“Ilyo nali ku sukulu, nga ca kuti umo alanda ukuti alilaalapo no mwaume nelyo umwanakashi, bonse baleumfwa ukuti nabo bafwile ukulaalapo no mwaume nelyo umwanakashi. Na kuba takuli nangu umo uufwaya ukucita ifyapusana ne fyo abanankwe bacita.”—E fyalandile Elaine.

 Bushe walitunkwapo ukulaala no mulumendo nelyo umukashana pa mulandu fye wa kuti abanobe bonse e fyo bacita?

 Bushe walitunkwapo ukulaala no mwaume nelyo umwanakashi uo watemwa pa mulandu wa kuti alekupatikisha ukulaala nankwe?

 Nga ca kuti walitunkwapo, cino cipande calakwafwa sana ukwishiba ifyo wingakaana abanobe nga balekutunka ukulaalapo no mwaume nelyo umwanakashi, nangu umubili obe nga ulefwaisha ukulaalapo na umo.

•  Ubufi ne cishinka

•  Ifyo wingacita pa kukaana nga balekutunka ukulaalapo no mwaume nelyo umwanakashi

•  Ifyo abanobe balandapo

 Ubufi ne cishinka

 UBUFI: Bonse balikwata umwaume nelyo umwanakashi uo balaala nankwe (ukufumyako fye ine).

 ICISHINKA: Ifyo bafwailishe pa lyashi lya misepela filanga ukuti, pa misepela itatu abaali ne myaka 18, babili balilaalapo kale no mwaume nelyo umwanakashi. Ici cilepilibula ukuti imisepela abengi tabalaalapo no mwaume nelyo umwanakashi. Kanshi te misepela yonse abalaala na baume nelyo abanakashi.

 UBUFI: Ukulaala pamo kulalenga umwaume no mwanakashi batemwana sana.

 ICISHINKA: Abalumendo bamo nga balefwaya ukusembeleka umukashana pa kuti balaale nankwe, balanda ukuti ukucite fi kulakosha bucibusa bwabo, lelo ubu bufi, pantu pa numa fye ya kulaala no mukashana ilingi line umulumendo alaleka ukwenda no mukashana. Ici cilakalifya sana umukashana pantu ninshi aletontonkanya ukuti ulya mulumendo alimutemenwe kabili takamushe. a

 UBUFI: Baibo yalikaanya umwaume no umwanakashi ukulaala pamo.

 ICISHINKA: Baibo tayakaanya umwaume no mwanakashi ukulaala pamo, lelo ilanda ukuti umwaume no mwanakashi abaupana e balingile fye ukulaala pamo.—Ukutendeka 1:28; 1 Abena Korinti 7:3.

 UBUFI: Ukulakonka ifyo Baibo ilanda pa calungama ne calubana kuti kwalenga nilaba ne nsansa.

 ICISHINKA: Nga ca kuti walolela mpaka waupa nelyo waupwa, e lyo watampa ukulaala no muntu mwaupana nankwe ukaba ne nsansa pantu tawakalesakamana, tawakalelanguluka kabili tawakabe na mafya ayo abalaala pamo ilyo bashilaupana bakwata.

 Ico ufwile ukwishiba: Nga washipikisha tauleelepo no muntu uli onse mpaka waupa nelyo waupwa, tawakakwate amafya ayo abaice abalaala no mwaume nelyo umwanakashi uo bashaupana nankwe bakwata.

 Ifyo wingacita pa kukaana nga balekutunka ukulaalapo no mwaume nelyo umwanakashi

•   Ufwile ukushininkisha ifyo wasuminamo pa calungama ne calubana. Baibo ilanda pa bakalamba ukuti “balikwata amano ya kulekanya icalungama ne calubana pa mulandu wa kubelesha.” (AbaHebere 5:14) Apo balicetekela sana ifyo Baibo ilanda pa calungama ne calubana, ilingi line tacanguka ukubatunka ukucita ifyabipa.

   “Ndesha na maka yonse ukukaanacita ifyabipa kabili mfwaya abantu bancetekela ukuti naliba ne mibele isuma, na kabili nshifwaya ukucita ifingalenga abantu baleka ukuncetekela.”—E fyalandile Alicia, uuli ne myaka 16.

   Ifyo ulingile ukutontonkanyapo: Bushe ufwaya abantu bakwishiba shani? Bushe kuti cawama ishina lyobe lyaonika pa mulandu fye wa kuti ulefwaya ukusekesha uulekutunka?

•   Uletontonkanyako na pa fyabipa ifingafumamo. Baibo itila: “Ico umuntu alebyala, e co akasombola.” (Abena Galatia 6:7) Uletontonkanya pa mafya iwe no muntu wingalaala nankwe mwingakwata ku ntanshi nga ca kuti wasumina ukulaala nankwe. b

   “Abalaalapo no muntu uo bashaupana nankwe balomfwa ububi pa fyo bacitile, balalanguluka, balomfwa no kuti tabatemwikwa, kabili balapula amafumo nelyo ukulwala amalwele ayafuma mu kucita ubulalelale.”—E fyalandile Sienna, uuli ne myaka 16.

   Ifyo ulingile ukutontonkanyapo: Icitabo citila Sex Smart cilanda ukuti: “Bushe abanobe abakupatikisha ukucita ifingalenga wakwata amafya ebo wingala-angala nabo, kabili bushe ebo wingaleka balekusalilako ifya kucita pa fintu ifyacindama mu bumi bobe?”

•   Ifyo ulingile ukulamona ukulaala no mwaume nelyo umwanakashi. Ukulaala no mwaume nelyo umwanakashi takwabipa. Na kuba Baibo ilangilila ukuti abo Lesa asuminisha ukulaala pamo, mwaume no mwanakashi abaupana.—Amapinda 5:18, 19.

   “Ukulaala pamo ukwa mwaume no mwanakashi bupe ubo Lesa atupeela. Lesa afwaya ukuti tuleipakisha ubu bupe. Lelo afwaya ukuti abaupana ebo balelaala pamo.”—E fyalandile Jeremy, uuli ne myaka 17.

   Ifyo ulingile ukutontonkanyapo: Nga waupa nelyo waupwa ukalalaala no mwina mobe kabili ukalaipakisha sana ukulaala nankwe, kabili tawakakwate amafya ayo tulandilepo kale.