Taon nin 59 C.E. kaidto. Nagkapirang bilanggo an luminaog sa Roma na nag-agi sa trangkahan nin Porta Capena mantang binabantayan nin mga soldados na kapoy na sa biyahe. Nasa Bulod nin Palatine an palasyo ni Emperador Nero, na guwardiyado nin mga soldados na Pretoriano na may mga espadang nakatago sa irarom kan saindang pormal na gubing. * Pinaagi kan senturyon na si Julio an mga bilanggo niya sa Pampublikong Tiriponan nin Roma asin pinatukad sa Bulod nin Viminal. Uminagi pa sinda sa hardin na may dakul na altar sa mga diyos nin Roma pati sa lugar kun sain nagmamartsa saka nagsasanay an mga soldados.

Sarong inukit na nagpapahiling kan mga soldados na Pretoriano na pinaghuhunang hali sa Arko ni Claudio, itinugdok kan 51 C.E.

Kabilang sa mga bilanggo si apostol Pablo. Pirang bulan bago kaini kan nakalunad siya sa barkong sinasalpok nin bagyo, sinabihan si Pablo kan anghel nin Diyos: “Ika kaipuhan na tumindog sa atubang ni Cesar.” (Gui. 27:24) Maeeksperyensiyahan na daw iyan ni Pablo? Mantang tinatanaw niya an kabisera kan Imperyo nin Roma, siguradong nagirumduman niya an sinabi sa saiya kan Kagurangnan na Jesus sa Tore nin Antonia sa Jerusalem. “Kusugi an buot mo!” an sabi ni Jesus. “Huli ta kun paanong ika nagtao nin lubos na patotoo sa mga bagay manungod sa sako sa Jerusalem, ika kaipuhan man na magpatotoo sa Roma.”—Gibo 23:10, 11, NW.

Tibaad nagpundo nguna si Pablo tanganing hilingon an Castra Praetoria—sarong dakulang kuta na may halangkaw na lanob na gibo sa pulang adobe asin may mga tore. Nakaistar sa kuta na iyan an mga miyembro kan Guwardiyang Pretoriano, na nagseserbing mga badigard kan emperador,  saka pulis kan siyudad. Huling may 12 tropa * nin mga Pretoriano asin nagkapirang tropa kan siyudad na nakaestasyon duman, an kuta puwedeng istaran nin nagkapirang ribo na soldados, kaiba an mga kabalyero. An Castra Praetoria sarong pagirumdom kan ginigikanan nin kapangyarihan kan imperyo. Huling an Guwardiyang Pretoriano an responsable sa mga bilanggo hali sa mga probinsiya, pinanginotan ni Julio an saiyang grupo na nag-agi sa saro sa apat na mayor na trangkahan. Pagkatapos nin peligrosong biyahe sa laog nin nagkapirang bulan, sa katapustapusi nadara niya an saiyang mga bilanggo sa itinalagang destinasyon ninda.—Gui. 27:1-3, 43, 44.

AN APOSTOL NAGHULIT NA “MAYO NIN ULANG”

Durante kan biyahe, nag-ako si Pablo nin mga bisyon hali sa Diyos na ipinapaisi na an gabos na tripulante makakaligtas sa pagkawasak kan barko. Mayong maraot na nangyari sa saiya kan kinagat siya nin makamandag na halas. Pinarahay niya an mga may hilang sa isla nin Malta, asin an mga taga duman nagpuon na magsabi na siya sarong diyos. Posibleng nakaabot sa mga superstisyosong Guwardiyang Pretoriano an bareta manungod sa mga pangyayaring iyan.

Nahiling na ni Pablo an mga tugang hali sa Roma na ‘nagsabat sa saiya sa Saudan nin Apio asin Tulong Taberna.’ (Gibo 28:15NW) Mawot ni Pablo na ikapahayag sa Roma an maugmang bareta, pero paano niya iyan magigibo kun nakabilanggo siya? (Roma 1:14, 15) Iniisip nin nagkapira na dadarahon an mga bilanggo sa kapitan kan guwardiya. Kun totoo iyan, posibleng marhay na dinara si Pablo sa Prepekto kan mga Pretoriano na si Afranius Burrus, na tibaad an ikaduwa sa emperador kun manungod sa kapangyarihan. * Sa paano man, imbes na bantayan nin mga senturyon, sasaro na sanang ordinaryong soldados na Pretoriano an nagbabantay ki Pablo. Tinugutan si Pablo na mag-areglar kan sadiri niyang dagusan asin magpadagos nin mga bisita patin hulitan sinda na “mayo nin ulang.”—Gibo 28:16, 30, 31NW.

