ukuti Yesu acitile “icipesha mano ca ntanshi” pa numa ya kubatishiwa.—Yoh. 2:1-11.