NAGPATOTOO SI PABLO SA SARADIT ASIN SA DARAKULA

An lanob kan Castra Praetoria sa ngunyan

Bilang parte kan saiyang hudisyal na katungdan, tibaad may mga ihinapot si Burrus ki apostol Pablo, magsalang sa palasyo o sa kampo kan mga Pretoriano, bago iprinesentar ki Nero an kaso. Dai pinalampas ni Pablo an pambihirang oportunidad na ini na ‘magpatotoo sa saradit asin man sa darakula.’ (Gui. 26:19-23) Ano man an tibaad nagin paghusgar ni Burrus, bako na sa kampo kan mga Pretoriano ibinilanggo si Pablo. *

 Dakula an inarkilang dagusan ni Pablo kaya puwede niyang padaguson an ‘mga puon nin mga Judio’ asin na patotoohan sinda saka an dakul na ‘nagduruman sa saiyang nauuntukan.’ An mga soldados na Pretoriano na yaon duman nadadangog man siya mantang lubos na ‘nagpapatotoo’ sa mga Judio manungod sa Kahadian asin ki Jesus, ‘magpuon aga sagkod banggi.’—Gui. 28:17, 23.

Durante kan pagkabilanggo ni Pablo, nadadangog siya kan mga soldados mantang idinidikta an mga surat

An tropang Pretoriano na nakabantay sa palasyo riniribayan aroaldaw pag mga alas dos nin hapon. Regular man na riniribayan an guwardiya ni Pablo. Sa laog kan duwang taon na pagkabilanggo ni Pablo, nadadangog siya kan mga soldados mantang idinidikta niya an mga surat para sa mga Kristiyanong taga-Efeso, taga-Filipos, taga-Colosas, asin Hebreo asin nahihiling siyang naggigibo mismo nin surat para sa sarong Kristiyano na an pangaran Filemon. Mantang nakabilanggo, tinawan ni Pablo nin personal na atensiyon an sarong naglayas na oripon, si Onesimo, ‘na sa saiya siya nagin ama mantang nasa mga gapos nin bilangguan,’ asin pinabalik ini sa saiyang kagurangnan. (Filem. 10) Mayong duda na nagpahiling man si Pablo nin personal na interes sa mga nagbabantay sa saiya. (1 Cor. 9:22) Maiimahinar nanggad niyato na hinahapot niya an sarong soldados kun para sa ano an manlain-lain na kabtang nin pangalasag dangan ginagamit niya sa paggibo nin marahay na ilustrasyon an impormasyon na iyan.—Efe. 6:13-17.

 ‘ITARAM AN TATARAMON NIN DIYOS NA DAI NIN TAKOT’

Nakatabang an pagkabilanggo ni Pablo na ‘urog pang ikapalakop an ebanghelyo’ sa gabos na Guwardiyang Pretoriano asin sa iba pa. (Fil. 1:12, 13) An mga nakaistar sa Castra Praetoria may mga koneksiyon sa bilog na Imperyo nin Roma, saka sa emperador patin sa kadakul na kasararo kaini sa harong na kompuwesto nin mga miyembro kan pamilya, suruguon, asin oripon, na an nagkapira nagin mga Kristiyano. (Fil. 4:22) Paagi sa daing takot na pagpapatotoo ni Pablo, nagkaigwa nin kusog nin buot an mga tugang sa Roma na ‘itaram an tataramon nin Diyos na dai nin takot.’—Fil. 1:14.

Ano man an kamugtakan niyato, makakapagpatotoo kita sa mga tawong nagtatao sa sato nin lain-lain na serbisyo

An pagpapatotoo ni Pablo sa Roma nakakaparigon man sa buot mantang ‘ihinuhulit niyato an tataramon sa marahay na panahon asin sa masakit na panahon.’ (2 Tim. 4:2NW) May nagkapira sa sato na dai makaluwas sa harong, nasa nursing home o ospital, o nakabilanggo pa ngani huli sa satong pagtubod. Ano man an kamugtakan niyato, makakapagpatotoo kita sa mga tawong nagduduman sa satong harong, arog kan mga tibaad nagtatao sa sato nin lain-lain na serbisyo. Kun daing takot kitang nagpapatotoo sa lambang pagkakataon, nahihiling niyato mismo na ‘an tataramon nin Diyos dai nagagapos.’—2 Tim. 2:8, 9.

^ par. 2 Hilingon an kahon na may titulong “An Guwardiyang Pretoriano kan Panahon ni Nero.”

^ par. 4 An sarong tropang Romano kompuwesto nin sagkod sa 1,000 soldados.

^ par. 7 Hilingon an kahon na may titulong “Sextus Afranius Burrus.”

^ par. 9 Kan 36/37 C.E., ipinabilanggo diyan ni Tiberio Cesar si Herodes Agripa huli sa pagsabi kaining dai mahahaloy magigin emperador si Caligula. Kan magtukaw sa trono si Caligula, ginibo niyang hadi si Herodes.—Gui. 12:1.